Jan Buelens: “Als een afgevaardigde verdwijnt, worden werknemers niet meer vertegenwoordigd”

Ze halen zeker niet allemaal de pers, maar jaarlijks worden tientallen vakbondsafgevaardigden buiten gewerkt. Werknemers die door hun collega’s werden verkozen voor ondernemingsraad of comité preventie en bescherming op het werk. Jan Buelens, advocaat bij Progress Lawyers Network, licht toe.

Welke procedure moet een werkgever vandaag volgens wanneer hij een afgevaardigde wil ontslaan?

Jan Buelens. Er zijn twee mogelijkheden. Een afgevaardigde kan ontslagen worden om economische of technische redenen. Er moet dan toelating gevraagd worden aan het paritair comité, waarin zowel vakbonden als werkgeversorganisaties uit de betrokken sector vertegenwoordigd zijn.

Een andere mogelijkheid is het ontslag om dringende reden: een fout die elke verdere samenwerking onmogelijk maakt. In dat geval moet men altijd langs de Arbeidsrechtbank gaan. Tegen de uitspraak daar kan beroep aangetekend worden bij het Arbeidshof.

Als de rechtbank oordeelt dat het ontslag terecht is, krijgt de werknemer geen ontslagvergoeding. Als de werknemer gelijk krijgt, mag die in principe onmiddellijk opnieuw aan het werk. Maar in de praktijk wordt vaak toch overgegaan tot ontslag. Er volgt dan een periode van dertig dagen waarin de werknemer kan vragen om opnieuw geïntegreerd te worden. De werkgever heeft dan dertig dagen om daarop te antwoorden. Als hij bij het ontslag blijft, moet er een ontslagvergoeding betaald worden.

Maar die procedure wordt niet altijd gevolgd.

Jan Buelens. Dat is het grote pijnpunt. Een werkgever kan een afgevaardigde ontslaan zonder het volgen van de procedure. Zelfs als hij in het ongelijk wordt gesteld, kan hij dat nog doen. Hij moet daar dan alleen voor betalen. Eigenlijk is dat een aanfluiting van de rechtstaat. Een afgevaardigde geniet een bijzondere bescherming omdat hij of zij door de werknemers verkozen is en hen vertegenwoordigt. Het is niet evident dat men dan zomaar op straat kan worden gezet. Vaak gaat een werkgever onmiddellijk over tot het betalen van een ontslagvergoeding. Zo ontsnapt hij aan de procedure en kan het ontslag ook niet meer betwist worden. In onze buurlanden bestaat die absolute ontslagmacht niet, België is ook op dat vlak een paradijs voor grote bedrijven.

Ziet u politieke manoeuvres om de bescherming verder af te bouwen?

Jan Buelens. Zeker. Open Vld bijvoorbeeld heeft een voorstel in die zin gedaan. Zij vinden dat afgevaardigden overbeschermd worden. Voor hen is een afgevaardigde een werknemers als alle anderen, die wanneer hij niet goed functioneert net zo makkelijk ontslagen moet kunnen worden. Maar dat zou een vrijbrief betekenen om afgevaardigden te kunnen ontslaan, want vaak is dat slecht functioneren maar een voorwendsel. Op die manier zeggen ze eigenlijk dat de vakbond uit het bedrijf moet.

Een vraag die veel mensen zich stellen, is waarom een ontslagen afgevaardigde nog terug zou willen gaan naar een werkgever die hem eigenlijk niet wil hebben.

Jan Buelens. Het is belangrijk om die gedachte los te laten. Als een afgevaardigde verdwijnt, dan worden de werknemers niet meer vertegenwoordigd, dat is een eerste punt. Met het ontslag van een afgevaardigde wordt ook een duidelijk signaal gegeven: kom niet op bij de sociale verkiezingen, want dan weten we je te vinden. Op die manier probeert men de groei van de vakbond tegen te houden. Het is ook duidelijk dat na een re-integratie de krachtsverhoudingen anders liggen. Er is dan een slag gewonnen. Het is belangrijk om in zo’n situatie het individuele te overstijgen en het collectieve belang te zien.

U heeft Melissa Cowpe bijgestaan in haar zaak tegen het Rode Kruis. Hoe staat zij ervoor?

Jan Buelens. De zaak van Melissa toont aan dat het zeker niet makkelijk is om terug het bedrijf binnen te geraken. Maar het allerbelangrijkste is dat er krachtsverhoudingen worden opgebouwd. Haar zaak toont ook hoe men op allerlei creatieve manieren de zaak in de aandacht kan brengen en houden: het is herhaaldelijk in de pers gebracht, er zijn verschillende acties gevoerd, er zullen parlementaire vragen rond gesteld worden. Voor het Rode Kruis is het ook een pijnlijke zaak. Wellicht dachten ze dat ze makkelijk en snel van Melissa af zouden zijn. Maar daar zijn ze van een kale reis thuisgekomen. Belangrijk is dat zo’n zaak collectief wordt aangepakt, anders wordt snel de indruk gewekt dat het een persoonskwestie is, en dat is het nooit.

Wetsvoorstel van de PVDA

In juni vorig jaar diende de PVDA een wetsvoorstel in om de achterpoortjes in de regelgeving rond het ontslag van afgevaardigden te sluiten. Daarin zitten drie belangrijke aspecten.
Er moet een strengere procedure komen wanneer de werkgever een afgevaardigde ontslaat wegens overmacht. Naast het ontslag om economische of technische redenen en het ontslag om dringende reden, is overmacht een derde mogelijkheid. Bij overmacht moet er geen procedure gevolgd worden. De PVDA wil dat bij overmacht dezelfde procedure moet gevolgd worden als bij ontslag om dringende reden.
Vervolgens wil de PVDA dat de afgevaardigde die ontslagen wordt niet meer geschorst kan worden tijdens de procedure. Dat is niet onbelangrijk. Want als de werknemer geschorst wordt, is het natuurlijk veel moeilijker om bij de collega’s een solidariteitsbeweging te creëren.
Tenslotte moet de werkgever verplicht worden tot re-integratie van de afgevaardigde wanneer het ontslag onrechtmatig blijkt. Wanneer hij dat weigert, moet er een dwangsom betaald worden.

Dit artikel komt uit het magazine Solidair van maart-april 2018. Abonnement