Latijns-Amerika en de kogels uit Washington

Latijns-Amerika kent de voorbije twintig jaar turbulente politieke ontwikkelingen. Snelle golfbewegingen van linkse en rechtse regimes volgen elkaar op. Vandaag is een tweede zogeheten linkse golf aan zet. Maar waakzaamheid is geboden, want Uncle Sam zal niet lijdzaam toekijken.

“De achtertuin van de Verenigde Staten.” Een pijnlijke omschrijving van Latijns-Amerika, geworteld in een lange geschiedenis van inmenging, uitbuiting, militaire agressie, heimelijk georganiseerde staatsgrepen en steun aan dictators, onderdrukking van progressieve bewegingen, ... Recepten waarmee de VS gestalte geven aan hun overtuiging dat zij voorbestemd zijn om de wereld politiek en economisch aan zich te onderwerpen. Maar het is ook een geschiedenis van nooit aflatend verzet, van altijd hernieuwde pogingen om de Noord-Amerikaanse arrogantie en bemoeizucht het hoofd te bieden en een eigen koers te varen. Een moeizame weg, met vallen en opstaan, successen en nederlagen, slingerbewegingen tussen links en rechts, …

Aan het begin van de 21ste eeuw brengt een eerste linkse golf (ook wel roze golf genoemd) voor driekwart van de Latijns-Amerikaanse bevolking een linkse regering: Venezuela, Argentinië, Brazilië, Chili, Uruguay, Paraguay, Ecuador, Nicaragua en Bolivia. De slinger gaat vervolgens de andere kant uit en in heel wat landen neemt rechts het roer over. Vandaag zien we een nieuwe linkse golf. Landen als Chili, Honduras, Brazilië, Bolivia en Colombia worden opnieuw geleid door links georiënteerde s taatshoofden.

De hoop vermoord

Het politiek gesternte boven Latijns- Amerika lijkt dus opnieuw gunstig en hoopvol te staan. Maar het is opletten geblazen. De VS zullen hun “achtertuin” niet zomaar prijsgeven, dat leert de geschiedenis. Om hun economische en strategische belangen te waarborgen, tekenden de VS in het verleden in Latijns-Amerika voor niet minder dan 56 staatsgrepen en militaire interventies. Of, om het in de beeldtaal van de marxistische journalist en schrijver Vijay Prashad te zeggen: Washington heeft altijd wel kogels klaarliggen om de hoop te vermoorden.

Lees verder onder de foto

In zijn boek Imperialisme voor beginners vertelt Prashad de onthutsende geschiedenis van die moordende kogels uit Washington. Die geschiedenis betreft niet alleen Latijns-Amerika, de imperialistische ambities van de VS omvatten de hele wereld. Maar laten we hier enkele pertinente feiten weergeven die Vijay Prashad in zijn voortreffelijke boek in herinnering brengt.

Het land veranderen in een kerkhof

Over de CIA-coup van 1954 in Guatemala schrijft Prashad: “Waarom moesten de VS dat kleine land vernietigen? Omdat de beweging van landloze boeren, gesteund door linkse krachten, alles in het werk had gesteld om een democratisch verkozen politicus – Jacobo Árbenz Guzmán – aan de macht te brengen. Árbenz Guzmán wilde een bescheiden landhervorming doorvoeren, maar die plannen dreigden de belangen te schaden van de grootgrondbezitters, onder meer van de United Fruit Company, een VS-concern dat Guatemala in zijn wurggreep hield.

”De CIA deed zijn vuile werk, Árbenz Guzmán werd afgezet en in ballingschap gestuurd. De VS kozen kolonel Carlos Castillo Armas uit om de macht over te nemen. ‘Als het nodig is het land in een kerkhof te veranderen om de vrede te herstellen, zal ik niet aarzelen dat te doen’, is een van zijn gevleugelde uitspraken. De CIA overhandigde hem een namenlijst van communisten, mensen die erop uit waren hun land uit de armoede te redden. Ze werden allemaal gearresteerd, velen werden geëxecuteerd.”

Lees verder onder de foto

Van enige gewetenswroeging hadden de VS hoegenaamd geen last. “Generaal James Doolittle schreef een brief aan zijn oude legerkameraad Dwight Eisenhower waarin hij erop aandrong dat de CIA gemeen zou optreden. ‘In dit soort spelletjes zijn er geen regels’, schreef hij. ‘De tot nu toe algemeen aanvaarde normen voor menselijk handelen zijn hier niet van toepassing.’”

Gif voor Castro

Als in 1959 in Cuba de revolutionairen van Fidel Castro triomferen, gaan in Washington de alarmbellen af. Want, zo schrijft Prashad: “Iedereen die een beleid wilde voeren dat zweemde naar economisch nationalisme, alles wat de marktdominantie van de transnationale ondernemingen maar enigszins bedreigde of de communisten een stem verschafte, moest de duimen leggen.”

Castro zal als geen ander kennis maken met de kogels uit Washington, ook al missen ze hun doel: “Tussen 1960 en 1965 had de CIA minstens acht keer geprobeerd Castro te vermoorden. De Cubaanse leider vertelde VS senator McGovern in 1975 dat het aantal pogingen ondertussen was opgelopen tot 24. Zelfs de CIA gaf in de commissie-Church (1975) toe dat het in die jaren minstens twee keer maffiagangsters had uitgestuurd met gifpillen, gifpennen en bacteriële wapens om Castro om het leven te brengen, maar dat de gangsters gefaald hadden.” Castro vermoorden is één optie, militaire maatregelen een tweede: “In 1961 probeerde de CIA de Varkensbaai in Cuba binnen te vallen. Die aanval mislukte omdat Castro de bevolking had bewapend.”

En dan is er nog een derde strategie: de economische boycot. In 1962 kondigt president Kennedy een handelsembargo tegen Cuba af. Doel daarvan is de Cubaanse economie te verstikken en zo het socialistische regime klein te krijgen. De blokkade houdt tot vandaag stand. Het werd onder president Trump nog verstrengd. Ook onder huidig president Biden wordt het gehandhaafd.

Lees verder onder de video

Hopen dat Allende wordt afgezet

De verkiezing van Salvador Allende tot president van Chili in 1970 is opnieuw een doorn in het oog van Washington. “Op 15 september 1970 gaven VS-president Richard Nixon en nationaal veiligheidsadviseur Henry Kissinger de VS-regering de toelating alles in het werk te stellen om de net aangetreden regering-Allende te ondermijnen. Volgens nota’s van toenmalig CIA-directeur Richard Helms wilden Nixon en Kissinger ‘de Chileense economie ontwrichten’ en ‘maakten ze zich geen zorgen over mogelijke risico’s’. Zelfs een oorlog sloten ze niet uit, als de regering-Allende maar viel.”

In 1971 nationaliseert Allende de kopersector, zeer tegen de zin van de bedrijven Kennecott en Anaconda. “De Chilenen juichten die beslissing toe en riepen die dag uit tot de Dag van de Nationale Waardigheid (Día de la Dignidad Nacional). Beide bedrijven deden hun beklag bij het Witte Huis. Ze werden bijgevallen door telecommunicatiereus ITT en softdrinkproducent Pepsi-Cola. Op 5 oktober 1971 zei [VS-minister van Financiën] Connally tegen Nixon: ‘Het enige waar je kunt op hopen is dat hij [Allende] op een dag wordt afgezet, maar ondertussen kan jij wel je punt maken door in actie te komen tegen hem en iedereen duidelijk te maken wat je wil en dat je opkomt voor de Amerikaanse belangen.’”

Lees verder onder de kaart

Twee jaar later, op 11 september 1973, wordt het presidentieel paleis gebombardeerd. Salvador Allende komt om, de militaire dictatuur van generaal Pinochet begint. Pinochet is niet de enige militaire potentaat die de zegen van Washington krijgt: “In Zuid-Amerika werkten de VS samen met een lappendeken van militaire junta’s van Argentinië tot Paraguay om communisten te ontvoeren, te martelen en te doden. Dat programma liep van 1975 tot 1989 en kreeg de naam Operatie Condor. De dodenlijst van deze operatie zou oplopen tot 100.000 mensen en tot het gevangen zetten van 500.000 anderen.”

“Wees een patriot, vermoord een priester"

Niet alleen ongewenste politieke leiders worden geviseerd. Iedereen die openlijk de zijde kiest van de bevolking en zich tegen de imperialistische VS-politiek keert, loopt gevaar. “Op 5 maart 1971 verzamelde Nixon zijn nauwste adviseurs in het Oval Office… Volgens Nixon was het op een na belangrijkste feit de voorbije tien jaar ‘de achteruitgang van de houding van de katholieke kerk. Een derde ervan is marxist, een ander derde neemt een centrumpositie in en het resterende derde bestaat uit katholieken van de oude stempel’, verklaarde de president. ‘In de goede oude tijd kon je nog op de katholieke kerk rekenen om op vele vlakken een efficiënte rol te spelen’, voegde hij er nog aan toe. Maar na het Tweede Vaticaans Concilie van 1962 en door de opkomst van de bevrijdingstheologie was dat allemaal voorbij. Talloze belangrijke katholieke priesters waren tot de conclusie gekomen dat Jezus een revolutionair was. Ze hadden de kant gekozen van boeren en arbeiders tegen de oligarchen en de legertop.”

De CIA steunt fascistische religieuze paramilitaire groepen om de bevrijdingstheologie te stoppen. In El Salvador doen deze groepen een heldere oproep: “Wees een patriot, vermoord een priester.” Het geweld tegen progressieve religieuzen blijft niet uit. “Rutilio Grande, een jezuïet, werd in 1977 vermoord door het Salvadoraanse leger. Een ultrarechts doodseskader maakte in 1980 de Salvadoraanse aartsbisschop Oscar Romero af. In december dat zelfde jaar ontvoerden, verkrachtten en vermoordden leden van de Salvadoraanse nationale garde vier VS-nonnen. En daar bleef het niet bij. In 1989 pleegde een Salvadoraans legerbataljon, dat door de VS was opgeleid, een brutale moord op zes jezuïeten, hun huishoudster en haar dochter.”

Wij zetten af wie we willen

De imperialistische bemoeizucht van de VS behoort geenszins tot het verleden. Ook in de 21ste eeuw gaat ze onverminderd door. Dat ondervindt de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva. Om te verhinderen dat hij zich opnieuw kandidaat zou stellen bij de verkiezingen van 2018 en de weg vrij te maken voor de rechtse Jair Bolsonaro, wordt Lula valselijk beschuldigd van corruptie en naar de gevangenis gestuurd. Overtuigend bewijsmateriaal is er niet.

“De wet als oorlogswapen”, zo noemen de VS deze strategie. “De vervolging van Lula gaat niet alleen over de man, zelfs niet alleen over Brazilië. De vervolging van Lula is een proefproces voor de manier waarop oligarchen en imperialisten het schild van de democratie willen breken en de democratische ambities van het volk willen ondermijnen. De vervolging van Lula is de methodologie voor een democratie zonder democratie.” Toch kunnen de VS en de rechtse krachten in Brazilië niet verhinderen dat Lula in 2022 opnieuw president wordt.

Ook de president van Venezuela komt in het vizier. “In januari 2019 steunde de VS-regering een regelrechte coup tegen de regering- Maduro. Ze patroneerde een pseudoregering onder leiding van Juan Guaidó, een parlementaire backbencher, en zette alle mogelijke middelen in – inclusief sabotage – om de bestaande regering te verzwakken, sociale onrust te creëren en de volkssteun voor de Bolivariaanse Revolutie te ondermijnen... De staatsgreep mislukte. Maduro bleef aan de macht. De Venezolaanse economie blijft fragiel en het sociale leven in Venezuela is zwaargehavend door de sancties, maar het is duidelijk dat grote delen van het volk de regering blijven steunen.”

In 2019 wordt de Boliviaanse president Evo Morales gedwongen om af te treden, nadat hij beschuldigd werd van (nooit bewezen) verkiezingsfraude. Morales was sinds 2006 aan de macht. “Uiteraard botste hij op verzet van de oligarchen en van de VS, die hem van meet af aan uit de weg wilden. Toen Morales aan de macht kwam, omschreef de VS-ambassade in La Paz – de Boliviaanse politieke hoofdstad – hem als ‘een illegale coca-agitator’. Er werden meteen plannen gesmeed om zijn regering te ondermijnen.” Na de coup tegen Morales stuurt Twitter- baas Elon Musk een veelzeggend bericht de wereld in: “Wij zetten af wie we willen! Wen er maar aan.”

Vrijheidsdrang onderdruk je niet

“Het imperialisme is sterk” schrijft Vijay Prashad. “Het wil mensen onderwerpen om de plundering van grondstoffen en arbeid veilig te stellen en om de eigen rijkdom te vergroten.” De imperialistische honger van de VS is ook voor de huidige linkse regeringen in Latijns-Amerika een reële bedreiging. Prashad schrijft terecht dat de prijs voor de politieke machinaties van de VS betaald wordt door de volkeren van Latijns-Amerika. Het is hun hoop die door de kogels van Washington wordt vermoord. “Maar de vrijheidsdrang valt niet zo gemakkelijk te onderdrukken. Daarom blijven volkeren – hoe onwaarschijnlijk ook de uitkomst – vechten voor alternatieven. Mensen blijven zich organiseren en proberen een nieuwe wereld op te bouwen, ook al weten ze dat de kans op mislukken reëel is.”

Behalve het citaat van Elon Musk zijn alle citaten in dit artikel afkomstig uit Imperialisme voor beginners van Vijay Prashad – uitgeverij EPO, 19,90 euro.