Voor God en het geld van Huts

Op 17 juni opende in het Gentse Caermersklooster de tentoonstelling “Voor God en Geld”. Met kunstwerken uit de late middeleeuwen en vroege renaissance willen de organisatoren de leidende economische positie van Vlaanderen in vervlogen gouden tijden in de verf zetten. Drijvende kracht achter de expositie is zonnepanelenkoning Fernand Huts. 

De plechtige opening van de tentoonstelling vond plaats in de Academiestraat, op een steenworp van het Caermersklooster. De genodigden werden er verwelkomd door een tiental actievoerders die op ludieke wijze hun ongenoegen uitten over de tentoonstelling en de toekomst van het Vlaamse cultuurbeleid. Symbolisch werd de publieke cultuursector ten grave gedragen. 

Breed lachend, wuivend en spottend begroette Fernand Huts de actievoerders. Vervolgens liet hij zich door diezelfde actievoerders ongestoord flankeren op weg naar het Caermersklooster. Ook de andere prominente gasten – onder wie Jan Jambon, Herman De Croo, Siegfried Bracke, Mia Doornaert, Elke Sleurs – lieten zich door het protesterende gezelschap niet uit het lood slaan. Veel hilariteit dus. Maar waarom is de inbreng van kunstliefhebber Fernand Huts in dit project alles behalve toe te juichen?

Geef de ondernemers privileges

Met zijn expositie “Voor God en Geld” gaat Huts openlijk de politieke toer op. Huts verheerlijkt het ondernemerschap en houdt een pleidooi voor de onbegrensde versterking van de privileges van de Vlaamse ondernemer. Hij presenteert ons vooral zijn nostalgische blik op een ver verleden tijd waarin Vlaanderen een waar ondernemersparadijs zou zijn geweest, in tegenstelling tot vandaag.

“Waar het om gaat, is dat Vlaanderen op alle terreinen een geweldige economische ontwikkeling kende door uitvindingen en verbeteringen. Met die economische vooruitgang volgden de financiële innovaties. De vrije markt, de beurs, de staatsleningen, allemaal hier bedacht, en nergens anders”, vertelt Huts in De Tijd van 11 juni. De wieg van het kapitalisme stond volgens de Antwerpse havenbaron dus in Vlaanderen, alle rijkdom en welvaart zijn geboren uit Vlaamse klei.

Als de ondernemers uit dat verre verleden zo succesvol waren, dan is dat volgens Huts omdat ze door de machthebbers flink in de watten werden gelegd, omdat ze overladen werden met privileges. “Wie onderneemt, moet privileges krijgen. Want ondernemingen laten de maatschappij draaien.” Daar ligt voor Huts dan ook de taak van de overheid: “Ze moet ervoor zorgen dat wij kunnen werken. Maar het tegendeel gebeurt.”

Kunst als marktproduct

Niet alleen verheerlijkt hij de Vlaamse ondernemer, hij legt met de tentoonstelling ook ondubbelzinnig het verband tussen kunst en markt. Huts heeft duidelijk niet de bedoeling een bijdrage te leveren aan een bloeiend en divers cultureel landschap.  Neen, kunst is koopwaar, kunst hoort thuis op de markt. 

Meer nog, kunst is een exportproduct dat vooral dient om het internationale prestige van Vlaanderen op te krikken en de economische positie te versterken. Dat valt te lezen op de website van de tentoonstelling: “Handel en ondernemerschap zorgen ervoor dat de steden van de Lage Landen uitgroeien tot economische machtscentra met een bloeiende kunstnijverheid. Artistieke producten uit Vlaanderen en Brabant veroveren de wereldmarkt. Schilderijen, beelden, wandtapijten, retabels, verluchte handschriften … het wordt allemaal hartstochtelijk begeerd en verwoed geëxporteerd. Kunst uit de Lage Landen wordt een kwaliteitslabel, een internationale standaard.”

Huts is de baas

Vervolgens maakt Huts ook zonneklaar hoe hij denkt over de publieke cultuursector: “De cultuursector is verlamd door regelgeving. Over alles en nog wat moet worden vergaderd. Commissie hier, commissie daar, jaarplannen, budgetten, maar wanneer wordt er iets beslist? Alles wordt in Brussel in richtlijnen gegoten. Elke museumdirecteur probeert zich daarin krampachtig te schikken. Hij zal er publiekelijk nooit over klagen, want als je het spelletje niet meespeelt, wordt het leven moeilijk. (…) Ze moeten zich vooral houden aan de van bovenaf opgelegde regeltjes.”

Zo klinkt de klassieke klaagzang van de privéondernemers: de overheid kan het niet. En zoals voor alle sectoren luidt ook voor de cultuursector het klassieke antwoord: het privékapitaal. De kunst zal gebaat zijn bij de gulle investeringen van gefortuneerde ondernemers. Fernand Huts voegt alvast de daad bij het woord. Hij investeert jaarlijks 8 miljoen euro in cultuur via de Phoebus Foundation. Over hoe de besluitvorming daar verloopt, is Huts heel duidelijk: “Ik beslis welk project ik steun. En ik ben ook de baas van het project.”

Zo wordt duidelijk welke visie de grote weldoener van Katoen Natie er rond cultuurbeleid op nahoudt. Kunst moet ten dienste staan van de economie, kunstenaars moeten de lof zingen van de nieuwe mecenassen die hen met wat kleine brokjes van hun onmetelijke fortuinen onderhouden.

Waar deze visie toe leidt, zien we vandaag perfect geïllustreerd in het Caermersklooster. Een publiek cultuurhuis - het Caermersklooster is een provinciaal cultuurcentrum - wordt ingenomen door het privékapitaal. Huts is de baas, hij bepaalt wat er te zien is en wat er verkondigd wordt. De keuze voor deze locatie is erg symbolisch. De provinciale bevoegdheden voor cultuur staan op het punt te verdwijnen. En zie, de kunstminnende ondernemer-mecenas staat klaar om dat gat te dichten.

Bedankt, Fernand

Vlaams cultuurminister Sven Gatz (Open Vld) kan zich wel vinden in de kunstideeën van Huts. Ook hij zoekt graag inspiratie in het verleden: “Tot voor de Tweede Wereldoorlog was het eerder regel dan uitzondering dat bedrijfsleiders en burgers een vrijwillige financiële bijdrage leverden aan kunst en cultuur.” Het beleid van de minister is grotendeels gericht op een afbouw van de publieke middelen en de blijde intrede van het privékapitaal. Om private investeringen in cultuur aan te moedigen, ontwikkelt de Vlaamse overheid de nodige fiscale constructies. Investeren in cultuur levert een fiscaal voordeel op dat groter is dan de investering. Kunst wordt winst.

Dat Huts met zijn logistiek imperium op grote schaal belastingen ontwijkt, dat hij jaarlijks 13 miljoen euro subsidie opstrijkt voor zijn zonnepanelenplantages, dat de fiscale gunstregelingen voor investeringen in cultuur de gemeenschap fortuinen kosten, dat alles wordt uiteraard zorgvuldig buiten beeld gehouden.

“Voor God en Geld” is kortom niets meer of minder dan een welgemikte aanslag op de publieke cultuursector. Het is de voorbode van een cultuurlandschap - door ondernemers en Vlaamse overheid hand in hand gecultiveerd - waarin de kunsten hun vrijheid en verbeeldingskracht moeten inleveren en zich zullen moeten onderwerpen aan de op winst gerichte grillen van wie de markt domineert.

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van juli 2016. Abonnement.