Fabrice Murgia: “Cultuur speelt een belangrijke rol in de strijd voor de wereld die komt”

Fabrice Murgia is de directeur van het Théâtre National, een prestigieuze schouwburg in Brussel. Deze acteur en regisseur heeft een duidelijke visie op de – belangrijke – rol die cultuur in onze samenleving speelt, met of zonder coronavirus. Een interview.

De video waarin acteur François Damiens zich namens de werknemers in de cultuursector tot de politieke wereld richt, is in de media rondgegaan. Dit initiatief van het platform "No Culture No Future" stelt vast dat de cultuursector, waar in België meer dan 200.000 mensen aan de slag zijn, voor 90 % is stilgevallen. Kortom, de cultuur is in gevaar. Of nog preciezer, de werknemers in de sector lopen gevaar. Zoals Fabrice Murgia zegt: "De mensen moeten heel snel worden vergoed, want voor sommigen onder hen is het een kwestie van overleven".

Hoe kunnen we de mensen ervan overtuigen dat de strijd die u voor de culturele sector voert een dringende zaak is die iedereen aanbelangt? 

Fabrice Murgia. Onlangs werd ik uitgenodigd voor een tv-programma rond het thema "Moeten we de cultuur redden?". In de uitzending waren er ook straatinterviews waar een verslaggever die vraag stelde. Sommige mensen zeiden: "Eerst moeten we voor de ziekenhuizen zorgen. We hebben daar nu geen behoefte aan..." Waarom? Omdat wanneer het woord "cultuur" valt, veel te veel mensen zich een banaan voorstellen die met een stuk tape aan een muur hangt en die voor miljoenen euro's wordt verkocht. Maar daar hebben wij het nu niet over. 
Als we over cultuur praten, praten we over álles: toneel, musea, striptekenaars, muziek, heel wat mensen die in hun eentje bezig zijn en soms in een al even informele economie werken, maar die wel cultuur maken...
We hebben het over in de scholen werken, verhalen vertellen - want dat is een zeer belangrijke maatschappelijke functie. We hebben een rol te spelen in de veerkracht van de samenleving, in haar vermogen om de crisis het hoofd te bieden. Tijdens de lockdown hebben de mensen trouwens naar boeken, muziek, films, tv-series gegrepen. We hebben een belangrijke rol gespeeld tijdens de lockdown, we moeten ook een belangrijke rol spelen bij de afbouw daarvan. 

We hebben het over kunstenaars, maar ook over alle andere werkende mannen en vrouwen, die we niet per se zien...

Fabrice Murgia. Kunstenaars zijn echt het topje van de ijsberg. Er zijn natuurlijk ook alle technische en met het inrichten van evenementen verbonden beroepen, maar ook de productieberoepen, de persattachés, enz. De pers- en culturele attachés, bijvoorbeeld, hebben echt helemaal geen werk meer: als de voorstellingen worden geannuleerd, dan valt er geen promotie te maken...

Wat zijn uw eisen in verband met dit alles? 

Fabrice Murgia. We moeten er allereerst op gericht zijn, onze missie veilig te stellen en aan de crisis aan te passen. Wat we vandaag de dag nodig hebben is artistieke en technische werkgelegenheid scheppen. We moeten werk geven aan al die mensen die er plots geen meer hebben. Dus dat betekent misschien iets minder geld in decorsets steken, en onze werkwijze heroverwegen. Maar we weten ook dat er aanzienlijke kosten voortvloeien uit het wegvallen van de kaartverkoop. De staat zou deze verliezen moeten compenseren en ons in deze crisis begeleiden. Voor ons zal het daar niet mee ophouden: je kan niet op één of twee dagen uit lockdown gaan. Zolang er een minimumafstand opgelegd wordt, zolang er een beperking is, betekent dit dat we ons werk moeten aanpassen en dat kost veel geld. Hetzelfde geldt voor café's, restaurants enz. : Wanneer je een afstand van 1,5 meter tussen de tafels moet realiseren en zodoende x % van je capaciteit kwijt bent, dan moeten er hulpfondsen komen om de mensen tijdens de crisis te begeleiden en om het einde van de crisis duidelijk af te bakenen. En we weten dat het op zijn minst een jaar zal duren. 

In België bestaat het kunstenaarsstatuut niet. Het is het statuut van seizoensgebonden beroepen, zoals ook de houthakkers die niet het hele jaar door hout kunnen kappen.

Heeft u het gevoel dat de politiek genoeg naar u luistert? 

Fabrice Murgia. Het is voor mij erg moeilijk hierop te antwoorden omdat ik een instelling vertegenwoordig die in dialoog is met de politieke wereld. Ik spreek niet voor de hele sector. Maar uiteraard is er een gebrek aan kennis over wie de cultuurwerkers zijn en heerst er heel wat minachting. Ik heb het over hen die echt het slachtoffer zijn van een heksenjacht door de RVA (Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening), en die in de Belgische politieke lasagne geklemd zitten: voor hun werkloosheid vallen ze onder de federale overheid, hun subsidies krijgen ze van de gemeenschappen en de werkloosheidsuikeringen komen dan weer van de gewesten. Ze hebben geen echt statuut. 
In België bestaat het kunstenaarsstatuut niet. Kunstenaars hebben het statuut van seizoensgebonden beroepen, zoals houthakkers die niet het hele jaar door hout kunnen kappen. Ooit heeft men de kunstenaars in dezelfde categorie gestopt. Men weet niet eens hoeveel mensen van dat kunstenaarsstatuut afhangen. 

Is deze crisis een buitenkans om dat statuut eindelijk te creëren? 

Fabrice Murgia. Dat is wat we nu aan het doen zijn. Ik denk dat er enige vooruitgang is. We werden uitgenodigd in de commissie Sociale zaken van het federaal parlement om hierover te praten. Ze hebben naar ons geluisterd, er liggen voorstellen op tafel. Het moet gezegd dat we veel media-aandacht opgezocht hebben - want kunstenaars maken veel lawaai - in de aanloop naar de vorming van een nieuwe regering, als het al geen verkiezingen zullen worden...

Wat zou volgens u een "goed" kunstenaarsstatuut zijn?

Fabrice Murgia. Om te beginnen moet je erkennen dat er een beroepsspecifieke realiteit is. Als je een film maakt, moet je de hele maand beschikbaar zijn. We werken twee dagen op de filmset, maar in feite hebben we het script geleerd, hebben we onderzoek gedaan enz. Dus er zit veel werk achter die twee dagen dat er gefilmd wordt. Ik ken geen kunstenaar die niet werkt als hij niet onder contract staat. Dat statuut moet ervan uitgaan dat het om een vaste baan gaat.

Is er een samenhang binnen de sector tussen het Noorden en het Zuiden van het land? 

Fabrice Murgia. Met het Théâtre National praten we veel met de KVS (Koninklijke Vlaamse Schouwburg) of met de Muntschouwburg. Ik heb het geluk dat ik veel in Vlaanderen werk. En aangezien de schouwburg die ik leid in Brussel gevestigd is, werken we echt in verschillende talen.