Een prijs op koolstof, kunnen ze niets beter vinden om het klimaat te redden?

Noem het een nieuwe belasting of een tarifering, minister van Energie Marghem wil een prijs invoeren voor koolstof, een materiaal dat in bijna al onze gebruiksvoorwerpen vervat zit. In brandstof, maar ook in ons dagelijks brood, bijvoorbeeld. De klimaatontaarding is ernstig en er zijn dringend maatregelen op grote schaal nodig. Maar kunnen ze nu echt niets beter bedenken dan een zoveelste nieuwe belasting?

Op de bijeenkomst van 29 juni van het Belgian National Debate on Carbon Pricing kwam minister Marghem, na anderhalf jaar voorbereiding door haar administratie, met een plan om vanaf 2020 een koolstofprijs in te voeren. Het opzet is te beginnen met 10 euro per ton koolstof en dat te laten oplopen tot 40, 70, of zelfs 100 euro per ton koolstof. De dieselprijs zou met een koolstofprijs van 10 euro per ton meteen stijgen van 1,40 euro naar 1,43 euro. Met een koolstofprijs van 100 euro per ton zou de prijs van een KWh aardgas al met 34 procent de hoogte ingaan.

De administratie van Marghem berekende dat dit voor een gezin met een laag inkomen gemiddeld 26 tot 260 euro per jaar zou kosten. Voor een gezin met een hoog inkomen zou dit gemiddeld 53 tot 530 euro per jaar zijn. De levensduurte voor de laagste inkomens zou met 0,21% stijgen en voor de hoogste inkomens slechts met 0,06%.

Invoering van koolstofprijs is nutteloos, schadelijk en sociaal onrechtvaardig

Minister Marghem kreeg op de bijeenkomst van vrijdag 29 juni algemeen applaus. Thomas Leysen, de grote patroon van KBC, Umicore en Mediahuis,  noemde in De Standaard het invoeren van een CO2-prijs noodzakelijk, goed mogelijk en dringend. Wij zeggen dat die koolstoftaks of CO2-prijs nutteloos, schadelijk en sociaal onrechtvaardig is.

Ten eerste nutteloos. Marghem beweert dat in de landen waar al een of andere vorm van koolstofprijs is ingevoerd, de CO2-uitstoot fors verlaagd is. Maar die landen of steden hebben ook allerlei andere maatregelen genomen, zoals een uitgebreid en goedkoop openbaar vervoer. “Natuurlijk moet een koolstofprijs deel uit maken van een totaalpakket aan maatregelen” zeggen de voorstanders dan. Maar waarom maakt minister Marghem daar dan geen plan voor? Maar waarom plant minister Marghem dan niet eerst de uitvoering van die maatregelen? De koolstofuitstoot verlagen kan ook zonder een koolstofprijs.

Ten tweede schadelijk. Opnieuw wordt van de gewone mensen verwacht dat ze hun gedrag veranderen. Nergens wordt de vraag gesteld of de mensen wel een alternatief hebben. Hoe meer de regering bespaart op bus, tram en trein, hoe meer je verplicht bent om de auto te nemen om op je werk te geraken. Om maar één voorbeeld te noemen. Dat er dringend maatregelen voor het klimaat nodig zijn, daar is iedereen het over eens. De ernst van de klimaatontaarding vergt een planmatige aanpak in alle sectoren. Daar is een overheidsinitiatief voor nodig, ondersteund met een breed democratisch debat over waar we als maatschappij naartoe willen. Het opleggen van een koolstofprijs haalt de aandacht weg van de noodzaak in de maatschappelijke structuren in te grijpen. Het gaat ons voor jaren op een verkeerd spoor zetten.

Ten derde sociaal onrechtvaardig. Duurder brood weegt zwaar door voor gezinnen met een bescheiden inkomen, terwijl gezinnen met een hoog inkomens dat nauwelijks voelen. Bij hen zal een hogere koolstofprijs zeker niet tot gedragsverandering leiden. Voor de armere gezinnen evenmin, want een alternatief voor ons dagelijks brood is er vooralsnog niet. Voor de lagere inkomens overweegt Marghem een sociale compensatie, maar ook die is helemaal niet uitgewerkt. In elk geval is dat bijzonder complex.
Erger nog is dat in verschillende resoluties gezegd wordt dat de opbrengst van deze koolstoftaks moet dienen om de “lasten op arbeid te verminderen”. Bedoelt Marghem daarmee dat de sociale bijdragen aan de sociale zekerheid nogmaals zullen verlagen? Daar worden we allemaal de dupe van als we ziek of werkloos worden of met pensioen gaan. Of bedoelt ze dat de inkomstenbelasting naar beneden gaat? Hoe houden we dan de staatsbegroting in evenwicht? Het idee is toch dat de koolstoftaks alsmaar minder tot uiteindelijk niets meer opbrengt? Een lagere inkomstenbelasting die gecompenseerd wordt door een koolstoftaks die op den duur niets meer opbrengt … dat ondergraaft de financiën van de overheid en kan niet anders dan leiden tot een verdere afbouw van allerlei openbare diensten. Die openbare dienstverlening maakt juist de rijkdom uit van de lagere inkomens.

Koolstofprijs slaat op het gewone huishouden

Voor de grote industrie bestaat al het ETS-systeem, het emission trade system. Alle bedrijven met hoge schoorstenen  kregen certificaten die hen het recht geven om CO2 of andere broeikasgassen uit te stoten. Bedrijven die meer uitstoten dan waar ze met hun certificaten recht toe hebben, kunnen certificaten aankopen bij andere bedrijven. Elektriciteitscentrales moeten steeds aankopen. De Belgische staalindustrie verkocht zelfs emissierechten die ze gratis hadden gekregen. Deze emissiehandel is Europees geregeld. In België slaat die op 37% van de totale emissie. De andere 63% - van de bouw, het verkeer, de gezinnen, de landbouw, het afvalbeheer, enzovoorts … valt niet onder dit ETS-systeem.

De voorstanders van een koolstofprijs beweren nu dat dit ETS-systeem een goede zaak is voor het klimaat, want in de ETS-sector is de emissie sinds 1990 met ruim 20% verminderd. Dat valt niet te ontkennen, maar …. om te beginnen komt dit vooral door de sluiting van onze staalbedrijven en glasfabrieken. Niet bepaald wat we willen ... De petrochemie en de olieraffinaderijen van hun kant hebben fors geïnvesteerd om minder energie te verbruiken, niet zozeer om hun CO2-uitstoot te verlagen, maar omdat voor hen de energiekosten zwaar doorwegen, ook al krijgen ze hun aardgas en elektriciteit pakken goedkoper dan de gezinnen.
Bovendien is de Europese gemeenschap vanaf 1990 strenge richtlijnen beginnen uitvaardigen in de strijd tegen de zure regen, die veroorzaakt wordt door de emissie van SO2, zwaveloxide, en NOx, de verschillende stikstofoxiden. Dat was in de jaren 80 een enorm probleem voor zowel onze bossen als onze gebouwen. De Europese Unie heeft bijvoorbeeld kolencentrales verplicht hun rookgas te ontzwavelen.
Alle grote bedrijven hebben de strikte regulering van de Europese Unie opgevolgd en vooral de petrochemie heeft de nodige investeringen in nieuwe technologie en infrastructuur gedaan om hun emissie van SO2 en NOx te verminderen. Al die technische maatregelen tegen de zure neerslag hadden een onbedoeld neveneffect, dat mooi meegenomen was: de vermindering van de CO2-emissie.

De les die we daaruit trekken: niet de koolstofprijs is van doorslaggevend belang, maar wel een regulering die verplicht om te investeren in structurele veranderingen, technologisch en maatschappelijk.