10 jaar Vriendschap Zonder Grenzen

Vriendschap Zonder Grenzen blaast tien kaarsjes uit. Al tien jaar zetten de vele vrijwilligers zich onvoorwaardelijk in voor een menselijk en rechtvaardig migratiebeleid. Maar deze verjaardag valt samen met de start van een regering die het “strengste migratiebeleid ooit” aankondigde. Riet Dhont en Gil Puystiens vertellen over wat hen drijft, de mooie ervaringen en de uitdagingen die wachten.

“De toekomst is verzekerd”, lacht Riet Dhont, terwijl ze vol vertrouwen naar Gil Puystiens kijkt. Die zal voortaan bij Vriendschap Zonder Grenzen de algemene coördinatie in handen nemen. Een spannende uitdaging die hij maar al te graag aangaat. “Het is voor mij een grote opluchting dat jonge mensen klaar staan om over te nemen”, zegt Riet, die zelf kan terugblikken op veertig jaar onvoorwaardelijke inzet voor vluchtelingen in ons land, de laatste tien jaar onder het dak van Vriendschap Zonder Grenzen.

“Het creëert heel hechte banden. Je leert zoveel mensen kennen en leert enorm veel. Vroeger wisten we bijvoorbeeld niet wat er allemaal gebeurde in Jemen. Nu hebben we daar vrienden. We zijn op hun trouwfeest geweest, ze hebben intussen een kind. De voorbije maanden waren we op trouwfeesten van Afghanen, Iraniërs, Jemenieten, … Je ziet hoe al die mensen evolueren en hier een leven opbouwen. Ik denk bijvoorbeeld aan een man uit Irak, een kalligraaf (iemand die de kunst van het schoonschrift beoefent), echt een kunstenaar. Hij werkt nu als kalligraaf voor de stad Tongeren. Die mensen hebben hun weg gevonden, maar ze blijven nog altijd in contact met ons.”

Werken met vluchtelingen is ook indringend en beklijvend. De confrontatie met de onvoorstelbare verhalen van menselijk leed, wanhoop en verdriet laten een mens niet onberoerd. “Je moet daar goed mee opletten. Zorgen dat je dat niet allemaal mee naar huis neemt. We kunnen helaas niet altijd helpen. We horen nu bijvoorbeeld veel verhalen van Palestijnse vluchtelingen. Ze zitten bij ons aan tafel met de telefoon naast hen, de berichten komen voortdurend binnen.”

“We bezochten laatst een Palestijnse familie”, vertelt Gil. “De moeder is nog in Gaza en raakte gewond bij een bombardement. De dag voor ons bezoek verloren ze een neef. Dat komt hard binnen. Maar we zien ook veel strijdvaardigheid. Een Palestijnse vrouw vertelde ons dat ze zal vechten tot het uiterste, om haar kinderen hier te laten studeren, om papieren te krijgen en haar man te laten overkomen. Ze zal nie t opgeven."

Het zijn verhalen die snel de stelling doorprikken dat vluchtelingen alleen maar “gelukszoekers” zouden zijn. Mensen gaan op de vlucht uit bittere noodzaak, om hun kinderen en familie te redden van reëel gevaar. “We are not dangerous, we are in danger” (Wij zijn niet gevaarlijk, wij zijn in gevaar) is dan ook de slogan die Vriendschap Zonder Grenzen blijft meedragen.

Koffie, thee en sandwiches

Vriendschap Zonder Grenzen ging van start in 2015, het jaar waarin uitzonderlijk veel mensen hun weg naar Europa zochten om te ontsnappen aan oorlogsgeweld en uitzichtloosheid. “Het Belgische opvangsysteem was daar niet op voorzien”, vertelt Gil. “Honderden mensen geraakten niet binnen bij de Dienst Vreemdelingenzaken om zich te registeren, kregen geen opvang en waren verplicht om een onderkomen te zoeken in een tentenkamp in het Maximiliaanpark. Daar werden ze bijgestaan door vrijwilligers en middenveldorganisaties. Een aantal vluchtelingen werd ook opgevangen door gastgezinnen. De overheid liet de chaos bewust bestaan. Er was geen enkele politieke wil om er iets aan te doen. Wij hebben dan ook altijd gezegd dat het niet om een vluchtelingencrisis maar om een opvangcrisis ging.”

Vroeg in de ochtend van 10 augustus 2015 gingen de vrijwilligers van Vriendschap Zonder Grenzen voor het eerst naar de Dienst Vreemdelingenzaken om er een eenvoudig ontbijt aan te bieden aan de honderden mensen die daar stonden aan te schuiven. Koffie, thee en sandwiches. “Het lijkt misschien niet veel, maar die mensen zijn echt heel blij met een warme kop koffie of thee. Ze staan daar soms al de hele nacht te wachten, vaak met kinderen. Er wordt hen doorgaans ook weinig informatie gegeven.”

“De crisis in 2015 trok veel vrijwilligers aan”, herinnert Riet zich. “Mensen die zich humanitair wilden inzetten, maar tegelijk ook een politiek inzicht kregen in de problematiek. Zo kon onze werking snel uitbreiden. Zowel jongeren als arbeiders kwamen helpen, 's morgens heel vroeg, voor ze naar school of naar het werk gingen. Ze kwamen plots persoonlijk in contact met vluchtelingen. hoorden de verhalen die niet in de pers kwamen. Over de onvoorstelbare tocht die mensen ondernamen om hier te geraken, de onnoemelijke lijdensweg. Dat werd opeens allemaal heel tastbaar.”

Al snel werden ook andere organisaties betrokken bij het ontbijt en kon het werk verdeeld worden, zodat er elke dag ontbijt zou zijn. De vrijwilligers van Vriendschap Zonder Grenzen besloten om elke vrijdagochtend voor hun rekening te nemen. Tien jaar later doen ze dat nog altijd. En op vrijdagmiddag helpen ze mee met de voedselbedeling in de humanitaire hub bij Tour & Taxis.

Lees verder onder de kader

Steun Vriendschap Zonder Grenzen

Elke vrijdag biedt Vriendschap Zonder Grenzen vluchtelingen die bij de Dienst Vreemdelingenzaken wachten om zich te kunnen registreren ‘s ochtends ontbijt aan en ‘s middags een lunchpakket. Om dat te kunnen bekostigen, is ook jouw steun erg welkom. Met 20 euro kan voor tien mensen een ontbijt en een lunchpakket voorzien worden. Jouw bijdrage is welkom op rekeningnummer BE76 5230 8086 1295, met vermelding "Project maaltijd voor vluchtelingen". Heel erg bedankt!

Naast de vaste vrijwilligersgroepen wordt ook beroep gedaan op vrienden, collega’s en jongeren. “Het is een ideale manier om de mensen achter de mediaberichten te leren kennen”, zegt Gil. “Als er op televisie over migratie wordt gesproken, gaat het meestal over een anonieme massa, die dan meestal ook in een negatief daglicht wordt geplaatst. Maar die anonieme massa bestaat niet. Dat ervaar je heel sterk als je bij ons ontbijt met mensen in contact komt. Dan hoor je elke keer weer andere verhalen, persoonlijke verhalen die je raken. Ik denk bijvoorbeeld aan een vrouw die vertelde hoe ze het kanaal probeerde over te steken naar Engeland. Nadat de boot zonk, lag ze meer dan een uur in het water vooraleer ze gered werd. Als je dan 's avonds op televisie Theo Francken hoort spreken over ‘profiteurs’, dan weet je dat zijn retoriek niet strookt met de werkelijkheid.”

Druk op de overheid

Met het ontbijt en het middagmaal biedt Vriendschap Zonder Grenzen belangrijke en noodzakelijke humanitaire hulp. Maar de werking doet meer dan dat. Druk uitoefenen op de overheid is eveneens een belangrijke opdracht. “Zo ontdekten we bijvoorbeeld dat de overheid hotels huurde om vluchtelingen onder te brengen”, vertelt Riet. “Dat klinkt misschien luxueus, maar het gaat om compleet uitgeleefde hotels. We zijn daar langs geweest en ontdekten dat de elementaire rechten van de vluchtelingen niet gerespecteerd werden. Ze kregen geen oranje kaart (nodig om te kunnen werken), de kinderen gingen niet naar school, ze kregen geen wekelijks zakgeld (acht euro per volwassene, vier euro per kind), er was geen medische begeleiding, ... We hebben dan bij Fedasil op tafel geklopt en gezegd dat we hiermee naar de pers zouden gaan. Twee dagen later was alles in orde.”

En dan was er ook de toestand aan het kanaal van Molenbeek. Twee à driehonderd vluchtelingen verbleven daar in tenten, vanwege het tekort aan opvangplaatsen. “We hebben drie keer een douche-uitstap georganiseerd. Met tweehonderd vluchtelingen gingen we douchen in het zwembad. We hebben dan verkregen dat Fedasil die mensen jetons gaf om te kunnen douchen. Maar uiteindelijk zijn ze allemaal door de politie bij het kanaal weggejaagd.”

Het maakt allemaal duidelijk dat de door extreemrechts voortdurend herhaalde riedel dat vluchtelingen hier zomaar aanschuiven aan de buffetten van onze sociale zekerheid, larie is. Behalve het schamele wekelijkse zakgeld krijgen vluchtelingen geen geld. De materiële hulp is beperkt tot het strikte minimum en blijft dan nog vaak in gebreke.

Kersvers premier De Wever kreeg van Vriendschap Zonder Grenzen een nieuwjaarsbrief, om hem te wijzen op de desastreuze gevolgen van het migratiebeleid van zijn nieuwe regering. “We hebben die brief ook gestuurd naar andere organisaties die werken rond vluchtelingen. Die vonden dat een heel goed initiatief. In die kringen worden we gezien als de activistische motor. Wij kunnen makkelijk politieke standpunten en boodschappen brengen die andere organisaties moeilijker kunnen brengen. Dat is een specifieke rol voor ons.”

Samen dansen

Jonge mensen sensibiliseren rond de realiteit van mensen op de vlucht is een permanente uitdaging. Vriendschap Zonder Grenzen trekt daarom regelmatig naar scholen, waar vluchtelingen hun verhaal vertellen en samen met de jongeren activiteiten doen. Dat levert vaak verrassende resultaten op. “We gingen eens naar een school in Ninove, de stad waar extreemrechts heel sterk staat. Achteraf zei een van de leerlingen: ‘Ik vond het heel goed, nu weet ik wat ik straks aan tafel kan antwoorden als mijn moeder haar racistische praat verkoopt.’ Zo zie je maar dat zo’n persoonlijke ontmoeting mensen tot andere inzichten brengt.”

Lees verder onder de foto

“In oktober hebben we gedurende twee dagen met negentig leerlingen gewerkt”, vertelt Riet. “Er waren tien vluchtelingen bij, die allemaal getuigden. Een aantal leerlingen is mee naar de voedselbedeling gegaan. 's Avonds hadden we Palestijnse vluchtelingen te gast. Die hebben meer dan een uur met de jongeren gedanst. Dat is fantastisch. Maar we hadden de school wel gezegd dat zij ook iets concreets moesten doen. Elke leerling had toen sokken en ondergoed bij, nieuw gekocht en netjes ingepakt, voor vluchtelingen die op straat leven. Want er zijn hier zo’n 2.400 vluchtelingen die op straat moeten leven.”

Grote uitdagingen

Na lange en moeilijke onderhandelingen zag in januari de Arizona-regering het licht. De nieuwe minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA ) bevestigde meteen wat al in de onderhandelingsnota’s duidelijk werd: de nieuwe regering zal “het strengste migratiebeleid ooit” voeren. De rechten van oorlogsvluchtelingen worden teruggeschroefd, opvangplaatsen worden verminderd, kleinschalige opvang in steden en gemeenten verdwijnt, nieuwkomers krijgen pas sociale bijstand na vijf jaar verblijf in ons land, de capaciteit van gesloten terugkeercentra wordt verhoogd, ...

“Ik denk dat we voor grote problemen staan”, zegt Gil. “De opvangcrisis gaat verder. De nieuwe regering wil het gewoon onmogelijk maken voor mensen om naar ons land te komen. Dat is bijzonder cynisch. Men doet niets om de oorzaken van migratie weg te nemen, investeert steeds meer in oorlog en verbiedt vervolgens mensen om naar hier te komen. Extreemrechts hekelt vaak de kosten voor opvang van vluchtelingen. Maar plaats die eens tegenover wat er geïnvesteerd wordt in oorlog, dan wordt het wel heel relatief. Tegelijk zien we ook dat er almaar harder over vluchtelingen wordt gesproken. En die harde taal wordt steeds breder geaccepteerd. Het is al lang niet meer iets exclusief van extreemrechts. We staan dus voor grote uitdagingen.”

“Daarom is onze frontwerking zo belangrijk”, zegt Riet. “We werken samen met grote organisaties als 11.11.11. of Vluchtelingenwerk Vlaanderen. Die samenwerking is belangrijk en wordt ook erg gewaardeerd. Die grote organisaties zijn erkentelijk voor het activistische werk dat wij op het terrein doen. Het is een erkenning dat we nodig zijn.”

Samen vechten voor hetzelfde doel

Solidariteit met vluchtelingen is vandaag lang niet vanzelfsprekend. Maar Riet en Gil zijn geenszins van plan om bij de pakken te gaan zitten. Ze blijven zich onverminderd inzetten voor een rechtvaardig migratiebeleid. En ze ervaren in de praktijk dat het meedogenloze verhaal van extreemrechts, dat helaas ook door andere partijen meer en meer wordt overgenomen, ook doorbroken kan worden. “Twee vrienden van mij stemden vroeger voor het Vlaams Belang”, vertelt Gil. “Het waren dus niet meteen de meest progressieve mensen. Maar door de concrete verhalen waarmee ik hen confronteerde, zijn ze anders gaan denken. Een van hen is zelfs mee naar een van onze activiteiten gegaan.”

Lees verder onder de foto

“We moeten werken aan eenheid tussen werkende mensen van hier en vluchtelingen”, zegt Riet overtuigd. “Werkende mensen van hier en vluchtelingen maken allemaal deel uit van de werkende klasse en worden allemaal getroffen door de maatregelen van de nieuwe afbraakregering. Ons niet laten verdelen, maar werken aan klasseneenheid, dat is de grote uitdaging.”

Vriendschap Zonder Grenzen zit boordevol energie en overtuiging om door te gaan, gesterkt door de kostbare menselijke contacten en de successen die bereikt worden. “Toen de oorlog in Oekraïne uitbrak, werden vluchtelingen van daar met open armen ontvangen”, herinnert Gil zich. “Dat was positief. Maar we leerden toen een Somalische student kennen die in Oekraïne studeerde. Ook hij ging op de vlucht. Maar omdat hij geen Oekraïens paspoort had, moest hij de standaard procedure doorlopen. Er werd voor hem niets gedaan. We hebben actie gevoerd voor hem, waarna hij kon beginnen aan de Thomas More hogeschool in Mechelen. Binnenkort studeert hij af. Dat geeft aan dat we wel wat kunnen bereiken.”

“We hebben Vriendschap Zonder Grenzen in de voorbije tien jaar zien groeien”, zegt Riet trots. “Onder de vrijwilligers heerst een enorme vriendschap. Het is een diverse groep van mensen die zich allemaal op hun manier engageren en zich heel goed voelen bij ons. Dat creëert een enorme band. We zijn echt vrienden, we vechten allemaal voor hetzelfde doel.”