Van Delhaize naar het parlement

Op 9 juni kunnen Brusselse kiezers op de federale kieslijst van de PVDA de namen Annik Van den Bosch en Agnès Babinska vinden, respectievelijk op de tweede en zesde plaats. Allebei werken ze bij supermarktketen Delhaize, die vorig jaar alle winkels verkocht aan zelfstandige uitbaters. Het ideale duo voor een gesprek over de strijd bij Delhaize, de situatie vandaag en de perspectieven voor morgen.

Annik werkt in Delhaize Fruithof in Berchem, waar ze delegee is voor BBTK (ABVV). Agnès werkt in Delhaize Mozart in Ukkel en is vliegende delegee voor CNE (ACV) in heel Brussel. Op 7 maart was het exact één jaar geleden dat de directie van Delhaize haar plan aankondigde om alle 128 winkels te verkopen.

Hoe kwam dat nieuws binnen?

Annik Van den Bosch. Als een bom. We wisten dat er iets in de lucht hing, maar dit had niemand verwacht. Er was veel verontwaardiging. Tijdens de coronacrisis waren we zogezegd helden, het bedrijf boekte recordwinsten, maar wij werden daar nooit voor beloond. Ons loon werd door de regering bevroren, terwijl ceo Frans Muller zichzelf elk jaar opslag gaf.

Agnès Babinska. Ik was als syndicaal afgevaardigde aanwezig op die bewuste ondernemingsraad. We stonden inderdaad paf. Niet alleen door de aankondiging zelf, maar ook door de manier waarop die werd aangebracht. Vroeger werd over belangrijke zaken met de vakbonden overlegd. Maar bij Delhaize zwaait een nieuwe generatie managers de plak. Zij hebben zich niet zoals vroeger vanuit de winkels opgewerkt, maar hebben een achtergrond als jurist of fiscaal specialist. Zij kijken duidelijk neer op het werkvolk.

We hebben veel constructieve voorstellen gedaan, maar die werden genegeerd. “Dit plan is de enige oplossing”, zeiden ze. Maar voor welk probleem? Enkele winkels draaiden minder goed, maar in het geheel boekte Delhaize nog veel winst. En ondanks de hevige concurrentie bleef het marktaandeel redelijk stabiel.

Lees verder onder de foto

Annik Van den Bosch. Tja, ze hadden hun aandeelhouders beloofd om één miljard euro meer dividend uit te keren. Dat wilden ze bij ons halen. Bovendien wilden ze duidelijk de vakbond buiten werken. Zonder vakbond kan het personeel zich moeilijker verweren tegen inleveringen of hogere werkdruk. Door alle winkels te verzelfstandigen, houdt de overkoepelende ondernemingsraad op te bestaan en valt de nationale vakbondsdelegatie weg. En in de verzelfstandigde winkels zorgen de nieuwe uitbaters dat ze minder dan 50 vaste personeelsleden overhouden, de drempel voor sociale verkiezingen.

Is dat wat jullie nu in de verzelfstandigde winkels zien gebeuren?

Annik Van den Bosch. Ja. Het overgenomen personeel blijft min of meer aan de oude voorwaarden werken. Die garantie hebben we dankzij de strijd kunnen afdwingen. Maar wie na ons komt, krijgt 15% minder loon. In een winkel in Antwerpen is het aantal vaste personeelsleden op minder dan drie maanden gezakt van 64 naar 49. Net onder de grens voor sociale verkiezingen.

De werkdruk stijgt, omdat wie vertrekt niet wordt vervangen. Een deel van de weggevalle n uren wordt opgevangen door studenten en flexijobs. Jobstudenten verdienen tot 2 euro per uur minder dan voordien. Flexijobs worden hoofdzakelijk ingevuld door gepensioneerden met een klein pensioen. In diezelfde winkel in Antwerpen werkt nu een man van 78 jaar! Hij woont in hetzelfde rusthuis als de moeder van een van de kassiersters. Dat is toch te zot voor woorden?

Agnès Babinska. Er zijn ook overnemers die proberen om correct te werken. Maar het franchisesysteem van Delhaize leidt naar lage lonen en langere openingstijden. Ten eerste staat in het franchisecontract de expliciete vraag om ook op zondag te openen. Winkelpersoneel moet al werken op zaterdag, dus die zondag is voor veel mensen heilig. Het is de enige dag om met je gezin door te brengen of voor een vaste hobby. Dat is wellicht een van de redenen waarom zoveel mensen vertrekken zodra ze hun overgangspremie hebben gekregen – een premie die trouwens ook pas na zes maanden strijd is verworven.

Ten tweede is er de contractuele verplichting om 95% van de producten bij Delhaize te kopen, met de aanmaning om die te verkopen aan een richtprijs die slechts een heel kleine winstmarge toelaat. Vandaar dat de nieuwe uitbaters vertrekkend personeel niet vervangen, dat zou teveel kosten. Van de elf winkels die momenteel (begin maart, n.v.d.r.) in Brussel verzelfstandigd zijn, zijn er slechts drie waar alles voorlopig goed gaat. Maar daar hebben de uitbaters het moeilijk om winstgevend te zijn. Het zijn niet toevallig drie nieuwe ondernemers, die oprecht geloofden dat ze een mooi verhaal zouden kunnen schrijven.

Er zijn ook vier winkels overgenomen door ondernemers die al andere franchise winkels uitbaatten. Zij hebben de werkdruk gevoelig opgetrokken. Maar het ergste zijn de vier winkels die werden overgenomen door financiële investeerders. Die willen gewoon return on investment en persen het personeel uit als citroenen. Als niet genoeg mensen vanzelf opstappen, zetten ze zelfs mensen onder druk om ontslag te nemen.

Jullie hebben twee concrete overwinningen behaald, de garanties en de overgangspremie. De strijd is dus niet voor niks geweest?

Annik Van den Bosch. We hebben gevochten als leeuwen. Daar mogen we fier op zijn. De solidariteit van het personeel was zeker in het begin heel groot. Vlamingen, Brusselaars en Walen samen. Ook de steun van de klanten deed echt deugd. De directie had niet verwacht dat de staking zo massaal zou worden opgevolgd en zeker niet dat ze wekenlang zou aanhouden. Maar we hadden ons slim georganiseerd. We spraken een beurtrol af, zodat er telkens enkele collega’s piket stonden terwijl de rest achter gesloten deuren kon werken. Zo konden we het loonverlies beperken.

Lees verder onder de foto

Agnès Babinska. En tegelijk de druk op Delhaize verhogen, want ze moesten wel nog lonen uitbetalen, terwijl er geen inkomsten waren. De directie werd zenuwachtig en probeerde tweedracht te zaaien. Ze verbood stakers om naar binnen te gaan om zich op te warmen, naar de wc te gaan of een koffie te drinken. Ze hingen affiches uit met valse informatie, om de mensen schrik aan te jagen. Als justitie niet tussenbeide was gekomen, hadden we de strijd gewonnen, daar ben ik zeker van.

Daarmee bedoel je de deurwaarders?

Agnès Babinska. Ik heb de eerste deurwaarder gezien aan de winkel in Oudergem. Die maakte duidelijk dat als het piket er de dag nadien nog zou staan, hij dwangsommen zou opleggen van 500 euro. Delhaize was met een eenzijdig verzoekschrift naar de rechter gestapt om de piketten te laten verwijderen. Die zouden een belemmering zijn voor de vrije handel en het bedrijf onder druk brengen. Maar als je die redenering volgt, kan je nooit meer staken, want dat belemmert per definitie de vrije handel. En als de staking succesvol is, komt de onderneming inderdaad onder druk te staan. Voor het personeel is dat het enige drukkingsmiddel. De directie had aan de vakbonden duidelijk gemaakt dat ze niet wilde onderhandelen. Staken was onze enige kans om gehoord te worden.

Annik Van den Bosch. De politie kwam er ook aan te pas. Die hielp de deurwaarders om ons te identificeren. In Gent hebben ze zelfs stakende personeelsleden en syndicalisten gearresteerd.

Agnès Babinska. Delhaize kon telkens rekenen op hulp van de staat. Toen het personeel met bussen naar de hoofdzetel in Zellik ging, werd het opgewacht door zwaar bewapende robocops. Toen de arbeiders van de distributiecentra uit solidariteit mee staakten, kwam de politie tussen om zoveel mogelijk vrachtwagens te laten vertrekken. Toen de vakbonden een solidariteitsmeeting hielden in Brussel die uitliep op een spontane mars voor het recht op sociale actie, kregen we meteen waterkanonnen op ons dak. Toen Delhaize deurwaarders wilde inschakelen om de piketten op te breken, was dat op een dag geregeld, maar het duurde wel weken en maanden om in beroep te gaan tegen hun argumentatie, die juridisch geen steek hield. Veel mensen waren bang, maar gelukkig niet iedereen. In Gent hebben ze in juli nog succesvol gestaakt nadat ze hun rechtszaak in beroep hadden gewonnen. In Brussel zijn sommigen zelfs tot november doorgegaan.

En de regering? Stond die aan jullie kant?

Annik Van den Bosch. Open Vld stond openlijk aan de kant van Delhaize. En dan heb ik het niet alleen over die foto van premier De Croo die champagne drinkt met de directie. Egbert Lachaert, toenmalig voorzitter van de Vlaamse liberalen, zei constant dat de vakbonden zich van vijand vergisten, dat er niks mis is met zelfstandige ondernemers. Hij herhaalde gewoon de propaganda van Delhaize, om het ware doel van het plan te verdoezelen, namelijk besparen op personeel en de vakbond buiten zwieren.

Conner Rousseau heeft zijn gezicht één keer laten zien aan de winkel in Sint-Niklaas. Hij hoopte dat de mensen snel terug aan het werk konden gaan, terwijl wij net probeerden zo lang mogelijk te staken. Een socialist zou dat toch moeten verstaan. Ook minister van Werk Pierre-Yves Dermagne van de PS heeft zijn nek niet durven uitsteken. Het enige wat hij deed, was twee bemiddelaars aanstellen. Maar wat valt er te bemiddelen als de directie aan haar plannen geen komma wil veranderen?

Agnès Babinska. Ik heb één keer een politicus van een Vivaldipartij aan een piket gezien. Hij maakte een filmpje voor Twitter en was weer weg. De enigen die echt consequent naar het piket bleven komen, waren de mensen van de PVDA. Die steun heeft echt deugd gedaan.

Maar er is nog een grote overwinning die deels het resultaat is van onze strijd: het afvoeren van het wetsvoorstel dat het recht om te betogen wilde inperken. Dat kwam toevallig in het parlement terecht toen wij, ondanks de inbreuken op ons stakingsrecht, onze strijd verder zetten. De regering beweerde dat het een wet tegen amokmakers was, maar in het licht van wat zich bij ons afspeelde, begreep iedereen maar al te goed dat het eigenlijk een wet tegen sociale actie was.

Annik Van den Bosch. Door de perikelen bij Delhaize hadden de vakbonden al een gemeenschappelijk front gevormd voor het stakingsrecht. De steunacties voor het personeel van Delhaize gingen over in protestacties tegen de Wet-Van Quickenborne, genoemd naar de liberale minister die het wetsontwerp indiende, al kwam het idee van enkele PS-burgemeesters. De acties waren succesvol, onder meer omdat naast de vakbonden ook middenveldorganisaties zoals Amnesty en Greenpeace meededen. Er was ook een betoging met 20.000 deelnemers. Toen de PS uiteindelijk de stekker uit het wetsvoorstel trok, gaf voorzitter Paul Magnette toe dat de strijd bij Delhaize daar een rol in heeft gespeeld.

Lees verder onder de foto

Jullie zijn allebei kandidaat voor de PVDA. Vanwaar die keuze?

Agnès Babinska. Omdat ik vind dat in een echte democratie de verkozenen in het parlement grotendeels gewone werkende mensen moeten zijn. Dat is logisch, want de werkende mensen vormen de meerderheid in de samenleving. Vandaar dat ik ook voor de PVDA kies. Ik vind het heel goed dat de PVDA-mandatarissen blijven leven aan een gemiddeld arbeidersloon. Zo behouden ze de voeling met het werkvolk. Ik vind het ook belangrijk dat de PVDA durft kiezen voor een breuk met de kapitalistische logica en het dominante liberale beleid. Je kan bijvoorbeeld de klimaat- en mobiliteitsproblemen niet oplossen zonder het taboe op gratis openbaar vervoer te breken, of zonder de energiesector terug uit de vrije markt te halen.

Annik Van den Bosch. De PVDA staat echt aan de kant van de werkende mensen. Dat hebben we gevoeld tijdens de staking bij Delhaize. Praktisch elke dag waren er ploegjes op pad om de piketten te bezoeken, met koffiekoeken, broodjes, soms zelfs met muzikanten die gratis voor ons speelden. En met een sterk onderbouwd dossier over onze strijd.

Ik hou ook heel erg van de langetermijnvisie van onze partij. De podcasts over het boek Muiterij van Peter Mertens zijn daar een voorbeeld van: echt zalig! We leven in een klein landje, en dan proberen ze Vlamingen en Franstaligen ook nog eens te verdelen. Maar de werkende klasse is wel internationaal, hé! Als er iets gebeurt in Zuid-Afrika, kan dat gevolgen hebben voor uw werk in België. Die brede blik vind ik heel belangrijk.

Dan is het ook heel symbolisch dat jij als Antwerpse op een kieslijst in Brussel staat.

Annik Van den Bosch. Absoluut! De splitsing van het land is echt een slecht idee. Ik kom graag in Wallonië. Ik heb de indruk dat de mensen daar onze Belgische sociale geschiedenis beter kennen dan in Vlaanderen. En iedereen zegt er vriendelijk bonjour! (glimlacht)

Agnès Babinska. Ik ben geboren in Polen, opgegroeid in Wallonië, werk in Brussel en woon in Vlaanderen. Ik zeg dus goeiedag tegen mijn buren in Halle, in het Nederlands (knipoogt). Voor mij is België één geheel. De werkende klasse zorgt voor die eenheid. Of we nu uit Roemenië, Vlaanderen of Wallonië komen: we maken allemaal hetzelfde mee, worden allemaal door dezelfde multinationals en regeringen uitgeperst. We voeren dus best allemaal samen strijd voor verandering.