"Weet niet of ik dit ga volhouden, er moet iets veranderen" | Getuigenissen uit de frontlinie

In de strijd tegen het coronavirus is er een zware taak weggelegd voor de mensen in de gezondheidssector. Zij staan als het ware in de vuurlinie en geven dag in dag uit alles wat ze hebben om de crisis te bekampen. Spoedarts Natalie Eggermont noteert een aantal van haar ervaringen. 

Torhout, België
14 november 2020
Nachtshift spoed

We staan met twee aan het bed van een beademde patiënt. "Ik kan hem opnemen," zegt de arts van intensieve zorgen. "Maar dan moet jullie ventilator mee. Al mijn personeel en ventilatoren zijn naar Rumbeke."

Vechten voor ventilatoren

Een bakker van veertig jaar raakt 's nachts gekneld in één van zijn toestellen. Een ijzeren bar drukt op zijn keel en verstikt hem. Ik kan niet bij hem, hij zit vast en met zijn rug naar ons gedraaid. We hebben één vrije hand waarin we een infuus hebben kunnen prikken. Ik voel het leven uit hem wegglippen terwijl brandweermannen rondom ons bezig zijn hem te bevrijden. Seconden lijken uren. Ik hoor zijn dochtertje roepen op de achtergrond. Zijn collega zit naast mij geknield en houdt zijn hand vast. “Ik voel geen pols meer”, fluistert hij na een tijdje.

De man kroop door het oog van een naald. De brandweer werkte vliegensvlug en alles stond klaar voor de reanimatie en beademing.

Maar dan.

Het is midden november 2020 en de ziekenhuizen kreunen onder de tweede golf. Vanuit de ambulance bel ik naar campus Rumbeke, het referentiecentrum voor kritische patiënten, maar krijg antwoord rechtsomkeer te maken. Alle bedden voor intensieve zorgen (IZ) die niet voor corona gebruikt worden, liggen vol. Hetzelfde in AZ Sint-Jan Brugge, geen plaats meer. En in AZ Damiaan Oostende, alles vol.

“Sla hier maar af, we gaan toch naar Torhout”, roept de spoedverpleegkundige door het raampje naar de ambulancier. “We zien daar dan wel verder”. In Torhout is er nog plaats op intensieve zorgen. “Maar dan moet de patiënt van het toestel af”, zegt de IZ arts me aan telefoon. “Het meeste personeel en de toestellen zijn naar campus Rumbeke.”

Even later staan we samen aan het bed van mijn patiënt. De scan toont een breuk in een botje rond de luchtpijp, door de enorme druk, met veel zwelling rondom. Het is dus te vroeg om de beademing te stoppen.

“Kan hij met dit toestel naar IZ?”, vraagt de IZ arts. De spoedverpleegkundige valt in. “Ja, maar dan hebben wij nog maar één toestel over. Vorige nacht hebben we het ook zo moeten oplossen.”

“En is de COVID test al gekend?”, klonk het dan.

“Neen, wij hebben hier geen sneltesten. Ze zijn besteld naar ‘t schijnt. We gaan het resultaat pas morgenmiddag hebben.”

De patiënt blijft bij ons in afwachting van het resultaat. Een nachtje op een brancard op spoed. In tussentijd kijken we of we nog ergens een ventilator kunnen vinden.

Het is corona, er zijn geen wetten meer

Spoed Menen, nachtshift 11 november.

De mobiele urgentiegroep (MUG) Moeskroen brengt een patiënte binnen in ademnood. De verpleegkundige komt naar mijn bureau en stopt het bloedpas onder mijn neus. “Die mevrouw is echt niet goed dokter.” Even later kreeg de patiënte ondersteuning van het beademingstoestel en hing ik aan de lijn met intensieve zorgen.

Er zijn daar nog maar drie bedden in totaal. Net zoals Torhout, valt campus Menen terug op het absolute minimum. Enkel nog voor de dag en de nachtshift staat er een verpleegkundige, met de nodige beroepstitel en bijkomende kwalificaties, op de dienst. De vroege en de late worden gedaan door een verpleegkundige van het operatiekwartier. Die worden nu her en der ingezet aangezien alle niet urgente operaties zijn uitgesteld. Sommigen worden verplicht thuis te blijven en overuren op te nemen en moeten met lede ogen op televisie toekijken hoe hun collega’s verzuipen.

Opleiding, kwalificaties en beroepstitels, het lijkt allemaal niet zo nauw meer te steken. Vorig jaar behaalden we met ons ziekenhuis een duur Amerikaans label. “Weet je het nog? Toen kwamen ze de luchtvochtigheid meten op IZ”, grapte een collega van de ochtendploeg. “Als het niet goed was mochten de boeken toe. Nu moet er zelfs geen gediplomeerde verpleegkundige meer staan! Tjah, het is corona, er zijn geen wetten meer.”

Om het tekort aan handen in de zorg op te vangen stemde de regering een wet die leken toelaat verpleegkundige handelingen uit te voeren. Het is de zoveelste slag in het gezicht. “Wat voor signaal geef je zo eigenlijk? Iedereen mag nu even verpleegsterke komen spelen en als het ergste voorbij is doen we weer gewoon verder? De ministers weten precies écht niet wat onze job inhoud.”
“Ik voel me als een soldaat in de oorlog”, valt een collega in. “Alsof wij er niet toe doen. Vechten tot je valt, en dan zal er wel iemand in je plaats komen.”

Door het oog van de naald

Het was het laatste bed op IZ in Menen, waarvoor ik aan de lijn hing. Niet lang geleden was de patiënte opgenomen voor hetzelfde probleem. “Mijn laatste bed”, zuchtte de IZ arts, “en in Rumbeke is het ook verzuipen. Die patiënte heeft hier net nog gelegen. Gaan we daar ons laatste bed aan geven?”

Na een lange discussie en een collega die uit bed werd gebeld om de casus te bespreken, mocht mijn patiënte naar intensieve. Even later was ik weer met de MUG buiten bij een patiënt die thuis naar adem hapte. En de nacht was nog jong.

Discussiëren over het laatste bed. Over leven en dood. Zoeken naar ventilatoren. Wachten op testresultaten. Ik heb tijdens mijn opleiding stage gelopen in Congo en Rwanda. Ik ken het gevoel van mijn patiënt niet te kunnen bieden wat die nodig heeft, door gebrek aan materiaal, personeel, budget. Maar ik had nooit gedacht dat ik dat hier ging meemaken. Een gevoel dat je als arts tot in je binnenste raakt en elke vezel in je lijf in opstand doet komen. Het kruipt in je kleren. Het spookt door je hoofd als je na de nachtshift in bed naar het plafond ligt te staren. Het doet je stem stokken als je het verhaal vertelt aan tafel.

We vingen nu in de gezondheidszorg een glimp op van wat er gaat gebeuren als we de capaciteit van onze intensieve zorgen overschrijden. Zo dichtbij waren we. 

Ik weet niet of ik dat ga kunnen. Wij doen door met tekorten aan materiaal. Wij doen extra shiften als collega’s ziek vallen. Wij vechten onvermoeibaar. Maar ik weet niet of ik dat ga volhouden als ik patiënten ga verliezen door tekorten. Als we moeten kiezen wie het laatste bed krijgt en wie zijn kans gehad heeft. Als ik midden in de nacht familie moet opbellen om afscheid te nemen terwijl het zo niet had moeten zijn. Door wanbeleid. Schuldig verzuim. Dat gaat een hele generatie van gezondheidswerkers tekenen tot in hun ziel. Er moet iets veranderen.