Reizigers, spoorwegpersoneel en klimaat mogen niet de dupe worden van de coronacrisis

Het openbaar vervoer hield tijdens de coronacrisis het land mee overeind. De openbare diensten deden wat de markt onmogelijk kan. Het coronavirus betekent een zware klap voor de al sterk ondergefinancierde NMBS. Terwijl de regering, zonder enig overleg, voorstelt om iedereen een gratis Rail Pass te geven, vraagt het VBO de liberalisering van de NMBS.

NMBS, Infrabel, De Lijn, MIVB, TEC. De vervoersbedrijven en hun personeel waren tijdens de coronacrisis paraat. Bij de NMBS en Infrabel sprak men van een “Treindienst van Nationaal Belang”. Ruim de helft van de treinen, bussen, trams en metro's bleef rijden, om essentiële verplaatsingen mogelijk te maken. Dat is de sterkte van de openbare diensten: ze zijn er voor de samenleving, ook tijdens de moeilijkste momenten van een crisis.

Met een gemiddelde bezettingsgraad van minder dan 10% stapelden de verliezen zich echter op. De NMBS verliest maandelijks tot 70 miljoen euro, na drie maanden gezondheidscrisis ongeveer 200 miljoen dus. Bij Infrabel zijn de verliezen beperkter: sinds 4 mei rijdt opnieuw 97% van de treinen van de NMBS, die hiervoor rijpaden koopt bij de infrastructuurbeheerder. Ook bij TEC, De Lijn en STIB lopen de verliezen op tot tientallen miljoenen.

Zal de regering haar verantwoordelijkheid nemen en de spoorwegen herfinancieren, of zal ze de NMBS nog dieper in financiële problemen duwen?

De regering besliste om aan alle Belgen een Rail Pass uit te delen. Sympathiek is dat zeker. Zelfs de liberalen beseffen dat gratis openbaar vervoer nieuwe reizigers aantrekt. Als het doel is om meer mensen in de trein te krijgen, is het een goede maatregel. Alleen blijkt dat de regering hierover noch met de NMBS-directie noch met het spoorwegpersoneel overlegd heeft. Vakbonden en directie reageerden dan ook furieus. Er stellen zich immers een aantal problemen. Welke maatregelen zullen genomen worden om de veiligheid van reizigers en personeel te garanderen? Hoe zal deze maatregel gefinancierd worden? Gaat de regering haar verantwoordelijkheid opnemen en de openbare dienst herfinancieren? Of gaat deze maatregel de NMBS nog dieper in financiële problemen brengen?

VBO dringt aan op een liberalisering

Ook aan de kant van de werkgevers bereidt men zich voor op de postcorona-tijd. De patronale lobby van het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) stelde op 2 juni zijn "4x4-Turborelanceplan" voor. Tussen de voorstellen voor verdere vermarkting van de economie en flexibilisering van de werkvoorwaarden, komt ook de NMBS aan bod. De Belgische spoorwegen moeten “wendbaar zijn in een geliberaliseerde sector”. “Dit vraagt om eenvoudige werkmethoden en performante werkregelingen”, luidt het.

Heeft het VBO dan niets geleerd uit de coronacrisis? In het Verenigd Koninkrijk heeft de overheid vanaf het begin van de gezondheidscrisis hoogdringend de controle over het geliberaliseerde spoorvervoer moeten overnemen en financieren, zo niet hadden er geen treinen meer gereden.

Het zijn de openbare diensten die de samenleving tijdens de crisis hebben rechtgehouden.

Het zijn precies de openbare diensten die de samenleving tijdens de crisis hebben rechtgehouden. Een economisch herstelplan moet in de eerste plaats inzetten op een herwaardering van de openbare diensten en investeringen in publieke infrastructuur en sterke overheidsbedrijven.

Stilte voor de storm

We horen in België maar weinig over de financiering van de verliezen bij de openbare vervoersbedrijven. Nochtans is de situatie ernstig. Zolang er geen perspectief is op een terugkeer van de reizigersaantallen van voor de coronacrisis, wordt het met de dag erger.

PVDA-parlementslid Maria Vindevoghel vroeg daarom aan minister van Mobiliteit Bellot: “Gaan we als federale overheid extra middelen moeten voorzien om de goede werking van de NMBS te kunnen waarborgen in de toekomst?” De PVDA zwengelt daarmee de parlementaire en maatschappelijke discussie aan die nu nodig is.

Op het terrein doen alvast verontrustende geruchten de ronde. De NMBS zou zich beraden over een aanwervingsstop voor een reeks spoorberoepen, met ernstige gevolgen voor de tewerkstelling, de dienstverlening en de situatie van het spoorwegpersoneel (werkdruk, verloven, ...). De TGV-werkplaats van Vorst, waar hogesnelheidstreinen worden onderhouden, zou gevolgen kunnen ondervinden van de geschatte terugval van het internationale treinverkeer met 40%.

Het spoorwegpersoneel en de reizigers zouden ook opnieuw bedreigd kunnen worden met een aantal projecten die de directies reeds voor de crisis uitwerkten, maar nog niet konden uitvoeren. Denk maar aan het dreigement van Infrabel om 13 spoorlijnen in landelijke gebieden te sluiten, het einde van de 36-urenweek, de afbouw van het statuut, flexibilisering van werkuren (nachtwerk in de werkplaatsen, gebroken diensten aan de loketten, dienstaanvang in de trein voor het rijdend personeel, 12-urendiensten in de seinhuizen, ...), enzovoort.

Flinke debatten bij onze buren

De Duitse regering was er snel bij met een steunplan voor Deutsche Bahn (DB). Het spoorwegbedrijf, dat volledig in handen is van de Duitse overheid, zou in de periode 2020-2024 tussen 11 en 13,5 miljard euro verlies maken. Daarom schiet de overheid DB te hulp met steun tussen 6,9 en 8,4 miljard euro. Daarnaast wordt het schuldplafond verhoogd. Wat echter met het deel van de verliezen dat niet wordt bijgepast? Daar wringt het schoentje. DB zal 2 miljard euro besparen op materieel en personeel. Zo bedankt men dus het personeel voor de inzet tijdens de crisis.

De Duitse spoorwegen zullen 2 miljard besparen op materieel en personeel.

In Nederland denkt men dat het aantal gebruikers van het openbaar vervoer pas opnieuw op pre-coronaniveau zal zijn tegen 2025. In 2021 zou de terugval nog steeds 50% bedragen. Het geschatte verlies van spoorwegbedrijf NS voor de komende jaren bedraagt hierdoor 4,7 miljard euro. De Raad van Bestuur van NS wil op 5 jaar 1,4 miljard besparen op investeringen en personeel. Bovendien wil men de situatie gebruiken om als organisatie “wendbaar en flexibel” te worden, wat uiteraard gaat over de werkomstandigheden.

Bij de Franse spoorwegen bedraagt het verlies reeds 2 miljard euro. De SNCF-directie vraagt overheidssteun en kondigt aan jobs te willen schrappen: “Als de hervatting traag is en er minder treinen rijden dan voordien, zal het niet abnormaal of onlogisch zijn om de tewerkstelling aan te passen aan het volume van de activiteit.”

Het openbaar vervoer herfinancieren met een Coronataks

De beste remedie tegen de huidige crisis van de reizigersaantallen, is blijven investeren en uitbreiden. We mogen geen vijf jaar wachten op een terugkeer van een pre-coronasituatie vooraleer opnieuw na te denken over het vervolg.

De organisaties TreinTramBus, Interenvironnement Wallonie en anderen hebben een ambitieus vervoersplan ontwikkeld voor 2035: het project Integrato. Een ambitieus project met een nationale visie op lange termijn om het aantal passagiers in het openbaar vervoer te verdubbelen. Het is nu effectief het moment om na te denken over de toekomst van de spoorwegen in ons land en in functie daarvan werven voor nieuwe spoorlijnen, stations en rollend materieel op te starten. Investeren en tewerkstellen is de beste uitweg uit de economische crisis.

Maria Vindevoghel: "Maak van NMBS en Infrabel opnieuw één spoorwegbedrijf."

Na de bankencrisis van 2008 waren het werknemers, zelfstandigen, gepensioneerden en openbare diensten die betaalden voor de economische gevolgen. Dat mag niet opnieuw gebeuren. De overgrote meerderheid van de bevolking vindt dat het deze keer aan de multimiljonairs is om een solidariteitsbijdrage te doen. Met een bescheiden coronataks van 5% op fortuinen groter dan 3 miljoen euro, kunnen we 15 miljard euro ophalen om de economie opnieuw aan te zwengelen en onder meer de openbare diensten te herfinancieren.

Vanuit de politiek en de directies van spoorwegen en regionale vervoersbedrijven – die aan de politiek gebonden zijn – zal om besparingen geroepen worden. De besparing die federaal PVDA-parlementslid Maria Vindevoghel voorstelt is een besparing op de structuur en de directies: “Maak van NMBS en Infrabel opnieuw één spoorwegbedrijf. Dat is niet alleen goedkoper, maar ook efficiënter. En vooral, investeer in een sterk en fijnmazig openbaar vervoer.”

De poetsers van “B-Clean”, helden van de crisis

Wie de trein neemt, is ze vast al tegen het lijf gelopen: de poetsers die tafeltjes, drukknoppen, deurklinken en wat nog meer tijdens de treinrit desinfecteren. Ze dragen een hesje met op de rug de boodschap om 1,5m afstand te behouden en vooraan het logo van B-Clean, de poetsdienst van de NMBS.

Een groot deel van hen is echter geen werknemer van de NMBS, maar tewerkgesteld bij private onderaannemers met minimale contracten en werkvoorwaarden.

Deze nieuwe ambassadeurs van de NMBS dreigen op het einde van de gezondheidscrisis “bedankt” te worden voor geleverde diensten. Wij vinden dat deze spoormannen en -vrouwen respect verdienen. Bovendien zullen ze nodig blijven voor propere treinen, ook na de crisis. Ze horen thuis binnen de NMBS!