Deze Belgische met Oekraïense roots roept de Belgen op om te manifesteren voor de vrede

Anna Kolotova woont sinds 2014 in Straatsburg en maakt zich zorgen om haar naasten. Ze is algemeen secretaris van de groep Unified European Left in de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa, een internationale organisatie waarin 47 staten zetelen, waaronder Oekraïne en tot voor kort ook Rusland, en die met name kwesties rond mensenrechten behandelt.

Hoe is de situatie in Oekraïne. Hebt u contact met uw vrienden en familie daar.

Anna Kolotova. Ik verhuisde naar Antwerpen toen mijn ouders in 1996 emigreerden, maar ik heb nog steeds familie en vrienden in Oekraïne. Mijn moeder kon mijn grootmoeder op 20 februari per vliegtuig naar België brengen. Mijn man, afkomstig uit Lviv, is erin geslaagd om samen met zijn ouders met de auto naar Straatsburg te komen de avond voor de militaire inval begon.
Voor zij die in Oekraïne zijn gebleven, is veiligheid nu de grootste uitdaging. Ik heb familieleden die nu in schuilkelders zitten. Van sommigen zijn de huizen verwoest. Je weet nooit wanneer er een bom op je huis kan vallen en wanneer je huis vernietigd kan worden. Wapens zijn massaal verspreid in de "Territoriale Verdedigingseenheden". Er zijn een heleboel mensen die misbruik maken van deze situatie. (zie kader)
Een ander probleem is de voedsel- en watervoorziening. Op een gegeven moment zullen mensen hun huizen uit moeten om naar de winkel te gaan. Sommigen zullen gesloten zijn. Sommigen zullen leeg zijn. Het zal erg moeilijk zijn om de nodige goederen te vinden. En zoals altijd zijn vrouwen en meisjes kwetsbaar, vooral in oorlogstijd.

Lees verder onder de kader

De slachtoffers van de chaos

"Een presidentieel decreet schrijft voor dat iedereen tussen 18 en 60 jaar oud moet dienen. Iedereen moet geregistreerd worden in zijn "Territoriale Verdedigingseenheid". Als je je daar registreert, krijg je informatie over waar je je wapens kunt komen ophalen. Ik heb opnames gezien van een heel plein vol mensen die wapens kregen. Er wordt niet echt bijgehouden wat er vervolgens met die wapens gebeurt. Bovendien stemde president Zelensky ermee in dat alle mensen die in de gevangenis zitten maar gevechtservaring hebben, gratie kunnen krijgen door aan de zijde van het Oekraïense leger te vechten. Er zijn een heleboel mensen die misbruik maken van deze situatie. Ze haalden wapens op en nu plunderen ze. Ze proberen te stelen. Er wordt ook veel gemanipuleerd met evacuaties. Sommige mensen worden op die manier beroofd, omdat sommigen vroegen om vooraf betaald te worden die dan niet helpen evacueren. Anderen maken misbruik van de vrouwen en kinderen die in paniek zijn."

Wat moet er gedaan worden om te krijgen wat iedereen wil: de Russische troepen weg uit Oekraïne en een staakt-het-vuren?

Anna Kolotova. De mensen in alle landen moeten niet alleen “nee” zeggen tegen de oorlog en alle vredesprotesten bijwonen, maar ook een beroep doen op de wereldleiders en andere internationale mensenrechtenorganisaties om op te treden en te beginnen met bemiddeling. De OVSE (zie blz. 24) heeft een belangrijke en prominente rol te spelen. Ze zijn wel aanwezig geweest in de Donbas, maar nu treden ze op geen enkele manier op. We kunnen niet wachten tot Poetin zijn doel bereikt en het hele land uiteindelijk vernietigd wordt.
De internationale leiders zouden beide presidenten bij de hand moeten nemen en een vredesproces op gang brengen. Ze kunnen het bijvoorbeeld een "Goede Maandag-akkoord" noemen en de onderhandelingen op alle punten beginnen, zoals bij het Goede Vrijdag-akkoord van 1998 tussen de Britse en de Ierse regering, waarmee een einde kwam aan het militaire conflict in Noord-Ierland. Ze kunnen soortgelijke kwesties bespreken zoals soevereiniteit, burgerlijke en politieke rechten, demilitarisering, justitie, politie, alles wat nu relevant is in dit huidige conflict.

Hoe is het zover kunnen komen?

Anna Kolotova. Om te begrijpen wat Oekraïne is, moeten we de zeer ingewikkelde betrekkingen tussen Oekraïne en Rusland begrijpen. Beide partijen hebben verschillende interpretaties van de historische ontwikkelingen. En dat leidt ook tot verschillende interpretaties van veel huidige kwesties en overeenkomsten. Het is belangrijk te begrijpen dat na de ineenstorting van de Sovjet-Unie en de daaruit voortvloeiende privatiseringen en inbeslagnemingen van de staatsbedrijven, er een enorme ruimte voor corruptie is ontstaan. Men noemde deze periode de "wilde jaren negentig". Het was een periode van wijdverbreid banditisme en de ineenstorting van de openbare orde. In die periode begonnen de Oekraïense oligarchen op te komen. De situatie was zeer vergelijkbaar in Rusland. Deze processen verliepen gelijktijdig. Om je een idee te geven van de rijkdom van deze oligarchen: in 2008 was de gezamenlijke rijkdom van de rijkste oligarchen gelijk aan 85% van het bbp van Oekraïne. In feite hadden ze het land in hun zak. Sindsdien is dit percentage een beetje gezakt.

Welke rol speelden zij in het conflict?

Anna Kolotova. Het trieste hieraan is dat deze oligarchen het conflict in de Donbas-regio al acht jaar laten voortslepen (regio in Oost-Oekraïne waar pro-russische separatistische krachten een onafhankelijkheidsoorlog hebben gestart in 2014, n.v.d.r.). Sommigen hadden hun eigen nationalistische bataljons, de zogenaamde Azov, waar je waarschijnlijk van gehoord hebt. Zij hadden baat bij de situatie, evenals de oligarchen aan Russische zijde. Tien jaar lang, tot 2014, had Oekraïne de Russische economie gefinancierd met ongeveer 100 miljard dollar door olie en gas te kopen via louche, ondoorzichtige regelingen, waar zowel Oekraïense als Russische oligarchen hun voordeel uit haalden. Zolang er een conflict in de Donbas was, waren er sancties tegen Rusland en kon het Nord Stream 2-project, dat Oekraïne buitenspel zette, niet operationeel zijn. Met Nord Stream 2 vreesde Oekraïne dat de nieuwe pijpleiding, door zijn eigen lekke gasroute van Rusland naar Europa te omzeilen, Oekraïne zou beroven van doorvoervergoedingen, goed voor 4% van zijn bbp.

Wat heeft de regering gedaan?

Anna Kolotova. Poroshenko (voormalig president van Oekraïne 2014-2019, nvdr), die zelf een oligarch is, was een zeer militaire president. Zijn politieke agenda was gebaseerd op vier pijlers: "één taal, één natie, één godsdienst, één leger". Met "één taal" werd de Oekraïense taal bedoeld. De aangenomen "een-land-een-taal wetten" maakten de eerder uitgebreide rechten van regionale talen in Oekraïne ongedaan, aangezien de meer nationalistisch georiënteerde Oekraïners deze wetten bekritiseerden als onderdeel van een streven naar "russificatie". De gewenste "ene godsdienst" was een verenigde soevereine Orthodoxe Kerk, onafhankelijk van de Russisch-Orthodoxe Kerk. Met de "één leger"-doelstelling werkte Poroshenko systematisch aan de integratie van extreemrechtse krachten in de nationale garde, de regering en het staatsapparaat van Oekraïne. Neofascistische "vrijwilligers"-bataljons hebben de hoofdrol gespeeld in het bijna acht jaar durende conflict tussen pro-Russische separatisten en het Kievse regime in Oost-Oekraïne. Bij elke stap van zijn presidentschap werd Poroshenko gesteund door de Verenigde Staten.
De mensen waren het beu omdat ze zagen dat de kwestie-Donbas niet werd opgelost. Toen president Zelensky werd verkozen, dacht iedereen: "Oké, hij zal de oorlog in de Donbas beëindigen". Vrede was het belangrijkste punt op zijn agenda. Maar hij is er niet alleen niet in geslaagd de oorlog in Donbas te beëindigen, een nieuw oorlogstijdperk werd ingeluid onder zijn presidentschap.

Lees verder onder de foto

Is Zelensky, de huidige Oekraïense president, de juiste man op de juiste plaats?

Anna Kolotova. President Zelensky heeft banden met de beruchte oligarch Kolomoisky. Zelensky is erin geslaagd het land te verenigen met een veelbelovend politiek manifest in de vorm van zijn film. In aanloop van de verkiezingen, in zijn politieke debatten was het meest hoopvolle wat hij beloofde: "Ik zal de oorlog [in de Donbas, nvdr] niet voortzetten en ik beloof jullie vrede". Maar zoals dat gaat in de politiek is precies het tegenovergestelde gebeurd.
Onder Zelensky, ik zag het toen ik Kiev bezocht, zijn er veel bouwprojecten van start gegaan. Hij bouwde bruggen, wat wegen en ziekenhuizen. Hij bouwde ook veel woningen met behulp van Europese investeerders, en er waren ook veel Amerikaanse investeringen. Het is hartverscheurend om te zien hoe werkelijk alles, zelfs de kleine vooruitgang die geboekt is, door de oorlog wordt verwoest.

Wat kunnen de vredesbeweging en de vakbonden doen om bij te dragen tot de de-escalatie van het conflict?

Anna Kolotova. De vredes- en anti-oorlogsdemonstraties hebben een enorme invloed op het collectieve bewustzijn. Ze moeten doorgaan en ze moeten worden versterkt. Een ander zeer nuttig iets wat vredesbewegingen en vakbonden kunnen doen is het op te nemen voor de pacifisten in Oekraïne. In oorlogstijd worden de meeste pacifisten als lafaards bestempeld. Ze worden overspoeld met haat omdat ze weigeren de wapens op te nemen.
Afgezien daarvan kunnen de vakbonden doorgaan met goederen inzamelen en helpen bij de opvang van vluchtelingen die meer naar het westen van het land en uiteindelijk over de grenzen naar de buurlanden trekken.