Hoe bedrijven de prijzen verhogen en niet onze lonen

Terwijl veel mensen en kleine bedrijven zwaar afzien onder de prijsstijgingen, produceren grote Belgische bedrijven meer dan ooit tevoren en maken ze aanzienlijke winsten, soms zelfs meer dan voor de crisis. Toeval?

2022 was een zeer moeilijk jaar voor onze portemonnee. Hoewel vooral de stijging van de benzine- en energieprijzen de aandacht trok, werden alle essentiële goederen steeds onbetaalbaarder. Zo schat Test-Aankoop dat consumptiegoederen eind 2022 bijna 20% duurder waren dan bij het begin van het jaar. Wat wordt het in 2023?

Hoewel er een sprankje hoop is voor onze energiefacturen, gezien de recente dalende gasprijzen, blijft de rest zeer onzeker: het hangt allemaal af van de strategie van enkele grote Belgische ondernemingen.

De Belgische industrie doet het erg goed, bedankt

Eén zekerheid hebben we wel in deze crisis: ze is er niet voor iedereen. Terwijl een groot deel van de bevolking elke maand weer de eindjes aan elkaar moet knopen, staat de Belgische grootindustrie er redelijk goed voor, zo blijkt uit de laatste beschikbare officiële statistieken van de Europese Unie (Eurostat).

Allereerst nam de productie met 15% toe ten opzichte van vóór de covidepidemie. De Belgische ondernemingen produceren ook meer dan hun concurrenten in de buurlanden, zoals Duitsland of Frankrijk, waar de productie is gedaald sinds de covid- en de gascrisis. In tegenstelling tot andere landen had de Belgische industrie veel minder te lijden onder de moeilijkheden die de recente crisissen hebben veroorzaakt, bijvoorbeeld bevoorrading.

Ten tweede merken we de afgelopen twee jaar een spectaculaire stijging van de verkoopsprijzen van 40%, volgens een studie van het Instituut voor Duurzame Ontwikkeling. De cocktail van productiestijgingen en hogere verkoopsprijzen maken dat grote Belgische ondernemingen er warmpjes bijzitten. Voor sommigen onder hen betekent het zelfs extra winst.

Vanwaar die explosief gestegen prijzen?

Men zou kunnen denken dat de prijsstijging een gevolg is van de gestegen energieprijzen. Niet meer dan logisch: hogere energiefacturen betekenen normaal gezien hogere productiekosten. Behalve dat in werkelijkheid veel grote bedrijven in het bezit zijn van langlopende vaste energiecontracten, waardoor de impact van deze stijging beperkt blijft.

Waarom inflatie de werkende klasse veel geld kost

Misschien is het de loonindexering, zoals de werkgevers ons blijven voorhouden? Neen, mis: veel bedrijven verhoogden immers de rekening voor de klant nog vóór de lonen werden geïndexeerd. Wat is er echt gebeurd? Bedrijven rekenden niet alleen de stijging van hun kosten door, maar maakten ook gebruik van de algemene inflatie om hun prijzen op te drijven. Zo konden veel sectoren dus extra winsten maken, de zogenaamde overwinsten.

Hoge prijzen leiden tot recordwinsten

De economist Olivier Malay, die zich over de kwestie heeft gebogen, meent dat we van overwinst kunnen spreken als er extra winst is gemaakt ten opzichte van wat er eind 2019 werd behaald, “een bijzonder goed jaar voor de bedrijven”, vlak voor het begin van de gezondheidscrisis. Hoewel de energiesector inderdaad zijn winst tussen begin 2021 en oktober 2022 met 6 miljard euro zag toenemen ten opzichte van 2019, kenden de meeste sectoren in die periode een vergelijkbare groei: met name 7 miljard voor de verwerkende industrie (metaalindustrie, farmaceutica, levensmiddelen enz.), 5 miljard voor onroerend goed, en haast evenveel voor financiën en bedrijfsondersteunende activiteiten (consultancy, schoonmaak, beveiliging, uitzendwerk, enz.).

“Grote bedrijven boeken recordwinsten, wij hebben recht op ons deel van de koek”

In alle sectoren samen werd in totaal 35 miljard euro aan overwinst gemaakt. Dat is 14 jaar budget voor de NMBS! Deze 35 miljard is bijna volledig toe te schrijven aan prijsverhogingen, wat bevestigt dat deze overwinsten grotendeels werden gemaakt op kap van de consumenten. “De huidige inflatie is dus niet zomaar een algemene verarming. Het is een massale overdracht van rijkdom. Een overdracht tussen landen (naar gasproducerende landen), tussen bedrijven (naar bedrijven die hun prijzen kunnen verhogen ten koste van andere) en ook van arbeid naar kapitaal”, aldus Olivier Massay.

De loonindexering volstaat duidelijk niet om het evenwicht ten gunste van de werknemers te herstellen: een indexering van 11% vanaf januari 2023 toegepast op alle werknemers in de industrie, zou de bedrijven 4 miljard euro kosten, veel minder dus dan de overwinsten die worden gemaakt.

De echte keuze waar de politiek nu voor staat, is waar het geld gehaald moet worden om de crisis op te lossen: bij de bevolking of bij de grote bedrijven die van deze crisis hebben geprofiteerd om nog rijker te worden. Tijdens de crisis van de jaren zeventig, die een verschrikkelijke inflatie veroorzaakte, kon de werkende klasse een loonsverhoging van 25% afdwingen, omdat zij een sterke krachtsverhouding kon opbouwen. Vandaag moet de werkende klasse die krachtsverhouding herstellen en de politiek dwingen het geld te halen waar het zit, om gezinnen en kleine bedrijven te helpen. Door belasting te heffen op de overwinsten, niet alleen van de energiereuzen, maar ook in de economie in het algemeen.