Ex-drugverslaafde: “Geen gram minder drugs op straat door ‘war on drugs’”

Maandagnamiddag, 17 uur. Ik zit met Tonny Van Montfoort (50) in de Bibliotheek Permeke aan het De Coninckplein in Antwerpen. De bibliotheek is een van de vele initiatieven om het plein aantrekkelijker maken, de reputatie van de buurt wat op te krikken, in de hoop dat er minder drugverslaafden zouden rondzwerven. Tonny is ervaringsdeskundige, ooit had hij zelf een verslaving.

Wat betekent dat, een ervaringsdeskundige zijn?

Tonny Van Montfoort. Dat ik de ervaringen die ik vroeger heb opgedaan, vooral wat betreft druggebruik en alles wat daarmee samenhangt, gebruik op mijn werk. Eigenlijk heb ik mijn eigen job een beetje gecreëerd, denk ik, doordat ik in 1999 het geluk had aan de slag te mogen op basis van artikel 60 (een door het OCMW aangeboden baan om iemand opnieuw in te schakelen op de arbeidsmarkt, n.v.d.r.). Zo kon ik een belangenvereniging voor mensen met een verslaving oprichten. Het is namelijk zo dat er vroeger, en ik spreek dan over de jaren 1980, nooit met gebruikers werd gepraat, er was geen vangnet, geen hulpverlening. Het was óf de straat óf de gevangenis. En die beslissing werd in jouw plaats gemaakt, je eigen mening of verhaal had geen belang. Ik heb dat aan den lijve ondervonden. Daarom heb ik met een paar collega’s en andere ervaringsdeskundigen een soort vakbond voor gebruikers opgestart, om de gebruikers een stem te geven. 

Wanneer en hoe bent u verslaafd geraakt?

Tonny Van Montfoort. Ik ben van jongs af aan een gebruiker geweest. Veel heeft te maken met de groep vrienden waarin je terecht komt. In mijn jeugd ben ik niets tekort gekomen. Onze familie was welgesteld, ik ging graag naar school, kreeg genoeg liefde van mijn ouders. Ik zag mijn gebruik eerder als een ontdekkingsreis. Het is pas vanaf het moment dat ik met het gerecht in aanmerking kwam dat ik een echte junkie ben geworden.
Ik werd opgepakt en naar een afkickcentrum gestuurd. In die tijd waren die nog volledig gefocust op abstinentie (onthouding, n.v.d.r.). Omdat je de keuze had tussen een afkickcentrum of den bak, kwamen er veel louche types in afkickcentra terecht. Het is daar dat mijn gebruik problematisch werd. 

Hoe bent u van uw verslaving afgeraakt? Of hoe hebt u die onder controle gekregen?

Tonny Van Montfoort. Het is pas gelukt toen ik met de Free Clinic in contact kwam. Daar legden ze de fout van mijn verslaving niet bij mezelf, maar zeiden ze dat er iets mis was met het systeem. De Free Clinic doet aan Harm Reduction, schade-beperkend werken. Ik kreeg methadon aangeboden (een legaal subsituut voor heroïne, n.v.d.r.), waardoor ik mijn leven terug op orde kreeg.

Ik gebruik nog altijd methadon, in onderhoudsdosis. Ik heb een keer geprobeerd ermee te stoppen, maar toen ben ik opnieuw hervallen. Mijn gezondheid is toen erg verslechterd. Ik kreeg bijvoorbeeld hepatitis C. Die ziekte krijg je via het bloed, door injectienaalden te delen. Wist je dat er in Europa meer mensen sterven aan hepatitis C dan aan aids? Toen besefte ik dat ik het gewoon moest accepteren: ik ben verslaafd. Dat heeft niks met mijn karakter te maken, want ik heb mijn leven op orde, ik functioneer goed. 

Methadon is voor mij zoiets als insuline voor een patiënt met suikerziekte. Ik denk dat het belangrijkste dat we kunnen doen voor mensen met een verslaving is ervoor zorgen dat de schade beperkt blijft. Ik ben daar het levende voorbeeld van. In mijn kopke gaat alles goed, maar mijn lichaam is kapot. 

Het Antwerps stadsbestuur is fier op zijn “war on drugs”. Wat vindt u van het huidig Antwerps drugsbeleid? 

Tonny Van Montfoort. Melchior Wathelet (CDH, n.v.d.r.) heeft dat als minister van Justitie eind jaren ’80 ook al geprobeerd. Het resultaat daarvan waren tientallen drugsdoden. Door de kleine garnalen aan te pakken en de grote haaien hun gangetje te laten gaan, wordt het alleen maar erger. Je merkt de negatieve resultaten nu al. Er is geen gram minder drugs op straat, integendeel. De straatprijs van drugs blijft dalen, waardoor het gebruik toeneemt en de winsten blijven stijgen. Voor mij is zo’n repressief beleid voeren hetzelfde als bondgenoot zijn met de maffia. 

Antwerpen Noord staat bekend als de buurt met de meeste drugsverslaafden. 

Tonny Van Montfoort. Antwerpen Noord is een arme buurt. Daar wonen mensen met een verslavingsprobleem. Aan ’t Zuid kopen ze gewoon hun boetes af en kunnen ze lekker blijven gebruiken. 

Wat ziet u dan als mogelijk drugsbeleid?

Tonny Van Montfoort. Allereerst vind ik preventie belangrijk. Dat kan bijvoorbeeld door aan drugseducatie te doen op school. Ik denk dat er genoeg organisaties zijn om een goed drugsbeleid op scholen uit te werken en aan goede preventie te doen.
Ernstige informatie verstrekken aan ouders en kennissen van gebruikers kan ook zeer nuttig zijn. Wanneer je meer begrip krijgt van je omgeving, is de kans op isolatie ook kleiner.
Ik ben ook voor het reguleren van gebruik. Dat betekent enkele regels vastleggen voor gebruik.

Zo kan er ook meer controle zijn op gebruik. Dit kan bv. door het installeren van gebruikersruimtes, woonhostels (hostels waar gebruikers goedkoop kunnen verblijven), het installeren van cannabis social clubs, gecontroleerde heroïneverstrekking, enz. Heroïneverstrekking is medisch verantwoord, het werkt in vele landen. Dat spul is ten minste zuiver, er zullen minder overdosissen zijn. Zo kom je bijvoorbeeld in Zwitserland, na twee ontwenningspogingen, in aanmerking voor heroïneverstrekking. Dat is wat anders dan het gewoon in de supermarkt aanbieden, maar op die manier hou je er wel controle over. Zo zijn er nu al organisaties die op de grote festivals zoals Tomorrowland juiste informatie verstrekken over drugs en veilig gebruik.

Wat zou u tot slot nog willen meegeven?

Tonny Van Montfoort. Ik zou mensen willen vragen om open te staan en op te komen voor de zwakkeren. Daar horen ook mensen met een verslaving bij. Of we nu willen of niet, mensen gebruiken, en ik denk dat we dat ook een plaats moeten geven, zodat we de schade en de slachtoffers kunnen beperken.

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van april  2017. Abonnement.