Mensenrechten: knettergek en wereldvreemd?

Op 10 december was het precies 68 jaar geleden dat de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens ondertekend werd. Ze garandeert voor alle burgers sociale, economische, culturele, burgerlijke en politieke rechten. Maar vandaag staan al die rechten meer en meer onder druk, ook in België. 

9 december. De N-VA start een twittercampagne tegen wat ze activistische en wereldvreemde rechters noemt. Aanleiding zijn de rechterlijke uitspraken die staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken verplichten om een Syrisch gezin een humanitair visum toe te kennen en de dwangsommen die de overheid moet betalen wanneer Francken blijft weigeren. Dezelfde dag wordt in Nederland Geert Wilders veroordeeld voor het stigmatiseren van Marokkanen in Nederland. Wilders sneert dat deze uitspraak het volk muilkorft en noemt de rechters knettergek en wereldvreemd.

Op diezelfde negende december hield het progressieve advocatenkantoor Progress Lawyers Network, samen met een aantal andere organisaties een actie op de trappen van het Antwerpse justitiepaleis, om het belang van onze democratische rechten en vrijheden te onderstrepen.

“De mensenrechten zijn de kern van onze rechtsstaat”, zei Lies Michielsen van Progress Lawyers Network. “Zonder grondrechten is de burger overgeleverd aan de willekeur van de overheid. Het is onze plicht om ze te verdedigen. Mensenrechten zijn geen vodje papier.” 

Belgische Patriot Act

Paul Pataer van de Liga voor Mensenrechten wees op de noodtoestand die in Frankrijk door president Hollande werd uitgeroepen onmiddellijk na de terroristische aanslagen twee jaar geleden. “Politiemensen kregen buitengewone bevoegdheden, rechterlijke controles vielen praktisch weg. Terroristen werden zo op hun wenken bediend. Het verzwakken van de rechtsstaat kwam hen goed uit. Het uitroepen van de noodtoestand in tijden van vrede is een teken van zwakte.” 

Ook Ludo De Brabander van Vrede vzw hekelde hoe de strijd tegen terreur misbruikt wordt om mensenrechten en grondrechten te schenden. “Denk maar aan de Patriot Act in de VS. Maar hier bij ons heeft Bart De Wever meer dan eens gezegd dat hij ook een Belgische Patriot Act wil. In september heeft zijn partij een veiligheidsplan gepresenteerd waarin staat dat elke locatie een ‘potentieel oorlogsfront’ is. Men wil maatregelen nemen gericht tegen terreur, maar ook tegen ‘andere calamiteiten die een destructieve impact kunnen hebben op de openbare orde, de sociale cohesie en de publieke veiligheid’.” 

Weg vertrouwen in politie

Als rechten en vrijheden uitgehold worden, zijn de zwakste groepen in de samenleving daar de grootste slachtoffers van. Dat benadrukte ook Hakim Benichou van Samenlevingsopbouw. “Bij mensenrechten denk ik aan de strijd voor meer rechtvaardigheid. Op het vlak van arbeid, bijvoorbeeld, zien we dat vooral laaggeschoolden uit de boot vallen. Er is iets fundamenteel mis met hoe we nadenken over arbeid. Als we alleen nog jobs creëren voor hoogopgeleide mensen, dan blijft er een heel grote groep in de kou staan.” 

Nina Henkens van Uit De Marge schetste aan de hand van tekenende voorbeelden hoe jongeren in Antwerpen vaak te maken krijgen met politiegeweld. “Eén van onze jonge medewerkers werd door de politie twintig minuten lang onder schot gehouden, onschuldig. Een jaar later is er nog altijd geen onderzoek. Wel kreeg hij een GAS-boete omdat hij zijn vrienden had gevraagd het incident te filmen. Mensen verliezen zo het vertrouwen en het geloof in de politie en de samenleving.”

Gewapend bestuur

Vluchtelingen en mensen zonder papieren hebben het bijzonder moeilijk om hun rechten te doen gelden. Benoit Dhondt van Progress Lawyers Network stelde dat deze mensen vandaag al gebukt gaan onder een gewapend bestuur. “Gewapend bestuur is meer dan een slogan in de koker van de Antwerpse burgemeester. Het is al een realiteit. Mensen met een migratieachtergrond, mensen met een onwettig of een precair verblijfsrecht leven nu al onder dat gewapend bestuur. Mensen die bang moeten zijn bij elke identiteitscontrole, die van bussen geplukt worden, uit hun woning worden gehaald. Onze minister van Binnenlandse Zaken geeft de politie de opdracht om tegen de wet in de woning van mensen zonder wettig verblijf te betreden. (…)  We hebben een bestuur dat ouders en kinderen wil opsluiten met het oog op uitwijzing, dat niet begeleide minderjarigen als straf opvang ontzegt en hen tijdelijk dakloos maakt. In volle vluchtelingencrisis worden de subsidies van middenveldorganisaties die gespecialiseerd zijn in de problematiek van vluchtelingen, drooggelegd.”

Soldaten tegen stakers

Wanneer de rechtsstaat onder druk komt te staan, worden ook organisaties die de rechten van burgers verdedigen, geviseerd. Vakbonden zijn daarbij een geprefereerd doelwit. “Onze huidige regering wil iedereen die het niet eens is met de besparingen die ze ons oplegt, monddood maken”, zei Levi Sollie, secretaris van de Algemene Centrale van de ABVV. “Onze voorzitter, Bruno Verlaeckt, werd vorig jaar tijdens een actie opgepakt en geboeid afgevoerd. Hij werd in de cel gegooid. We zien ook meer en meer dat de politie wordt afgestuurd op stakingspiketten. Bij stakingen in de Antwerpse haven had Bart De Wever plannen klaar om het leger in te zetten. Het is duidelijk dat deze regering de syndicale rechten wil uithollen.” 

Veerle Verleyen, secretaris bij LBC-NVK, sloot zich daarbij aan: “Wie de vakbonden muilkorft, wurgt de democratie. Elke sociale verworvenheid startte ooit als een droom. Maar geen enkele verworvenheid is er gekomen zonder staking of actie. Zodra je hebt toegestaan dat sociale rechten worden afgepakt, is het heel moeilijk om ze terug te winnen.”

Stand-upcomedian en jurist Bert Gabriels wees op het grote belang van een hechte samenwerking tussen alle mensen en organisaties die de mensenrechten hoog in het vaandel dragen. “De mensenrechten zijn er gekomen om de wereld beter te maken. Vandaag zijn er mensen die zeggen dat die mensenrechten net het probleem zijn, ze zouden de efficiëntie van de overheid tegenwerken. Het omgekeerde is waar. Een efficiënt bestuur is pas mogelijk wanneer die rechten ten volle worden gerespecteerd.”

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van januari 2017. Abonnement.