Hogere energieprijs zorgt onvermijdelijk voor meer dramatische situaties

Carine is maatschappelijk werkster in Brussel. Ze werkt in een project voor de begeleiding van gezinnen met financiële moeilijkheden die hun energiefacturen — van water, gas en elektriciteit — niet kunnen betalen. Bij haar huisbezoeken is ze soms bevoordeelde getuige van de dramatische toestanden die de hoge energieprijzen veroorzaken. En de toestand dreigt alleen maar erger te worden, nu de regering de btw op elektriciteit opnieuw van 6% naar 21% wil optrekken.

Veel mensen in Brussel hebben schulden en door de hoge energie-uitgaven raken ze nog dieper in de schulden. Carine volgt voor haar werk mensen die leven van een vervangingsinkomen: werklozen, mensen met een inschakelingsuitkering, leefloners… maar ook mensen die werken voor een minimumloon en die evenmin de eindjes aan elkaar kunnen knopen, de zogenaamde “working poor”.

Carine vertelt: “Iedere dag opnieuw zie ik die problemen. Mensen die al alles doen om hun energieverbruik zo laag mogelijk te houden, maar er toch niet in slagen op het einde van de maand alles te betalen. Ik maak het steeds meer mee dat gas en elektriciteit worden afgesloten, zelfs in ronduit rampzalige omstandigheden. Ik denk bijvoorbeeld aan die vrouw die zonder elektriciteit werd gezet, terwijl ze voor haar gezondheid afhankelijk is van een elektrisch apparaat. Dat is gewoon een kwestie van leven of dood. Het is ons gelukt een oplossing te vinden zodat de meters vlug weer open konden. Maar dat heeft toch een paar dagen geduurd. Op die manier breng je mensenlevens in gevaar.”

Energie voor huishoudelijk gebruik is een basisbehoefte. Hoe lager je inkomen, hoe meer plaats deze uitgavenpost inneemt in het huishoudbudget. Volgens het rapport van het Belgisch Observatorium Maatschappelijke Ongelijkheid besteden de 10% armste gezinnen 13,2% van hun inkomen aan energie. Bij de rijkste gezinnen is dat maar 3%.

Van de 10% armste gezinnen kan 23% zijn woning niet fatsoenlijk verwarmen. Bij de 10% gezinnen met de hoogste inkomens is dat 0,6%.

Ook het Brussels armoederapport 2014 over de Welzijnsbarometer (van het Observatorium voor Gezondheid en Welzijn in Brussel) stelt vast dat de factuur voor gas en elektriciteit een belangrijke uitgavenpost vertegenwoordigt voor de gezinnen. Voor de 25% armste gezinnen in Brussel gaat het om 7,8 % van hun budget.

Er bestaan nog wel federale maatregelen om de energiekosten te verlichten voor individuen of gezinnen die tot een bepaalde categorie behoren, zoals mensen met een leefloon, ouderen of mensen die moeten leven van een invaliditeitsuitkering… Zij kunnen beroep doen op een “sociaal tarief” dat lager ligt dan het normale tarief. In 2010 werd dit sociaal tarief in het Brussels gewest toegekend aan 31.272 gezinnen. In 2013 werd in 21.007 woningen een budgetmeter geïnstalleerd. In 2012 lag dat aantal op 20.594. Jaar na jaar gaan die cijfers omhoog. 

Liberalisering elektriciteitsmarkt en slechte staat van woning

Carine ziet twee belangrijke oorzaken voor deze nare evolutie: “Eerst en vooral is de markt sinds 2007 geliberaliseerd. Er zijn leveranciers die zelfs van deur tot deur gaan en de mensen om het even wat wijs maken om toch maar hun product te verkopen. Zo kan het gebeuren dat mensen een contract tekenen bij een nieuwe leverancier zonder dat ze echt beseffen wat daarvan de gevolgen zijn. Die nieuwe kapers op de kust respecteren ook niet altijd de Brusselse energiewetgeving. Daar staan maatregelen in ter “bescherming” van de consument, maar die mensen vinden niet altijd hun weg binnen die ingewikkelde vrije markt. Probeer je dan maar eens te verdedigen. Een ander groot probleem is de staat van de woning. 70 procent van het energieverbruik is gekoppeld aan de staat en de uitrusting van de woning en slechts 30% aan het consumptiepatroon van de bewoner. De kwaliteit van de woning is een heel belangrijke factor om te kunnen besparen op energie.”

Helaas laat de kwaliteit van de woningen in Brussel vaak te wensen over. Vooral mensen met een laag inkomen geraken nooit in een degelijke woning. Wat ze ook doen om energie te besparen en al wordt soms de elektriciteit gewoon afgesneden (met dan weer ernstige gevolgen voor hun gezondheid), de staat en de uitrusting van de woning maken het onmogelijk om hun verbruik nog te verminderen. 

De huurprijzen liggen hoog, zelfs voor woningen van bedenkelijke kwaliteit en zelfs ronduit ongezonde woningen. Ook de huur is daardoor dikwijls een grote hap uit het budget. Ook dat zorgt voor meer armoede.

"Ik verwacht een flinke toename van de armoede"

Carine vreest dat al die problemen met de staat van de woningen, de hoge huurprijzen en de energieprijzen nog zullen toenemen, nu de regering de btw op elektriciteit opnieuw van 6 % naar 21% wil brengen. Die btw-verhoging zou alle gezinnen samen zo’n 700 miljoen euro kosten. Een gemiddeld gezin (met een verbruik van 687 euro) zou door de afschaffing van het verlaagde btw-tarief van 6% zo’n 133 euro aan koopkracht verliezen. Carine vreest nog meer gezinnen met een laag inkomen in dramatische situaties zullen terechtkomen: “Bij nog meer mensen zal gas en elektriciteit worden afgesloten. Nog meer armoede – en niet alleen bij mensen die van een vervangingsinkomen leven. In mijn werk kom ik in contact met allerlei soorten gezinnen en mensen, oudere mensen, jongeren… die zich heel wat moeten ontzeggen om hun facturen te kunnen betalen.”

Voor meer uitleg over de geplande regeringsmaatregelen, lees hier.