Simon Gronowski: “Oorlog is het grootste kwaad, vrede is het grootste goed”

Als elfjarige jongen ontsnapt hij uit de deportatietrein die hem naar een gewisse dood in het vernietigingskamp van Auschwitz zou voeren. Op zijn vierennegentig schrijft Simon Gronowski Pleidooi voor de vrede, een klein testament dat oproept om nooit te vergeten en het geloof in de toekomst niet te verliezen.

“Ik schrijf dit boek vooral om jongeren te informeren, om hun uit te leggen wat democratie en tirannie is, om hen eraan te herinneren dat de mens in wezen goed is, maar dat er uitzonderingen zijn die moeten worden bestreden.” Simon Gronowski richt zich in het recent verschenen Pleidooi voor de vrede uitdrukkelijk tot de jongeren. Zij moeten de wreedheden van het verleden kennen, om te weten welke bedreigingen ze vandaag het hoofd moeten bieden en welke toekomst ze te verdedigen hebben.

In maart 1943 wordt Gronowski samen met zijn zus en moeder door de nazi’s gearresteerd. Een maand later worden de toen elfjarige Simon en zijn moeder in de Mechelse Dossinkazerne in een wagon van het 20ste konvooi geduwd. Bestemming: het industriële vernietigingskamp Auschwitz. Onderweg slagen enkele gevangenen erin de deur van de wagon te openen en aangemoedigd door zijn moeder kan Simon ontsnappen. Zelf waagt zijn moeder de sprong niet. Ze zullen elkaar nooit meer zien. Die nacht ontsnapt de kleine Simon aan een gruwelijke dood in de gaskamer en rent hij het leven tegemoet, een leven waarin hij het tot advocaat schopt en zich tot selfmade jazzpianist ontpopt.

Vandaag is hij een van de laatste overlevenden van de Holocaust en ziet hij het als zijn plicht om te getuigen. “Wie een getuige en bovendien een slachtoffer hoort en ziet, wordt op zijn of haar beurt een getuige.”

De plicht tot herinnering

Zestig jaar lang heeft Gronowski zijn verhaal voor zich gehouden. Decennia waarin hij het leven dat hem in die akelige nacht in 1943 bijna ontnomen werd, ten volle heeft geleefd. “Ik heb gewerkt, gepleit, gereisd, gesport, jazz gespeeld, ik heb de vriendschap gekoesterd, ik heb liefgehad, gelachen en gehuild.”

Maar ergens in de jaren 1990 gaat hij voor het eerst in op een vraag om te vertellen. Sindsdien wijst hij geen enkele uitnodiging af om te spreken, voor jongeren en ouderen. Opdat we niet zouden vergeten. “De plicht tot herinnering is het belangrijkste middel van de strijd tegen extreem rechts, met name tegen het totalitarisme en het antisemitisme.”

Lees verder onder de foto

Gronowski steunt dan ook ten volle de 8 meicoalitie, die ervoor pleit om van 8 mei opnieuw een nationale feestdag te maken. In 1974 werd die feestdag om economische redenen afgeschaft. De coalitie wil dat 8 mei, de dag van de overwinning op nazi-Duitsland, opnieuw een vrije dag wordt die volledig in het teken staat van herdenking en herinnering.

Voor Gronowski is herdenken een positieve en hoopvolle daad, gericht op de toekomst: “De herdenkingen markeren de voortgang van de tijd: het zijn geen momenten van verdriet en rouw, maar van strijd en hoop voor een betere wereld.”

Mensen bij elkaar brengen

“Het leven vliegt voorbij”, schrijft Gronowski. “Het einde is niet ver meer, maar ik voel me nog heel actief en heb het geluk dat ik mijn strijd kan verderzetten.” Een strijd die zich vooral focust op het terugdringen van extreemrechts. “Extreemrechts is een gevaar voor de jeugd en voor de mensheid, want het is de wieg van fascisme, nazisme, racisme, antisemitisme waar ik slachtoffer van was. Het is de wieg van de haat. Extreemrechts moet overal, in België en elders, worden bestreden.”

Maar Simon Gronowski schrijft in Pleidooi voor de vrede ook over de mooie dingen in zijn leven. Over hoe hij zonder één noot muziek te kunnen lezen toch jazzpianist werd. “Het leven is onmogelijk zonder muziek: ze brengt mensen dichter bij elkaar en brengt hen een beetje geluk bij.” Of over zijn diepe vriendschap met kunstenaar Koenraad Tinel, die opgroeide in een gezin dat collaboreerde met de bezetter. “We waren twee kinderen die gebukt gingen onder een oorlog die we niet begrepen, elk aan een andere kant van de barricade...Nu is Koenraad meer dan mijn vriend, hij is mijn broer.”

Gronowski ziet geen heil in de tweedeling tussen nakomelingen van de slachtoffers en nakomelingen van de schuldigen, die voor altijd en eeuwig tegenover elkaar zouden moeten staan. “Dan staat de deur open voor nieuwe oorlogen, nieuwe haat, nieuwe pijn. We moeten integendeel de mensen juist bij elkaar brengen voor een betere wereld.”

Op zijn 94 blijft Gronowski onverminderd het vertrouwen houden in de toekomst. Ondanks alle tragedies uit het verleden en het vele onnoemelijke leed waaronder ook vandaag zoveel mensen gebukt gaan, blijft hij ook geloven in de fundamentele goedheid van de mens. En zijn onwankelbare hoop rust op de schouders van de jongeren. “Want de jongeren beschikken over een gevoel voor rechtvaardigheid, waarheid en solidariteit.”

De 8 meicoalitie in 2026

De 8 meicoalitie is een platform van vakbonden, middenveld, kunstenaars en burgers dat van 8 mei opnieuw een nationale feestdag wil maken. De dag waarop nazi-Duitsland verslagen werd, moet opnieuw helemaal in het teken staan van herdenking en strijd.

Ook voor dit jaar kan je al twee belangrijke data in je agenda noteren. Op zondag 3 mei organiseert de 8 meicoalitie opnieuw een grote herdenking bij het Fort van Breendonk (vanaf 11 uur). En op 8 mei zijn er tal van provinciale activiteiten.

Meer info vind je op www.8meicoalitie.be