Wat is Arcelor Mittal van plan in Europa?

Arcelor Mittal stopt met investeren in groen staal in Europa. Het bedrijf wijt dit aan hoge energieprijzen, beperkte vraag en Chinese concurrentie, en eist handelsbeschermingsmaatregelen. Maar zulke maatregelen zullen de Europese staalindustrie niet redden. Hoe redden we onze staalindustrie?

Staalproductie met steenkool in hoogovens veroorzaakt een enorme CO2-uitstoot. Arcelor Mittal Gent is verantwoordelijk voor 8% van de uitstoot in België. Om groen staal te produceren, moeten de hoogovens vervangen worden door een DRI-installatie (direct gereduceerd ijzer of sponsijzer) en elektrische ovens.

Een DRI-installatie werkt op waterstof, elektrische ovens op stroom. Als die uit hernieuwbare bronnen komen, is er geen CO2-uitstoot en hebben we groen staal. Omdat er nog onvoldoende hernieuwbare waterstof is, kan aardgas een tussenoplossing bieden. Dat geeft al veel minder uitstoot.

Het energieprobleem van Europa

In 2021 kondigde ArcelorMittal aan te investeren in DRI-installaties en elektrische ovens in Duitsland (Bremen en Eisenhüttenstadt), Spanje (Gijón), Frankrijk (Duinkerke) en België (Gent). Europa was toen de bevoorrechte locatie van Arcelor- Mittal voor investeringen in groen staal. Europa kon rekenen op goedkoop Russisch gas. Met de oorlog in Oekraïne is dat vervangen door duurder schaliegas uit de VS.

Het hoogtepunt van de energiecrisis in 2022 werd mee veroorzaakt door grootschalige speculatie op mogelijke gastekorten. En omdat de elektriciteitsprijzen in Europa gekoppeld zijn aan de gasprijs, stegen ook die fors. Hoewel de energieprijzen terug zijn gedaald, betalen Europese bedrijven nog steeds 2 tot 3 keer meer voor elektriciteit en 4 tot 5 keer meer voor aardgas dan in de VS. De onzekerheid over de beschikbaarheid van betaalbare hernieuwbare energie en waterstof in Europa speelt eveneens een belangrijke rol in de beslissing van Arcelor Mittal.

De belofte om van de Noordzee Europa's energiecentrale te maken, met grootschalige investeringen in offshore windparken, blijkt voorlopig nog een wensdroom. De ambitieuze doelstellingen die de Europese Commissie voor waterstof aankondigde, worden lang niet gehaald.

Zwakke vraag en mondiale overcapaciteit

Europa wordt geconfronteerd met een zwakke vraag naar staal en een enorme overcapaciteit van staalproductie wereldwijd. De daling van de staalconsumptie in de EU begon in 2022 door de oorlog in Oekraïne en ongekende stijgingen van de energieprijzen. Sindsdien is de vraag aanzienlijk gedaald, onder meer door toenemende economische onzekerheid wereldwijd en een algemene zwakte in de maakindustrie.

China, de grootste staalproducent ter wereld, ziet zijn binnenlandse vraag vertragen door de afnemende behoefte aan infrastructuur en de crisis in de vastgoedsector. Het exporteert daarom een steeds groter deel van zijn productie. Dat zet druk op de prijzen en de rendabiliteit. De importheffingen die Trump wil nemen tegen staalproducten kan de situatie in Europa nog verslechteren.

Lees verder onder de foto

Focus buiten Europa

De meeste vestigingen van ArcelorMittal bevinden zich in Europa, het hoofdkantoor in Luxemburg. Maar de groep verlegt de focus naar gebieden buiten Europa. De investeringen in Europa stoppen en de staalgigant investeert in groeiende markten en plaatsen waar energie goedkoper is. In India wil ArcelorMittal de productiecapaciteit in de komende jaren verdubbelen. Waar energie goedkoper is, investeert Arcelor Mittal in DRI-installaties. Het geproduceerde sponsijzer zou vervolgens naar Europa worden geïmporteerd, waar alleen elektrische ovens zouden zijn. Een belangrijk deel van het productieproces zou hier dan weggaan.

Een concreet voorbeeld is Texas. Arcelor Mittal heeft daar een ultramoderne DRI-installatie gekocht. Op de locatie, met een eigen diepwaterhaven, kan sponsijzer van hoge kwaliteit geproduceerd worden. De groep kondigde aan dat op die locatie een tweede installatie van dit type wordt gebouwd om het sponsijzer te exporteren. De keuze voor de VS is geen toeval. De VS verleiden Europese bedrijven om bij hen te investeren met een grootschalig subsidieprogramma, de Inflation Reduction Act.

Handelsmaatregelen als oplossing?

In een poging om Arcelor Mittal te overtuigen om in Europa te investeren, hebben verschillende lidstaten de overheidssteun verhoogd en beloofd om goedkope elektriciteit te leveren. Dat is met name het geval in België. De staalgigant eist ook handelsbeschermingsmaatregelen van Europa voor hij beslissingen neemt over investeringen.

Maar die beschermingsmaatregelen lijken niet bedoeld om de verplaatsing van een deel van het productieproces te voorkomen. ArcelorMittal lijkt niet langer te geloven in goedkoop gas en groene waterstof in Europa, die nodig zijn voor de DRI-installatie. De staalgigant zou in Europa enkel investeren in elektrische ovens om geïmporteerd sponsijzer te verwerken.

De beschermingsmaatregelen zijn ook niet zonder risico. “Als wij een heffing invoeren op bijvoorbeeld de import van staal, is de kans groot dat onze handelspartners een heffing invoeren op afgewerkte producten die wij uitvoeren, zoals auto’s, computers of airbussen. Voor je het weet, zit je in een handelsoorlog”, waarschuwt Jos Delbeke, econoom en professor aan de KU Leuven en voormalig directeur-generaal voor Klimaatactie bij de Europese Commissie.

China is een afzetmarkt voor veel industrieën in Europa. Veel bedrijven – in Vlaanderen bijna 120, volgens de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) – zijn ook afhankelijk van grondstoffen en technologieën die in China worden geproduceerd. Een Trumpiaanse handelsoorlog tegen China zou Europa zuur kunnen opbreken.

In de Gentse kanaalzone lusten ze geen koolstoftaks

Europa moet zijn eigen koers varen

Europa heeft een industrieel plan nodig met publieke investeringen in energie, transport, huisvestiging, zorg en digitalisering. Met publieke investeringen in energie garanderen we enerzijds toegang tot goedkope hernieuwbare energie en bieden we de industrie afzetmogelijkheden voor de bouw van deze infrastructuur.

We moeten er ook voor zorgen dat de winsten die ArcelorMittal in Europa realiseerde, dankzij het werk van tienduizenden werknemers, niet worden gebruikt voor het verplaatsen van een deel van de productie. ArcelorMittal heeft de afgelopen drie jaar een operationele winst van 10 miljard euro gerealiseerd. In België bedroeg de winst in dezelfde periode 1,6 miljard euro. Die winsten moeten geïnvesteerd worden in de toekomst van onze staalindustrie.

Tot slot moeten we met betrekking tot de mondiale overcapaciteit en de internationale concurrentie de dialoog aangaan en initiatieven nemen zoals in 2016. De 33 grootste staalproducenten vormden toen een Wereldforum voor overcapaciteit in staal. China stemde er mee in om zijn productiecapaciteit tussen 2016 en 2020 met bijna 150 miljoen ton te verminderen.