1 jaar strijd tegen Arizona: "Een populaire massabeweging die blijft duren"

De beweging tegen de sociale afbraak van de regering De Wever-Rousseau is één jaar oud. In die twaalf maanden organiseerde het verzet meer dan dertien nationale mobilisaties, en de intensiteit ervan lijkt niet af te nemen. Benjamin Pestieau, adjunct algemeen secretaris van de PVDA, blikt terug op deze unieke beweging en wat ze binnenhaalde, en schetst de vooruitzichten voor 2026.

De afwijzing van de pensioenmalus en werken tot 67 jaar, het verzet tegen de indexdiefstal en de beperking van de nachtpremies, en een echte miljonairstaks zijn duidelijke eisen. Ze worden breed gesteund door het publiek. Maar dat botst met de agenda van de regering en partijen die beloofden om hard werken te belonen maar vervolgens het tegenovergestelde doen", begint Benjamin Pestieau op deze ochtend eind december.

In zijn kantoor blikt de adjunct algemeen secretaris van de PVDA terug op de duur en de legitimiteit van deze historische beweging, de tactieken die de regering heeft gebruikt om ze te verzwakken en de vooruitzichten. "We zitten midden in de wedstrijd. De tweede helft moet nog gespeeld worden. En als we leren van de eerste helft, hebben we een kans om de match te winnen."

Hoe moeten we het traject van de sociale beweging na 12 maanden beoordelen? En is deze eerste verjaardag iets om te vieren?

Benjamin Pestieau. Ja, in zekere zin is dit een reden om te vieren. Want er wordt een belangrijk hoofdstuk geschreven in de sociale geschiedenis van België, en dat hoofdstuk is nog lang niet afgesloten.

De lengte van dit hoofdstuk is indrukwekkend. Deze beweging is massaal en ook populair bij de bevolking. Heel verschillende acties blijven elkaar opvolgen en hebben een massakarakter: betogingen, samenkomsten, algemene stakingen, een breed scala aan gemobiliseerde sectoren, enz.

De eisen - niet werken tot 67 jaar, geen indexdiefstal, blijf van onze nachtpremies, een miljonairstaks - worden gesteund door de overgrote meerderheid van de werkende klasse. En deze eisen zijn precies het tegenovergestelde van wat de regering doet: ze straft de werkende klasse door mensen langer te laten werken voor minder pensioen, door onze index af te pakken en onze nachtpremies te verminderen. Deze beweging doet de regering haar legitimiteit verliezen. De regeringspartijen beloofden ons tijdens de verkiezingscampagne dat ze hard werken zouden belonen en doen nu net het tegenovergestelde.

Laat ons even terugkeren naar het begin. Waarom ging deze beweging eind 2024 van start?

Benjamin Pestieau. De beweging begon in november 2024 met een massale mobilisatie van de non-profitsector, gevolgd door een grote samenkomst op het Poelaertplein in Brussel in december. Op dat moment zaten we nog midden in de regeringsonderhandelingen - de coalitie De Wever-Rousseau zou pas officieel worden geïnstalleerd in februari 2025. 
De werkende klasse en haar vakbonden maakten zich dan ook grote zorgen over de informatie die druppelsgewijs uit de onderhandelingen naar buiten kwam. Wat vooral opviel, was de snelheid waarmee de beweging vorm kreeg: een eerste massamobilisatie in november en een eerste actieplan in december, met mobilisaties aangekondigd voor 13 januari en 13 februari, nog voor de regering was gevormd.

Rechts voerde toen aan dat het te vroeg was om te mobiliseren, omdat er nog geen regeerakkoord was.

Benjamin Pestieau. Ervoor is altijd te vroeg, erna is altijd te laat. De rechtse krachten, die proberen te voorkomen dat de sociale beweging haar eigen geschiedenis schrijft, vinden altijd excuses: er is geen alternatief, of het is te vroeg, of het is te laat, of de beweging is niet sterk genoeg. Sommigen aan de rechterzijde bespelen zelfs de gauchisten: ze zeggen dat de beweging zinloos is als ze het land niet kan platleggen, gewoon om te kunnen zeggen dat de vakbondsacties zinloos zijn en zo te proberen de mobilisatie te laten uitdoven.

We hebben hier een beweging die de regering politiek onderuit haalt door haar echte agenda bloot te leggen - alles voor het leger en alles voor de winst, ten koste van de wereld van de arbeid – en die de mensen die haar steunen niet uitput. Daardoor kan de beweging ook blijven duren. Persoonlijk heb ik nog nooit een beweging op zo'n grote schaal gezien, verspreid over zo'n lange periode.

Rechts zegt dat we de resultaten van de stembus moeten respecteren. Hoe reageert de sociale beweging op die legitimiteitsvraag?

Benjamin Pestieau. Het is de regering die niet legitiem is. De partijen die nu aan de macht zijn, voerden campagne met een belofte om hard werken te belonen, maar die belofte wordt helemaal niet nagekomen. In feite gebeurt precies het tegenovergestelde. Werknemers verwachtten 500 euro extra maar krijgen net minder, door de indexdiefstal, de verlaging van de nachtpremies en langer werken voor minder pensioen.

Meer in het algemeen heeft de werkende klasse het gehad met het totale gebrek aan respect van diegenen die aan het roer staan van de maatschappij. Het zijn de spoorwegarbeiders, metaalarbeiders, huishoudhulpen, leerkrachten, logistieke medewerkers, arbeiders uit de chemie, vuilnisophalers, de non-profitsector en vele anderen die de maatschappij doen draaien. Niet de aandeelhouders of de politici.

Waarom dat taboe over het belasten van de rijksten? Vooruit en Les Engagés zeggen dat ze de allerrijksten raken met de belasting op meerwaarden.

Benjamin Pestieau. Dat klopt niet. Zoals onze voorzitter Raoul Hedebouw in het debat in het parlement zei, zullen de superrijken geen belasting op meerwaarden betalen, omdat die belasting niet geldt voor vennootschappen, en de superrijken beheren hun aandelen in vennootschappen. 
De regering wil niet raken aan de 1% rijksten omdat de politieke klasse ten dienste staat van die 1%, ze beweegt zich binnen die 1%, luistert ernaar en doet alsof zij de samenleving doen draaien. Ze dient de 1%, uit onderdanigheid, angst of medeplichtigheid. We zien weinig politieke vertegenwoordigers die de 1% durven tegenspreken en de stem van onderuit durven laten klinken.

De eisen slaan duidelijk aan. Hoe houdt de beweging naast de directe acties de druk op de ketel?

Benjamin Pestieau. Het succes van een beweging hangt af van sociale, economische en politieke druk.

Politieke druk is direct gekoppeld aan de populariteit en legitimiteit van een beweging bij de algemene bevolking. Er zijn duizend-en-een redenen waarom sommige mensen niet direct deelnemen aan de acties, maar ze begrijpen en steunen ze wel. Dat is heel belangrijk. Ik zeg vaak dat een actie begint met de aankondiging. Op dat moment begint het bewustmakingswerk van degenen die de leiders zullen zijn, degenen die zullen deelnemen, maar ook degenen die de informatie zullen ontvangen en de acties zullen steunen, zelfs als ze niet de directe actoren zijn.

En dat werkt. De ene na de andere opiniepeiling toont aan dat er veel steun is voor de eisen van de beweging: mensen zijn tegen het gedwongen werken tot 67 jaar, tegen de diefstal van de index en de nachtpremies, en ze zijn voor een miljonairstaks. Deze vier elementen vormen de kern van de beweging. De woede wordt aangewakkerd door sociale mobilisatie, het creëert bewustzijn, informatie gaat rond en het wakkert discussies aan.

Zie je vergelijkingen met sociale bewegingen uit het verleden?

Benjamin Pestieau. We moeten altijd een beetje voorzichtig zijn met historische vergelijkingen, want hoewel de geschiedenis een bron van inspiratie is, heeft elke beweging zijn eigen originaliteit. Het staat vast dat de politieke, sociale en democratische geschiedenis van ons land gevormd is door sociale mobilisatie, door klassenstrijd, op straat. Die waarheid wordt keer op keer bevestigd. Deze beweging is daar het zoveelste bewijs van. Het is een nieuwe illustratie van het feit dat, zoals de "Internationale" zegt, er geen opperste verlosser is. Arbeiders, we gaan onszelf moeten redden! En dat doen we door te mobiliseren, dat is onze collectieve kracht.

Welke overwinningen heeft de beweging al behaald?

Benjamin Pestieau. We hebben de regering al wat doen terugkrabbelen, maar we hebben nog geen overwinningen geboekt. De pensioenmalus moest bijvoorbeeld een jaar worden uitgesteld en ziektedagen zullen eindelijk gelijkgesteld worden. De regering wilde aanvankelijk dat nachtwerk zou gelden tussen middernacht en 5 uur 's ochtends, maar ze moest terugkrabbelen en dat uitbreiden van 23 uur 's avonds tot 6 uur 's ochtends. Ze moest ook het recht op een paar ziektedagen zonder ziektebriefje handhaven, terwijl ze dat helemaal wilde afschaffen.

Hoe gaan we naar echte overwinningen?

Benjamin Pestieau. Ons doel blijft de afschaffing van de pensioenmalus en de indexdiefstal. De wedstrijd is nog bezig en de eindstand staat nog lang niet vast. De regering heeft tot nu toe geen enkele van haar belangrijkste maatregelen tegen de werkende klasse kunnen doorduwen, behalve het uitsluiten van werklozen. Als ze stappen achteruit zet, is dat een direct gevolg van sociale mobilisatie en de brede politieke druk die dat genereert.

Welke tactieken gebruikt de regering om te proberen deze beweging te verzwakken of te stoppen?

Benjamin Pestieau. Er zijn er drie belangrijke, maar we kunnen er nog meer zien.

De eerste tactiek is het verhaal dat als we de staatsfinanciën of de sociale zekerheid willen redden, er geen alternatief is voor de besparingsmaatregelen en de aanvallen op het arbeidsrecht. Het is een krachtig verhaal dat deels werkt, dat valt niet te ontkennen. Wij voeren de ideeënstrijd om te laten zien dat het niet waar is. Het is de regering zelf die het gat in de begroting groter maakt. Zij snijden in de sociale bijdragen en legen zo de kas van de sociale zekerheid. Het is de regering die het begrotingstekort groter maakt door de militaire uitgaven te laten exploderen.

De tweede tactiek van de regering om de legitimiteit van de beweging te verminderen, is mensen te laten geloven dat de beweging geen steun heeft van de bevolking. Zo was er de groteske verklaring van politici dat er bij de betoging van 14 oktober 9 miljoen mensen niet op straat kwamen. Maar een betoging van 140.000 mensen, na negen maanden strijd, laat een diepe stroom van protest in de samenleving zien.

De derde tactiek bestaat erin te proberen de beweging te criminaliseren met maatregelen zoals de wet-Quintin (een wetsontwerp van minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) dat de regering in staat moet stellen om "radicale" of "extremistische" organisaties te verbieden, n.v.d.r.) of de anti-betogingswet die de vorige regering na een massamobilisatie moest opgeven, maar die Arizona weer op tafel wil leggen, evenals de inperking van vakbondsrechten. Ze beogen de macht van de werkende klasse te verzwakken, dat wil zeggen haar vermogen om collectief te handelen. De regering wil eerst haar antisociale agenda doorvoeren, voor ze haar antidemocratische agenda aanpakt. Daarom is het belangrijk om de twee nu met elkaar te verbinden.

Daar komen nog andere tactieken bij, zoals ons verdelen en ons afleiden. Ze vallen werklozen, langdurig zieken en vluchtelingen aan en zorgen voor meer onzekerheid bij delen van de samenleving. Zo zaaien ze verdeeldheid binnen de werkende klasse.

Tot slot gebruikt de overheid fake news, leugens en manipulatie. Ze zeggen dat de studies van de vakbonden niet kloppen, ook al zijn de feiten en cijfers waar. Ze willen de reputatie van werknemersorganisaties koste wat het kost bezoedelen, in de hoop dat er ondanks de fact checks van bepaalde media altijd wel iets in de hoofden van de mensen zal blijven hangen.

Al deze strategieën maken deel uit van het kapitalistische handboek om de arbeidersbeweging te breken. Maar het feit dat de regering al deze tactieken moet gebruiken, bewijst dat ze onzeker is.

De vakbonden hebben net een plan aangekondigd voor begin 2026. Waarover gaat het?

Benjamin Pestieau. De sociale beweging heeft haar les in 2014 geleerd. Toen vertrokken we met vakantie zonder een concreet plan voor de start van het nieuwe jaar, na de massale algemene staking op 15 december. Het was een traumatische ervaring voor velen die bij de beweging betrokken waren. Vandaag zetten de vakbonden dezelfde strategie voort als in 2025 en daar mogen we blij om zijn.

Er ligt al een actieplan klaar tot maart. Daarin zit een actieweek van de spoorwegen in gemeenschappelijk vakbondsfront in januari. Er zullen provinciale acties zijn in de eerste twee weken van februari en nog een grote nationale betoging op 12 maart. Het werk van sensibiliseren, organiseren en mobiliseren rond deze data is al begonnen.

De sociale beweging wordt te vaak afgeschilderd als defensief, als een verzameling van "zeurpieten". Vertegenwoordigt ze een andere visie op de samenleving?

Benjamin Pestieau. Ten eerste zitten de echte zeurpieten in de regering. Ze zeuren over arbeiders, stakers, zieken, werklozen, vluchtelingen, studenten en de culturele sector. Ze zeuren over de mensen die de maatschappij doen draaien of over de slachtoffers. Maar ze stellen zichzelf of hun privileges nooit in vraag.

Verder verzet de sociale beweging zich tegen de aanvallen en stelt alternatieven voor, en inderdaad een andere visie op de samenleving. Vandaag zijn er twee tegengestelde drijfveren. Die van de regering is gebaseerd op winst en militarisering: winst voor aandeelhouders, militarisering om de samenleving in de pas te doen lopen, chauvinisme te voeden en consensus op te bouwen rond imperialistische oorlogen - of de dreiging van oorlogen. De drijfveer van de arbeidersbeweging is het belang van haar klasse. En logisch gezien draagt dit belang een socialistische visie op de samenleving met zich mee.

Wat bedoel je daarmee?

Benjamin Pestieau. Dit project is gebaseerd op respect voor arbeid in al zijn dimensies. Dat betekent respect hebben voor de mensen die de samenleving doen draaien, of ze nu werken, ziek of werkloos zijn. Dat veronderstelt een sterke sociale zekerheid - wat onze algemeen secretaris Peter Mertens treffend omschrijft als "een beetje socialisme in het kapitalisme".

Maar respect voor arbeid gaat verder. Het betekent dat degenen die de samenleving doen draaien inspraak hebben in hoe die samenleving werkt, niet alleen politiek maar ook sociaal en economisch. Wat produceren we, hoe produceren we het en met welk doel? Wie bezit de belangrijkste productiemiddelen? Het is een paradigmaverschuiving die de mensen die de samenleving aandrijven centraal stelt in een sociaal, democratisch en vreedzaam project.

Tot slot, wat mogen we onszelf wensen voor 2026?

Benjamin Pestieau. Ik wens onszelf vertrouwen toe, in onszelf, als individu en als groep. Ieder van ons heeft een grote waarde en het kapitalisme wil dat we dat vergeten. Als individuen kunnen we mooie dingen doen en kunnen we snel gaan. Maar het is als groep dat we tot grootse dingen in staat zijn en ver kunnen reiken.

In die zin is het cruciaal om ons steeds beter te organiseren. Onszelf organiseren op 1001 manieren, collectivisme cultiveren om alle vormen van isolement in de samenleving te bestrijden. Degenen die ons domineren, doen er alles aan om elke vorm van collectiviteit en organisatie af te breken. Ze willen dat we een som zijn van geïsoleerde individuen, zodat we de indruk hebben dat we alleen zijn, zodat elk gevoel van solidariteit of collectieve kracht ontbreekt.

En als we zeggen op 1001 manieren, bedoelen we dat in de breedste zin van het woord: om te feesten, elkaar te helpen of te strijden. Een georganiseerde bevolking is de basis van tegenmacht. Als je goed georganiseerd bent, zal je een paar klappen kunnen opvangen, maar als het erop aan komt, zal je vooral sterker zijn om er ook uit te delen.

Je organiseren betekent natuurlijk ook lid worden van de beste partij van het land, namelijk de PVDA, de partij van de werkende klasse, vrede en socialisme. Betrokken raken bij onze basisgroepen, leren, debatteren, projecten uitvoeren en samen strijden. Het stelt ons in staat om sterker te zijn, om te incasseren, om te leren van de goede ervaringen maar ook om er niet alleen voor te staan. Lid worden van de PVDA betekent de zuurstof krijgen die iedereen die de maatschappij wil veranderen nodig heeft.