“De kolonisatie stal het licht en de toekomst van Congo, Rwanda en Burundi”

Op 17 juli zette het federaal parlement een commissie op met als doel het koloniaal verleden van België te onderzoeken en er de nodige lessen uit te trekken. PVDA-volksvertegenwoordiger Nabil Boukili, die al jarenlang strijdt tegen racisme en kolonialisme, is lid en verslaggever van deze commissie. Hij legt ons uit waar deze commissie vandaan komt en wat haar betekenis is.

De Belgische kolonisatie van Congo, Rwanda en Burundi was lang taboe in België. Het is nog niet zo lang geleden dat we op school leerden dat de kolonisatie een “beschavingsmissie” was. De laatste jaren zagen we een Vlaamse televisieserie over het onderwerp en nu is er deze commissie. Vanwaar komt die evolutie?

Nabil Boukili. Die evolutie is het resultaat van een strijdbeweging die heropflakkerde in de jaren 1980. Toen werd de kwestie van het koloniaal verleden nog niet unaniem besproken in de academische wereld. De eerste kritieken tegen het kolonialisme kwamen toen van buiten de universiteiten. Nu zien we het resultaat van de druk uit die antikoloniale beweging.

Hoe de kolonisatie van Congo de grote Belgische patroons verrijkte

Wat er in de wereld en in ons land gebeurde na de moord op George Floyd toont aan dat een deel van de bevolking zich hier ook rond mobiliseert. We zien initiatieven zoals de petitie van de jonge Noah die 80.000 handtekeningen verzamelde. Hij klaagt de aanwezigheid aan van standbeelden voor Leopold II, die een heel gewelddadige, koloniale figuur was (lees hier ons artikel hierover)

Het bestaan van deze commissie is een overwinning voor alle verenigingen en personen die jarenlang strijd voerden om daar klaarheid over te scheppen.

Al die elementen samen dwingen het parlement om een blik te werpen op het koloniale verleden van ons land. Het bestaan van deze commissie is een overwinning voor alle verenigingen en personen die jarenlang strijd voerden om daar klaarheid over te scheppen. Het is een redelijk unieke kans, want België is een van de weinige voormalige koloniale grootmachten die zo’n commissie opzet.

De aanvallen op de standbeelden van Leopold II worden door enkelen gezien als aanvallen tegen “onze tradities en onze geschiedenis”. Zal de commissie die ideeën niet versterken?

Nabil Boukili. De kolonisatie is nooit een initiatief geweest van de Belgische bevolking: ze diende vooral om grote winsten te boeken. Eerst voor Leopold II zelf, daarna voor het Belgisch grootkapitaal. De kolonisatie gebeurde door een minderheid van de Belgen die op hetzelfde moment de meerderheid van de Belgen onderdrukte en uitbuitte. Het is dezelfde Leopold II die het leger liet schieten op Belgische arbeiders die ook een schrikbewind voerde in Congo waar men handen afhakte om de Congolezen te straffen als ze niet genoeg rubber ophaalden.

De Congolese economie van de jaren ‘50 werd gecontroleerd door enkele grote Belgische financiële groepen. Neem nu Union Minière: dat bedrijf haalde tijdens de kolonisatie haar rijkdom uit de kopermijnen in Katanga. Zelfs na de onafhankelijkheid hebben ze hun macht over de mijnen kunnen behouden en zo tientallen miljarden Belgische frank kunnen stelen. Dat bedrijf heet nu Umicore. Hetzelfde bedrijf dat in België kinderen in de volkswijk van Moretusburg, naast hun fabriek in Hoboken, ziek maakt. De directeur van het bedrijf zei recent nog dat gezinnen met kinderen maar moesten verhuizen als ze niet vergiftigd willen worden. De strijd voor dekolonisatie is dus geen strijd tegen het Belgische volk, maar tegen het Belgisch grootkapitaal.

Wat zijn volgens u de uitdagingen en de doelstellingen van deze commissie?

Nabil Boukili. Ten eerste willen we duidelijkheid over de koloniale misdaden. De kolonisatie is boven alles een nooit gezien gewelddadig project, een verwoestend project voor de gekoloniseerde landen en volkeren op economisch, cultureel en sociaal vlak. Het dagelijks leven, dat bestond uit handen kappen, dwangarbeid, enzovoort, was abominabel voor de gekoloniseerden.

De Belgische kolonisatie in Congo, Rwanda en Burundi heeft gevolgen die we nu nog altijd zien. Verscheurde landen en een verminkte cultuur. Alles wat een land nodig heeft van structuur om uitdagingen aan te gaan, werd vernietigd door de kolonisatoren. De kolonisatie bracht niets op voor die landen. Integendeel, ze stal het licht en de toekomst van die landen.

Het eerste objectief dat geleid heeft tot de wrede uitbuiting van Congo, Rwanda en Burundi, was de zoektocht naar voordelen voor het Belgische grootkapitaal. We moeten het idee bestrijden dat er bij de kolonisatie sprake was van uitwisseling of dat het een relatie was waarbij iedereen won. De mythe dat de kolonisatie meer goed dan kwaad bracht voor de gekoloniseerde landen is compleet fout en gevaarlijk. Er waren winnaars bij de kolonisatie: de koninklijke familie en de grote Belgische fortuinen en bedrijven. Ik wijs er op dat 11 van de 23 rijkste families in België hun fortuin of op zijn minst een deel daarvan te danken hebben aan de kolonisatie. En er waren ook verliezers: de Congolezen.

Moet de commissie ook de link maken tussen het koloniaal verleden en de huidige situatie?

Nabil Boukili. Absoluut. Het racisme, bijvoorbeeld, vindt haar oorsprong in de kolonisatie. Om die landen te koloniseren en ze uit te buiten, moest men de publieke opinie in België overtuigen dat alles volledig legitiem was. Om de volkerenmoord en uitbuiting te verantwoorden, moest men aantonen dat de “onbeschaafde” volkeren minderwaardig waren, dat ze niet weten hoe ze zichzelf moeten beheersen, …

Toen Leopold II op de arbeiders liet schieten

We zien er de gevolgen van in onze hedendaagse maatschappij. 60% van de mensen van Afrikaanse origine heeft een diploma. Toch zijn het de mensen uit deze gemeenschappen die het vaakst gesanctioneerd worden door de werkloosheidsdienst. Dat is een structureel probleem dat zijn oorsprong vindt in de vooroordelen die men tijdens de koloniale periode heeft verspreid.

De strijd voor de dekolonisatie is niet gericht tegen het Belgische volk, wel tegen het Belgische grootkapitaal.

We moeten ook lessen trekken voor de buitenlandse politiek van België. Onze banden met die landen kaderen nog steeds in een koloniale geest. Onze regeringen zeggen wat “democratisch” is en wat niet. Dat is paternalisme, alsof de volkeren in die landen niet capabel zijn om hun eigen rechten te verdedigen en hun eigen keuzes te maken voor hun land. De commissie moet ook die neokoloniale politiek in vraag stellen.

Was er weerstand tegen die commissie?

Nabil Boukili. In het parlement kwam er voornamelijk weerstand van Vlaams Belang, N-VA en de MR. De MR wilde geen commissie rond het economische luik en wilde de Belgische kolonisatie vergelijken met die van andere grootmachten. Alsof dat het onmenselijk aspect van de kolonisatie voor de gekoloniseerden zou verminderen…

Het is ironisch om te zien dat om de kolonisatie te relativeren de N-VA en het Vlaams Belang, de partijen die het einde van België willen, dezelfde argumenten gebruiken als een partij zoals de MR, die terug wil naar het Belgique-à-papa. We kunnen op de website van het Vlaams Belang lezen dat de partij “een systematische en radicale bashing van het koloniaal verleden” weigert. Bart De Wever zegt ook dat we de kolonisatie moeten plaatsen in de context en de tijdsgeest. Wat opnieuw relativeren is.

Daarnaast zeggen N-VA en Vlaams Belang dat Vlaanderen niets te zien zou hebben met de kolonisatie. Nochtans hebben zowel het Vlaams kapitaal als de Waalse industrie van de kolonisatie geprofiteerd. In de beheerraad van het bedrijf Abir, dat voor Leopold II in rubber handelde, zaten heel wat Antwerpse zakenlui. De financiële holdings zoals de Société anversoise en Crédit anversoise waren actief in Congo. Zelfs de familie Van Thillo, eigenaar van de Persgroep en dicht bij de N-VA, was in de jaren 1930 actief in de diamantsector.

Meer fundamenteel toont deze commissie aan dat er een maatschappelijk debat bestaat: zijn we voor solidariteit onder de volkeren of voor een maatschappij die de volkeren tegen elkaar opzet. Aangezien de commissie ook zal spreken over racisme, is dat zeker voor de rechtse partijen ongemakkelijk.