Theo Francken straks minister van elite-onderwijs?

In de volgende regering wil de N-VA absoluut de minister van Onderwijs leveren. Die moet dan een hervorming doorvoeren die ons wegleidt van het emanciperend onderwijs dat gelijkheid nastreeft.

De N-VA wil een minister die ver verwijderd is van de onderwijskoepels. Ze ergert zich met name aan de katholieke koepel, die teveel voorstander zou zijn van de hervorming van het middelbaar onderwijs met een brede eerste graad en zich teveel “bemoeit” met de individuele scholen. Volgens de N-VA is het aan het Vlaams Parlement om de eindtermen te bepalen - wat leerlingen moeten kennen en kunnen - niet aan de koepels. De vrijheid van onderwijs en van organisatie blijft heilig. Scholen moeten daarom ook de mogelijkheid behouden om zich zo te profileren dat ze bepaalde leerlingen aanspreken en anderen niet.

Topkandidaat voor de ministerpost is Theo Francken. Die vindt dat de focus meer op “excellentie” moet liggen, op klassieke kennis, taalvaardigheid en abstract denken. Het katholiek onderwijs moet volgens hem nadenken over “de koers die het wil volgen om onze jongens en meisjes te laten excelleren”. De term "eliteschool" heeft volgens Francken onterecht een negatieve bijklank. "Ik wil ooit een eliteschool beginnen”, verkondigde hij. “Maar geen eliteschool alleen voor zoontjes en dochters van advocaten en dokters. Het moet elitair zijn aan de uitstroom, niet aan de instroom."

Excelleren en aansluiting vinden bij de arbeidsmarkt, dat is de prioriteit van de N-VA. Toen hij KVHV-preses was in Antwerpen, verdedigde Wouter Jambon (zoon van) een verhoging van het inschrijvingsgeld. “Hoger onderwijs is niet voor iedereen weggelegd”, zei hij. “Een zekere elitevorming is goed. Duurdere studies zullen allicht leiden tot een hoger rendement. Ouders zullen een stuk strenger toezien op de studieprestaties van hun kind.”

Een zekere prijsconcurrentie tussen instellingen is dan ook welkom. “Als dat voor meer kwaliteit en een zekere elitevorming kan zorgen, dan lijkt me dat goed”, aldus Jambon. “Want nu trekt vrijwel iedereen na zijn studies naar universiteit of hogeschool. We moeten van de idee af dat hogere studies vanzelfsprekend zijn. Hoger onderwijs is níét voor iedereen weggelegd.”

Een negationist als inspirator

Wouter Duyck, hoogleraar cognitieve psychologie aan de Ugent, is de grote inspirator van de plannen van de N-VA. Hij behoort tot de school voor cognitieve psychologie die overal de idee verdedigt dat sociale ongelijkheden in onderwijsprestaties niet hoofdzakelijk het resultaat zijn van segregerende structuren, zoals de sociologie aantoont, of bepaalde pedagogische praktijken, zoals de pedagogie beweert, maar vooral…de vrucht van genetische factoren. Hij en zijn collega's bevestigen dus dat de rijken gewoonweg intelligenter zijn dan de armen en dat de eersten daarom rijker zijn en de laatsten arm. Deze stellingen zijn een vorm van sociaal racisme en zijn volledig gebaseerd op een arbitraire en zeer controversiële interpretatie van IQ-tests, bedoeld om een aangeboren en onveranderlijk kenmerk van elk individu te meten.

Op basis hiervan stellen Duyck en anderen dat vroege selectie, gebaseerd op verschillen in intelligentie, de beste manier is om een opleiding aan te bieden die aan iedereen is aangepast. Sociale mix zou volgens hen ook geen garantie bieden voor billijkheid. Daarbij negeren ze systematisch wat alle vergelijkende onderwijsstudies aantonen.

Ken je plaats

In september 2016 dienden het katholiek onderwijs, het Gemeenschapsonderwijs, het gemeentelijk onderwijs, het provinciaal onderwijs en het samenwerkingsverband van de methodescholen een gezamenlijk voorstel in tot hervorming van het onderwijs. Dat voorstel ging in de richting van een brede eerste graad in het secundair onderwijs.

De tendens om naar zo’n brede eerste graad te evolueren, is ingegeven door de resultaten van internationale vergelijkende studies. Zo bleek uit het laatste PISA-onderzoek dat Vlaanderen er op achteruit gaat voor wiskunde en licht daalt voor wetenschappen. Uit de internationale PIRLS-studie bleek eind vorig jaar dat het gemiddelde niveau voor begrijpend lezen in het vierde jaar lager onderwijs in tien jaar tijd fors gedaald is. Zowel de sterke leerlingen als de zwakkeren gaan er op achteruit. Diezelfde internationale testen geven ook aan dat de kloof tussen autochtone en allochtone leerlingen nergens zo groot is als in Vlaanderen. Ook de kloof tussen de sterke en zwakke leerlingen is in ons onderwijs erg groot. Bijna nergens bepaalt de sociale afkomst van de leerling zo sterk slagen of falen op school. De kloof tussen arme en rijke concentratiescholen in de steden is ook bijna nergens zo groot.

Een brede eerste graad in het secundair onderwijs bestaat grotendeels uit een gemeenschappelijke veelzijdige basisvorming, aangevuld met een beperkt aantal uren differentiatie voor remediëring en/of kennismaking met een beperkt aantal belangstellingsgebieden. De studiekeuze zou uitgesteld worden tot 14 of zelfs 16 jaar, want de meeste studierichtingen in de tweede graad zouden breed genoeg zijn om nog vele uitwegen mogelijk te maken.

Het oorspronkelijke opzet van de hervorming was om de schotten tussen ASO, TSO en BSO weg te halen. Studierichtingen, van meer abstracte tot meer praktijkgerichte, die inhoudelijk tot een zelfde domein behoren, zouden op dezelfde school worden ingericht. Hierdoor zou de sociale mix verbeteren en het respect voor techniek en handenarbeid zou groeien. Dergelijke domeinscholen zouden worden aangemoedigd.

Onder druk van de N-VA heeft de Vlaamse regering het gezamenlijk voorstel van tafel geveegd. De schotten tussen ASO, TSO en BSO blijven behouden. Scholen blijven volledig vrij om hun aanbod aan studierichtingen te kiezen. Zuivere ASO-scholen zullen blijven bestaan naast zuivere “vakscholen” en alle mogelijke combinaties. Concurrentie tussen de scholen en onduidelijkheid voor de ouders zijn gewaarborgd. Op die manier blijft er zelfs een verkapte studiekeuze vanaf 12 jaar. Voor de verdedigers van de elitaire school moeten de leerlingen immers zo snel mogelijk “hun plaats” kennen. Maar hoe vroeger de studiekeuze gemaakt wordt, des te sterker ze bepaald wordt door sociale afkomst.