Geneeskunde voor het Volk stuurt (alweer) teams naar woonzorgcentra

Na Zelzate (Oost-Vlaanderen) een maand geleden, gingen teams van Geneeskunde voor het Volk (GVHV) in Marcinelle en Schaarbeek het personeel van rust- en verzorgingstehuizen (woonzorgcentra) ondersteunen om screenings op Covid-19 uit te voeren. Een noodzaak...

Wat deed je besluiten om te gaan helpen in de woonzorgcentra?

Als verzorger voelen we ons schuldig, terwijl wij niet verantwoordelijk zijn voor deze crisis. De verantwoordelijkheid ligt bij de regeringen.

Pierre Popoff, assistent huisartsgeneeskunde bij GVHV Schaarbeek. Ik wilde het doen wegens de catastrofale situatie in de rusthuizen. Ze werden langer dan een maand compleet in de steek gelaten door de regionale overheden. Ik wilde het verplegend personeel en de bewoners ondersteunen.  Maar een voorwaarde om er naar toe te gaan, was voldoende beschermingsmateriaal. De ironie hiervan is dat deze toestand had kunnen voorkomen worden als het zorgpersoneel van bij het begin voldoende beschermd was geweest ... Ik voelde me machteloos en schuldig dat ik niets kon doen. Deze situatie maakt me boos: Het hoort niet zo te zijn dat wij ons als verzorger schuldig voelen, terwijl wij niet verantwoordelijk zijn voor deze crisis. De verantwoordelijkheid ligt bij de regeringen die niet opgewassen waren tegen deze crisissituatie.

Lorenz Lefèvre, assistent huisartsgeneeskunde bij GVHV Marcinelle. Half april, in het begin van de week, kregen we een e-mail van een coördinerend arts van Marcinelle. Deze e-mail was gericht aan alle collega's in de gemeente. Hij had dringend hulp nodig bij de screening van het rusthuis waar hij coördinerend arts is. Hij had net een oproep ontvangen van het AViQ (Waals Agentschap voor Kwaliteit van het Leven, een instelling van de Waalse regering, n.v.d.r.) met het verzoek om de screening van het personeel en de bewoners te organiseren, en dit binnen 48 uur.

Heel vaak wordt de coördinerend arts van de woonzorgcentra (wzc) gevraagd om deze enorme taak uit te voeren. Nadat hij al het personeel getest had - en zelf positief getest was op Covid-19! - moest onze 60-jarige dokter nog alle bewoners testen... Hij stond er dus alleen voor om een honderdtal patiënten te testen. Dat zijn mensen met verhoogd risico wegens hun leeftijd en vaak met co-morbiditeitsfactoren (associatie van verschillende ziekten, zoals diabetes, hoge bloeddruk, enz. ) . Een kolossale opdracht. De gevolgen zijn aanzienlijk: het risico is veel groter dat er foutieve handelingen gebeuren en onvermijdelijk dat men zichzelf of anderen besmet.

Met een team van de GVHV Marcinelle hebben we ons als vrijwilligers aangemeld voor deze screening. We kregen al snel hulp van Sofie Merckx, een arts van bij ons, die al ervaring had met het screenen in Zelzate, waar GVHV een wzc in nood screende.

We waren diep geschokt door het idee dat deze rusthuizen ware sterfhuizen werden voor onze patiënten. Laattijdige screening, weinig apparatuur, gebrek aan personeel, coördinerend artsen aan hun lot overgelaten…. We wilden in actie komen, snel.

We waren diep geschokt door het idee dat deze rusthuizen ware sterfhuizen werden voor onze patiënten.

Hoe werd het werk ter plaatse georganiseerd?

Pierre Popoff. We hebben samengewerkt met de Federatie van de Medische Huizen: Binnen de groepspraktijk organiseerden we ons zo dat we zoveel mogelijk vrijwilligers konden uitsturen. We stuurden telkens teams van drie personen (een arts, een verpleegkundige, een persoon voor de administratie) om het werk te verdelen, en de screening zo efficiënt mogelijk uit te voeren. Meestal beschikten we, eenmaal ter plaatse, over voldoende beschermingsmateriaal.

Lorenz Lefèvre. We hebben ons anders georganiseerd aangezien geen enkel organisme de coördinatie van de teams in handen had genomen. Gezien het belang van de taak en de urgentie om de woonzorgcentra zo goed mogelijk te screenen, kwam ons team van GVHV op het idee om assistenten en artsen uit Charleroi in te schakelen. We hebben ook studenten uit de faculteiten geneeskunde ingezet, nadat velen onder hen de wens hadden uitgesproken nuttig werk te doen aan de frontlinie.

De meeste assistenten waren ook bezorgd om de situatie en reageerden enthousiast op het idee om te gaan helpen. Dus stelden we voor om ons allemaal samen te organiseren en de woonzorgcentra te screenen.

We stelden een groep samen van ongeveer 25 studenten, assistenten en jonge artsen. Ik contacteerde de Federaties van huisartsenverenigingen van Charleroi en vroeg om ons rechtstreeks in contact te brengen met alle coördinerende artsen in de regio. Als er een verzoek om hulp komt, centraliseer ik dat, en via sociale media stellen we een vrijwilligersteam samen.

Ter plekke organiseerden we zo goed mogelijk de mensen, en putten daarbij inspiratie uit de ervaringen van onze collega's in Zelzate. Met een optimale organisatie en een groot aantal zorgverleners, worden de bewoners correct gescreend, fouten vermeden, en dus ook besmettingen van onszelf of andere bewoners. We nemen de tijd om de bewoners op hun gemak te stellen, wat de screening veel minder beangstigend maakt. Door deze mobilisatie konden we hulp bieden in een twaalftal rusthuizen.

Hoe werden jullie je ontvangen?

Pierre Popoff. In de woonzorgcentra waar ik naar toe ging, was alles prima georganiseerd. We werden verwelkomd en gedurende de hele screening ondersteund door zorgmedewerkers. Zo konden we ook erg efficiënt zijn: Als we met externe teams aankomen, is het belangrijk dat een medewerker ons begeleidt om ons in contact te brengen met de bewoners. Die wisten dat we zouden komen, en dat was voor hen een geruststelling. Nooit zal ik die directrice vergeten, die ons, na een lange ochtend screenen, een warme maaltijd aanbood: dank aan haar en aan de kookploegen. Dankzij die solidariteit zullen we erin slagen dit virus de kop in te drukken.

Hoe is de situatie ter plaatse?

Pierre Popoff. Dat hangt af van het woonzorgcentrum, en vooral van de financiële middelen. De verschillen in beschermingsmiddelen of in kwaliteit van materiaal, naargelang het budget van elk wzc, zijn hallucinant. De situatie van een wzc van hoge standing is echt anders dan die van een wzc met minder financiële middelen. In het eerste geval zien we dat er ruim voldoende verplegend personeel is op elke verdieping: dat maakt al een betere verzorging van de bewoners mogelijk. In het tweede geval zijn er echter onvoldoende verpleegkundigen voor het hele wzc en dit, helaas, ondanks de ongeveer 30 sterfgevallen onder deze bewoners. In de wzc's zijn onze senioren niet allemaal gelijk in de strijd tegen het coronavirus.

Lorenz Lefèvre. Voor ons was die eerste keer echt wel een vuurdoop: verplegend personeel met te weinig uitrusting en onderbemand, een groot aantal besmette en noodlijdende bewoners, een gebrek aan organisatie... Je kan niet ongevoelig blijven voor het leed van dit verplegend personeel dat zegt totaal ontredderd te zijn tijdens het werk. Door bewoners zonder de juiste uitrusting te verzorgen, is er inderdaad een groot risico dat je het virus mee naar huis neemt en je patiënten besmet. Deze situatie weegt heel zwaar op medewerkers die zich schuldig voelen maar hun uiterste best doen. Vaak wordt er gezegd dat de vooruitgang van een beschaving kan gemeten worden aan de manier waarop haar ouderen behandeld worden. Op die dag werd ons de volle betekenis van deze woorden duidelijk.

Wat staat de overheid nu te doen, volgens jou?

Pierre Popoff. Er wordt in België nog steeds onvoldoende getest. Toch is de screening van alle rust- en verzorgingstehuizen van cruciaal belang. Maar zij zijn niet de enige risicogroep. Met Geneeskunde voor het Volk pleiten wij ervoor om zoveel mogelijk mensen te testen, waaronder daklozen en eerstelijnswerkers. Sinds begin vorige week kunnen patiënten met symptomen zich laten testen door hun huisarts. In de praktijk beschikken veel huisartsen echter niet over het nodige materiaal en moeten zij dan ook hun patiënten doorverwijzen naar ziekenhuizen. Als de regering vanaf het begin had gekozen voor een massale screening, zouden we ons nu niet in deze situatie bevinden. De eerste lijn werd met het grootste misprijzen behandeld, terwijl onze ziekenhuizen overbelast zijn. Dit toont het belang aan van grotere investeringen in de eerstelijnsgezondheidszorg, preventieve geneeskunde en een betere samenwerking tussen de verschillende sectoren van de gezondheidszorg?