Hoe de Kroaten hun regering terugfloten

In april 2017 lanceerde de Kroatische regering een plan om de pensioenleeftijd van 65 naar 67 jaar op te trekken en de voorwaarden voor vervroegd pensioen te verstrengen. Het parlement keurde dat plan goed. Maar de werkende mensen niet en die dwongen de regering op haar stappen terug te keren. Het relaas van een succesverhaal.

In april 2017 kondigde de Kroatische regering een “pensioenhervormingsplan” aan. Om het pensioensysteem betaalbaar te houden, zo beweerde ze. Aan de ene kant moest de pensioenleeftijd omhoog (geleidelijk stijgen tot in 2038) van 65 naar 67 jaar, aan de andere kant wou ze werknemers die vroeger met pensioen gaan bestraffen: voor elke maand die ze vóór hun 65 jaar niet werken, zouden ze 0,3 procent van hun pensioen moeten inleveren. Voor wie op zijn 60ste met pensioen zou gaan, zou dat wel een vermindering zijn met 18 procent, op een pensioen dat al niet veel voorstelt. Toevallig leken die maatregelen wel een kopie van de “voorstellen” die de Europese Unie kort daarvoor had geformuleerd.

De vakbonden hebben zich vanaf het begin tegen die maatregelen verzet, want volgens hen boden die geen antwoord op de belangrijkste uitdaging, namelijk de verhouding tussen het aantal werkenden en het aantal gepensioneerden verbeteren. Kroatië heeft in de voorbije decennia een drastische de-industrialisering gekend en daarbij zijn veel jobs verloren gegaan. Om lid te kunnen worden van de Europese Unie had de Kroatische regering daar namelijk voluit op ingezet. Ze privatiseerde de scheepswerven en om de economie (die al voor 25 procent steunde op toerisme) te laten draaien, investeerde ze in sectoren die minder werkzekerheid bieden.

De vakbonden zijn het totaal oneens en komen op voor een totaal andere aanpak: om de pensioenen op lange termijn betaalbaar te houden, moeten er nieuwe jobs gecreëerd worden, stabiele en goedbetaalde jobs waarop sociale bijdragen worden betaald. Ze gingen in verzet, maar desondanks keurde het parlement in 2018 een wet goed om de maatregelen van het “pensioenhervormingsplan” uit te voeren. Die wet werd op 1 januari 2019 van kracht.

In de tegenaanval

Als reactie vormden de drie grootste vakbondskoepels een gezamenlijk front en samen startten ze de campagne: “67 jaar is te veel!” (“67 je previše!”). Hun twee belangrijkste eisen: de pensioenleeftijd terugbrengen naar 65 jaar en voor wie vervroegd met pensioen gaat, de bestraffing voor elke niet gewerkte maand verlagen van 0,3 naar 0,2 procent.

Hun strategie? Een referendum afdwingen. Volgens de Kroatische grondwet is een referendum mogelijk als 10 procent van de stemgerechtigden een petitie ondertekent die daarom vraagt, maar die handtekeningen moeten wel binnen de twee weken verzameld worden. Tussen 27 april en 11 mei 2019 moesten ze dus minstens 373.000 handtekeningen bij elkaar krijgen. Een enorme uitdaging. Maar uiteindelijk werd de petitie meer dan dubbel zo vaak ondertekend – om precies te zijn 746.624 keer! Dat waren er gemiddeld 50.000 per dag! Ivan Blazevic, vakbondsman in de sector dienstverlening en toerisme, leidde de campagne in de stad Crikvenica en vertelt Solidair hoe dat in zijn werk ging: “We hebben de markten en de drukbezochte straten in de stadscentra overspoeld om handtekeningen te verzamelen. Meer dan 4.000 vakbondsleden, militanten en burgers zijn tijdens die twee intensieve campagneweken op pad gegaan. Het was een echte race tegen de klok, ook al omdat de campagne in de media volledig werd doodgezwegen. De regering heeft zelfs een tegencampagne opgezet om de voordelen van haar hervorming op te hemelen, betaald met geld van de belastingbetalers! Wij hebben onze campagne volledig moeten financieren met de bijdragen van onze leden…”

De macht van het getal

De drie vakbonden hadden wel één enorme troef: ervaring. Ze hadden al twee keer massa’s handtekeningen ingezameld voor het organiseren van een referendum. Eén keer in 2010, toen ze zich verzetten tegen een wijziging van de arbeidswet, die de rechten van werknemers aantastte, en een tweede keer in 2014, tegen de privatisering van de snelwegen. Beide keren lukte het hen het vereiste aantal handtekeningen op te halen. Maar geen van die twee keren is het tot een referendum gekomen: ook zonder dat de burgers naar het stemhokje hoefden te trekken, trok de regering haar plannen in. En dat deed ze dit jaar opnieuw. Een bittere pil voor parlementsvoorzitter Gordan Jandrokovic die verklaarde: “Het volk heeft het laatste woord, maar soms gebeurt het dat een goede maatregel, die de regering heeft goedgekeurd, door de burgers wordt aangevochten.”

Vakbonden blijven waakzaam

In november verklaarde Mladen Novosel, de voorzitter van de Vereniging van autonome vakbonden van Kroatië, de grootste vakbondscentrale van het land: “Dit is de grootste overwinning die de vakbonden de voorbije jaren hebben geboekt. Onze duizenden leden die aan de actie hebben meegewerkt en de honderdduizenden burgers die de petitie hebben getekend, zijn een garantie voor de toekomst. Ze geven aan dat het ons zal lukken elke nieuwe poging om de rechten van de werknemers aan te tasten of af te slaan.”¹

“Dit is de vierde keer dat de vakbonden samen met de burgers erin slagen om, via een aanvraag tot referendum, te voorkomen dat slechte wetten worden aangenomen. Elke regering moet weten dat wij dat opnieuw zullen doen, telkens wanneer dat nodig is”, waarschuwde Kresimir Sever, voorzitter van de onafhankelijke Kroatische vakbonden.²

Vilim Ribic, voorzitter van de Kroatische vakbondscentrale van de openbare sector besluit: “Mogelijk komen er in toekomst opnieuw regeringen en parlementen, die maatregelen willen opleggen die wij vandaag ongedaan hebben kunnen maken. Wij zeggen hen nu al, dat we ons ook in de toekomst zullen verzetten tegen maatregelen, die nadelig zijn voor de werkende mensen. Wij zullen deze 748.624 handtekeningen bijhouden, als symbool van verzet, en we zullen vechten om te beschermen wat we in 2019 gewonnen hebben.”³

1. “De herziening van de pensioenwet is een overwinning voor de 750.000 burgers die de aanvraag tot referendum ondertekend hebben), http://67jeprevise.hr/, oktober 2019 • 2. Idem • 3. Ibidem

Dit artikel komt uit het magazine Solidair van januari-februari 2020. Abonnement.