Van wet-Renault tot wet-InBev, hoe werknemers beter beschermd moeten worden

Twintig jaar na de wet-Renault is België nog steeds een van de landen in Europa waar werknemers het makkelijkst ontslagen kunnen worden. AB InBev, Opel, Delhaize, Ford, Caterpillar, ING, Carrefour … ze maken allemaal winst, maar danken toch massaal werknemers af. Al jaren ijvert de PVDA voor een wet-InBev die werknemers een betere bescherming moet bieden bij herstructureringen en beursgerelateerde ontslagen. 

Duizenden ontslagen, duizenden gezinnen die hun toekomst zien uiteenspatten. En telkens weer zijn de ministers en de parlementsleden “bezorgd” en voelen ze zich “betrokken” en beloven ze “alles in het werk te stellen om het ergste te voorkomen”. Dat bleek nog maar eens toen Carrefour begin dit jaar plannen voor een nieuwe ontslagronde aankondigde. Maar ditmaal schreef De Standaard dat de PVDA school had gemaakt: “De InBev-wet waarvoor de PVDA reeds in 2010 pleitte, om collectieve ontslagen te bemoeilijken als bedrijven winst maken, lijkt de PS en Groen te inspireren.”¹

Werknemers beter beschermen

Na de schokgolf veroorzaakt door de sluiting van Renault Vilvoorde in februari 1997 kwam er de wet-Renault (zie kader). Maar die wet blijkt vandaag absoluut niet voldoende. Hij verplicht de werkgever wel zijn werknemers te informeren en hun eventuele voorstellen in overweging te nemen, maar het resultaat is niet dwingend.

De wet-Renault moet dus uitgebreid en verbeterd worden om werknemers een betere bescherming te kunnen bieden. Er moeten echte maatregelen genomen worden. En winstgevende bedrijven mogen niet zomaar werknemers ontslaan.

Het idee begon al begin 2010 bij de PVDA te rijpen. De arbeidsmarkt was nog in shock door de herstructureringen bij AB InBev. De groep wilde in Europa 800 jobs schrappen, terwijl het bedrijf zijn aandeelhouders bijna een miljard euro dividenden ging uitkeren en het de volgende concurrentiestrijd wou winnen. Degene die het snelst ontslaat, heeft de meeste kansen om de grootste te worden of te blijven. Achter AB InBev gaan drie van de rijkste aandeelhoudersfamilies van België schuil: de Spoelberch, de Mévius en Vandamme, elk met een gemiddeld fortuin van 4 miljard euro. Een persoonlijk fortuin. Hoe kun je dan verklaren waarom het, in dit geval, de werknemers zijn die het gelag betalen, terwijl families zoals de Spoelberch nog meer dividend binnenrijven?

Peter Mertens, voorzitter van de PVDA, schreef op 28 januari 2010 in La Libre Belgique: “Werknemers mogen geen wegwerpproducten worden, ze moeten integendeel een betere bescherming genieten. Via een nieuwe wet. Een wet-InBev, naar analogie met de wet-Renault. Een wet die winstgevende ondernemingen verbiedt mensen te ontslaan. Zodat bedrijven die winst maken, dividenden uitkeren of reserves opbouwen, niet kunnen overgaan tot collectieve ontslagen. En waar bij niet-naleving van die wet alle overheidssteun, belastingvoordelen en lagere sociale bijdragen onmiddellijk moeten worden terugbetaald. Op die manier kunnen we de industrie en de werkgelegenheid beschermen.”

In diezelfde periode, in februari 2010, kondigde Carrefour de sluiting aan van minstens 23 winkels en het verlies van bijna 1700 jobs in België. Hoewel de groep het jaar daarvoor in België 66 miljoen winst had gemaakt.

En toen kwamen Arcelor, Ford, Delhaize, Caterpillar …

Sinds 2010 volgen de grote afvloeiings- en herstructureringsplannen elkaar op en telkens weer botsen ze op dezelfde weerstand bij de arbeiders die eisen dat de jobs behouden blijven. Daarom wil de PVDA de wet-Renault aanpassen.

De wet-InBev van de PVDA leidde tot “Canada Dry-formules” van andere partijen. In november 2014 bijvoorbeeld diende de PS in de Kamer een wetsvoorstel in voor de “invoering van een regeling die beursgerelateerde ontslagen moet ontmoedigen”. De PS stelde dat “in dat geval aan de werknemers die het slachtoffer zijn van een dergelijk ontslag een hoge aanvullende ontslagvergoeding moet worden toegekend (gelijk aan zes maanden loon)”. Toen in september 2016 Caterpillar de sluiting aankondigde, diende Ecolo/Groen eveneens een wetsvoorstel in om “de ondernemingen die beslissen over te gaan tot collectief ontslag te verplichten voor een parlement te verschijnen als dat orgaan daarom verzoekt om de vertegenwoordigers van de burgers te informeren over de redenen van die beslissing”.

Dat alles kon het banenverlies duidelijk niet stoppen, maar toen de groep Carrefour op 25 januari een nieuwe herstructurering aankondigde, zorgde dat opnieuw voor algemene onrust in het land en de uiteenlopende politieke reacties waren duidelijk geïnspireerd op het wetsvoorstel van de PVDA. De PS liet immers doorschemeren dat ze een wetsvoorstel had ingediend dat beursgenoteerde bedrijven verbiedt te ontslaan. Kristof Calvo (Groen) verklaarde op de radio dat “we komaf moeten maken met zulke ontslagen bij winstgevende bedrijven”.² Wat de traditionele partijen enkele jaren geleden nog weghoonden, schuiven sommige van die partijen vandaag zelf naar voren. De sociale woede heeft sporen nagelaten en voor een mentaliteitswijziging gezorgd.

1 ‘InBev-wet’ maakt school, De Standaard, 27 januari 2018
2 idem