VS: Big Business Bailout vs People's Bailout | Coronadebatten

De coronacrisis treft de Amerikaanse economie extra hard. Eind 2019 verkeerde ze al in slechte gezondheid. In een poging te verhinderen dat de VS wegzakt in een diepe depressie, keurden Senaat en Congres een hulpplan goed van 2500 miljard dollar. Het verhaal van een Big Business bailout die de gewone Amerikaan in de kou laat staan.

Het coronavirus duwt de VS-economie over de rand

Terwijl president Trump de coronacrisis wekenlang minimaliseerde, gingen de staten sneller over tot lockdown-maatregelen. De impact op de VS-economie was direct voelbaar. De beurs beleefde haar grootste val sinds 1929 en verloor even één derde van haar waarde, alvorens een groot deel van dat verlies terug goed te maken. Maar het is vooral de reële economie die zorgen baart.

Tijdens de eerste drie maanden kromp die met bijna 6%, en de voorspellingen voor het tweede trimester tonen een krimp die varieert tussen -23% tot -30%. Die zal zich grotendeels voltrekken in de rechtstreeks getroffen sectoren, zoals de luchtvaart, het toerisme, hotels en cultuur. Ook de middenstand, die tijdens de lockdown gesloten werd, krijgt het moeilijk.

Werknemers en middenstand extra hard getroffen

Op enkele weken tijd werden 26 miljoen Amerikanen werkloos. Terwijl in een normale week 200.000 mensen een werkloosheidsuitkering aanvragen, waren dat er eind maart en begin april 6 miljoen per week. Voorspellingen spreken van 14% tot 16% werkloosheid (in april vorig jaar was dit onder de 4%).

De VS hebben geen sociale zekerheid zoals België. De gemiddelde werkloosheidsuitkering bedraagt 378 dollar per week, slechts 40% van het gemiddelde loon. Er bestaat ook geen systeem van technische of economische werkloosheid. Werknemers die niet ontslagen worden maar gedwongen met “verlof” moeten, krijgen geen loon. Op internet verschenen video's met kilometerslange rijen auto's die aanschuiven voor voedselpakketten (zie video hieronder).

Een big business hulpplan verkopen met een cheque van 1200 dollar

Trump stelde een hulpplan voor van 1000 miljard dollar, met 500 miljard dollar voor het grootbedrijf. Daarvan gaat 75 miljard naar de luchtvaartmaatschappijen en Boeing. De overige 425 miljard werd aan de Amerikaanse centrale bank gegeven. Banken mogen in de regel 10 keer meer geld uitlenen dan ze zelf hebben. Hoewel de Centrale Bank zich niet aan die regel hoeft te houden, is het “good practice” om die regel te respecteren. Omdat de overheid die 425 miljard “garandeert”, kan de Centrale Bank dus een tienvoud, ongeveer 4000 miljard, aan bedrijfsleningen uitgeven of bedrijfsschulden opkopen. Sociale en milieuorganisaties uitten reeds de kritiek dat oliebedrijven en heel schadelijke teerzand-exploitanten dankzij dit plan miljarden steun zouden kunnen krijgen.

De overige 500 miljard van Trumps 1000 miljard-plan moest verdeeld worden tussen werknemers, middenstand, staten en openbare diensten, zoals ziekenhuizen. Trumps prioriteiten waren duidelijk: 4000 miljard voor de noden van de 1% multimiljonairs, 500 voor de 327 miljoen Amerikanen. Maar hij probeerde dat demagogisch te verstoppen achter het meest gemediatiseerde voorstel uit zijn plan: een gratis cheque van 1200 dollar voor elke (belastingbetalende) Amerikaan.

Alexandria Ocasio-Cortez, links lid van het Congres, neemt het steunplan van de regering Trump stevig op de korrel.
 

Geen herhaling van de Bank Bailout van 2008

Progressieven en vakbonden willen echter geen heruitgave van het bankenplan van 2008, waarbij banken die risico's hadden genomen zich met belastinggeld lieten redden. Mensen zijn nog altijd terecht boos dat die banken, terwijl ze staatssteun kregen, hun CEO's nog een loonsverhoging gaven en dividenden uitkeerden aan hun aandeelhouders.

Onder druk van de bevolking onderhandelde de Democratische partij meer steun voor werknemers, middenstand, overheden en openbare diensten. Het plan verdubbelde tot een gigantische 2200 miljard dollar.

Een stap vooruit

De tweede versie van het plan, met 2200 miljard steun, is een stap vooruit. Er kwam steun om niet ontslagen werknemers in gesloten bedrijfjes een loon te kunnen geven. Ook de schijnzelfstandigen die werken in de “platform-economie” (Uber, enz.) kregen steun. Er kwam 377 miljard steun voor de middenstand en 400 miljard steun voor overheden en ziekenhuizen.

Er werden voorwaarden onderhandeld voor de steun aan het grootbedrijf. Zo mogen bedrijven die steun krijgen geen rechtstreekse banden hebben met politici, hun CEO's mogen geen loonsverhoging krijgen, ze mogen geen aandelen kopen (ook geen eigen aandelen), geen dividenden uitbetalen aan hun aandeelhouders en ze moeten zich engageren om 90% van hun personeel aan te houden, cao's te respecteren en zich neutraal op te stellen tegenover vakbondswerk in hun bedrijf.

Te weinig en te laat

Maar ook het nieuwe plan komt tekort om aan de werkelijke noden van werknemers en middenstand te beantwoorden. De cheque van 1200 dollar is amper voldoende om een maand bij te passen. De economische naschok zal bovendien nog maanden duren. De rijen bij de voedselbedeling worden langer. Een derde van de huurders kan de huur niet op tijd betalen en dreigt uitgezet te worden. Ook hypotheekafbetalingen lopen achter. Enkel de mensen die een hypotheek hebben afgesloten bij de staatshypotheekbanken worden niet uit hun huis gezet. Voor de gewone mensen is het hulpplan totaal onvoldoende. Ook het budget voor de kleine bedrijfjes was na 3 weken al helemaal op. Meer dan de helft van de kleine bedrijfjes vreest niet te overleven indien de crisis zes maand zal duren.

Er is een band tussen Trumps haast om van de lockdown af te stappen en het feit dat hij niet meer hulp wil geven aan de gewone mensen. Hij weet dat werknemers die niet meer rondkomen desnoods tegen hun zin gedwongen kunnen worden om terug aan het werk te gaan, zelfs wanneer dat werk niet veilig heropgestart kan worden. Maar hij weet ook dat 26 miljoen werklozen een enorme tijdbom vormen. De lockdown snel beëindigen, is ook een manier om geen extra staatssteun te moeten vrijmaken.

Achterpoortjes geschreven op het lijf van het grootbedrijf

In de weken na het akkoord blijkt dat er in de wet allerlei achterpoortjes zijn gemaakt, ten voordele van de rijksten in de maatschappij en het grootbedrijf. Zo blijkt dat vooral grote fastfoodketens via hun franchises hulp hebben aangevraagd als “kleinbedrijf”. Ook rond de voorwaarden voor de steun aan het grootbedrijf is er een machtsstrijd gaande. De minister van financiën kreeg de mogelijkheid om van bepaalde voorwaarden af te wijken. Trump kortwiekte ook het inzagerecht van de parlementaire controlecommissie. Zowel Republikeinen als Democraten kozen “Big Business”- gezinde vertegenwoordigers voor die controlecommissie, nadat meer kritische volksvertegenwoordigers werden geweigerd. De Amerikaanse politieke elite sloot de rangen om de economische elite uit de wind te zetten. De verwevenheid tussen de politieke en financiële machthebbers, tussen staat en financierskapitaal, is bijna totaal. Zo besteedde de Centrale Bank haar hulpprogramma van 4000 miljard dollar uit aan BlackRock, de grootste privé-fondsbeheerder ter wereld.

Van onderuit klinkt de vraag naar een People's Bailout

Werknemers, vakbonden en progressieve organisaties leggen zich niet neer bij deze gang van zaken. Met acties van onderuit blijven ze druk zetten en halen ze ook concrete overwinningen. Zo verkregen de werknemers van McDonnald's dat ze betaald ziekteverlof krijgen wanneer ze tijdens de wettelijk verplichte quarantaine niet kunnen werken. In de grootste supermarktketen ter wereld, Walmart, dwongen stakingen de directie om maskers te kopen voor hun personeel. En op vrijdag 1 mei ging de grootste staking sinds jaren door. Werknemers van Amazon, Instacart, Whole Foods, Walmart, Target en FedEx stopten met werken (zie video hieronder).

Huurders voeren acties tegen uithuiszettingen en ondertussen voerden al 30 staten een tijdelijk uitzettingsverbod in. Meer dan 900 ngo's en middenveldorganisaties verenigden zich in de eis voor een People's Bailout, in tegenstelling tot een Big Business Bailout. Een People's Bailout volgt 5 criteria, waardoor deze crisis de basis legt voor een meer sociale, gelijke en klimaatvriendelijke samenleving:

1. Gezondheid voor iedereen, zonder uitzondering.
2. Help de mensen in de eerste plaats door de sociale zekerheid en openbare diensten uit te breiden. Verbied uithuiszettingen.
3. Red werknemers en lokale gemeenschappen, niet de CEO’s.
4. Als je investeert om de economie te stimuleren, steun dan duurzame economie, klimaattransitie en sociale projecten.
5. Bescherm onze democratie terwijl we zorgen voor elkaar. Geen democratische lockdown.

Welke lessen voor België en Europa?

Ook in België en Europa zien we grootbedrijven en banken lobbyen om de coronahulpplannen naar hun hand te zetten. In België krijgen banken 50 miljard steun. Eerst werd aangekondigd dat gesteunde banken uitstel moesten geven aan bedrijven voor hun leningen en aan families voor hun hypotheekafbetalingen. De uiteindelijke wet behield enkel het uitstel van bedrijfsleningen. Banken mogen zelf beslissen of ze ook uitstel geven voor hypotheken. De PVDA-parlementsleden bekritiseerden dan ook deze aanpak met twee maten en twee gewichten, in het nadeel van de bevolking.

Ook over welk risico de banken zouden dragen, was er getouwtrek. Liever zagen de banken dat de staat alle risico's van de leningen zouden dragen. Nu moeten de banken 3% van de risico's dragen. Alles wat daarboven komt, neemt de staat op zich. Beter dan niets, maar uiteindelijk nog steeds heel weinig.

Ook elders in Europa is er discussie over hoe voorkomen moet worden dat de hulpprogramma's de multinationals verrijken in plaats van de mensen te helpen. Denemarken besliste dat bedrijven die betrokken zijn in fiscale paradijzen, geen steun krijgen. Een eis die de PVDA ook meteen indiende in ons federaal parlement.

Kortom, waakzaamheid blijft vereist. Het is niet uit te sluiten dat, net zoals in de VS, mobilisatie nodig zal zijn om te garanderen dat de hulpplannen vooral de bevolking en werknemers ten goede komen en niet zozeer de banken en multinationals.