Coronavirus in de VS: rijkste land ter wereld richt ravages aan
30 maart 2020
Thema's
CoronavirusElke dag is op het nieuws te zien hoe Trump en zijn hofhouding een boeltje maken van de aanpak (of het gebrek eraan) van de coronacrisis. En dat is geen onkunde, maar een bewuste keuze. Nergens scherper dan in de VS is te zien hoe privéwinsten, bedrijfsbelangen en de beurs voorrang krijgen op het gemeenschappelijk belang, de gezondheid en de mensen.
In het walhalla van de “vrije markt” richt het grotendeels geprivatiseerde en winstgerichte gezondheidsbeleid ravages aan. Het publieke gezondheidssysteem in de VS is een van de meest gebrekkige ter wereld: tientallen miljoenen Amerikanen hebben geen enkele medische verzekering en tientallen miljoenen anderen zijn enkel verzekerd via hun werkgever. In het rijkste land ter wereld raken artsen en verpleegkundigen besmet omdat ze geen maskers krijgen en vuilzakken moeten gebruiken als beschermende kledij. De tekorten aan middelen en personeel, de verspilling en desorganisatie veroorzaakt door scherpe concurrentie en het algemene gebrek van coördinatie en planning omwille van de “minimale staat” uit de neoliberale mythologie hebben tot gevolg dat er momenteel in de staat New York alleen al meer geïnfecteerde personen zijn dan in heel Iran
Het arrogante leiderschap van president Trump en zijn entourage verergert die situatie nog, net als zijn minachting voor wetenschappelijke principes en resultaten als die niet in zijn kraam passen. Trump bleef lang ontkennen dat het coronavirus de VS zou kunnen treffen. Hij ziet de pandemie vooral als een zoveelste kans om rivaal China te bekritiseren, als onderdeel van de lopende handels-, technologische en propaganda-oorlog die de VS voeren tegen dat land. Ondertussen relativeerde Trump Covid-19 als “een griepje”. Zijn tweets over het onderwerp zijn geschreven met het oog op de beurs en getuigen niet van enige bezorgdheid voor de eigen bevolking. Toen hij uiteindelijk toch moest toegeven dat “het Chinese virus” - zoals hij het koppig en racistisch bleef noemen - wel degelijk uitbreiding neemt in de VS, schakelde hij vlotjes over naar zijn normale Trump-modus: zichzelf feliciteren over een sterke en doeltreffende aanpak – die er in de feiten helemaal niet is. Maanden nadat China alle info over het virus met de wereld deelde én de efficiënte manier om het te bestrijden toonde, en terwijl de WHO aangeeft dat zo uitgebreid mogelijk testen noodzakelijk is om gericht en efficiënt te werken, wordt in de VS volledig blind gewerkt.
In het rijkste land ter wereld raken artsen en verpleegkundigen besmet omdat ze geen maskers krijgen en vuilzakken moeten gebruiken als beschermende kledij.
Tot het moment dat Trump, op 13 maart, de noodtoestand afkondigde, was de aanpak van het virus in de VS een lappendeken van lokaal genomen maatregelen die verschillen per staat, per county of zelfs per stad, waarbij het federale niveau vooral uitblinkt door totale afwezigheid. Toen het federale niveau eindelijk ingreep – via FEMA, het crisisagentschap dat hulp moet coördineren na een ramp, maar ook met de inzet van het leger – bleef dat gebrekkig en minimaal. Trump zei bovendien dat staten elk apart medisch materiaal moesten inkopen, om dan prompt in concurrentie met hen te treden door meer te bieden voor dezelfde bestellingen. Almaar meer staten en steden gaan op eigen initiatief in (gedeeltelijke) lockdown, omdat de cijfers van besmettingen en sterfgevallen in New York, Californië, de staat Washington en Louisiana steil de hoogte ingaan. Volgens de meeste experts staan de VS nog maar aan het begin van ‘de curve’. Er komt allicht een enorme catastrofe aan, waarop het gebrekkige publieke gezondheidssysteem niet voorbereid is.
Ondertussen worden er evenmin maatregelen genomen voor de enorme gevangenisbevolking van 2,3 miljoen mensen, noch voor de vele tienduizenden migranten in detentiecentra. Gouverneur Andrew Cuomo van New York laat integendeel nog altijd mensen arresteren en opsluiten voor kleine inbreuken op hun probation (voorlopige invrijheidsstelling), en de immigratiepolitie ICE gaat ongestoord verder met het opsluiten van mensen zonder (en vaak ook met) papieren.
De beurs en de bedrijven boven de mensen
Wat er aan stillegging van de economie komt, is onduidelijk en vooral onvoldoende. Zo besliste de federale regering dat alle defensiebedrijven én al hun onderaannemers ‘kritieke sectoren’ zijn die absoluut moeten blijven draaien. In veel andere sectoren moeten de werknemers in staking gaan om de opvolging van het ‘advies’ tot sluiting of zelfs maar elementaire beschermingsmaatregelen af te dwingen. Van de vuilnisophaaldienst in Pittsburgh, over de arbeiders in de automobielindustrie, tot de 200.000 thuisbezorgers van Instacart (een bedrijf vergelijkbaar met UberEats) weigeren werknemers om onderbetaald en onbeschermd op te draaien voor deze crisis terwijl het management veilig thuis telewerkt. Ondertussen spreekt Trump alweer van het heropstarten van de economie ‘tegen Pasen’ (12 april): tegen dan wil hij alle werknemers terug aan de slag zien, tegen het advies van alle epidemiologen en gezondheidsexperts in. Sinds die aankondiging van Trump is #generalstrike (algemene staking) de populairste hashtag op Twitter in de VS. Dat is ongezien in het mekka van de “vrije markt”.
De eerste maatregelen die in de VS genomen werden, bieden enkel steun aan de beurzen en grote bedrijven: op 15 maart al kondigde de Fed (centrale bank van de VS) een verdere verlaging van de rentevoet aan en een programma ter waarde van honderden miljarden voor de opkoop van aandelen om de zinkende beurzen te stabiliseren. Een herhaling van de enorme ‘bailout’ van de banken in 2008 dus. Ondertussen explodeert de werkloosheid (officieel) tot meer dan 30% van de actieve bevolking, met 3,3 miljoen nieuwe aanvragen voor werkloosheidsvergoeding. Maar in het Congress (parlement) werd nog tot 27 maart eindeloos gedebatteerd over een economische stimulus (van liefst 2 biljoen dollar) die ook kmo’s, zelfstandigen en werknemers ten goede zou komen. Twistpunten zijn onder meer een provisie die heel wat Amerikanen eenmalig cash zou geven, en het feit dat bedrijven geen enkele verantwoording moeten afleggen over wat ze zullen doen met het geld dat ze krijgen.
Bernie Sanders: de andere aanpak
Opvallend: tijdens de coronacrisis, die de interne Democratische verkiezingen voor het presidentschap ondertussen virtueel stilgelegd heeft, horen we weinig van de gedoodverfde establishmentkandidaat Joe Biden. Pas na een week afwezigheid komt hij uiteindelijk naar buiten met een nogal makke veroordeling van Trumps nonchalante aanpak van de crisis. Het feit dat zijn hele campagne gericht was tegen ‘Medicare for all’, de regulering van de markten en de grotere rol van de staat die Bernie Sanders voorstaat, is daar niet vreemd aan. Zo'n beleid is namelijk precies wat nodig is om de enorme gezondheidscrisis veroorzaakt door Covid-19 aan te pakken.
Bernie Sanders zelf zette op 21 maart zijn massabeweging in om solidariteitsgroepen op te zetten en crowdfunding te organiseren voor hulporganisaties: op 48 uur tijd haalden ze daarmee 2 miljoen dollar op. Zijn idee van ‘Medicare for all’, een openbare ziekteverzekering voor alle Amerikanen, krijgt nog meer bijval dan voordien. Sanders hamert in de media voortdurend op de efficiëntie van de sociale en publieke aanpak, in contrast met de inefficiënte, contraproductieve en marktgerichte aanpak van Trump . Op 12 maart al zei Sanders in een speech: “Ik ben zeer bezorgd over de ouderen in dit land, waarvan er velen geïsoleerd zijn en weinig geld hebben. We moeten ons bekommeren om de mensen die al ziek zijn, om werkende ouders met kinderen, mensen met beperkingen, daklozen en alle kwetsbare mensen.” Hij riep ook op tot een onmiddellijke opschorting van uithuiszettingen en afsluitingen van water, gas en elektriciteit in het hele land en tot het opzetten van noodopvang voor daklozen en slachtoffers van huiselijk geweld.
De linkse Democratische presidentskandidaat Bernie Sanders is de enige die de coronacrisis serieus lijkt te nemen en pleit voor een sterke openbare gezondheidszorg, solidariteitsgroepen laat opstarten en de winst niet boven de gezondheid van de bevolking zet.
'Amerika eerst', ook tegenover de bondgenoten
Op internationaal niveau is de aanpak van de VS dan weer veel eenduidiger: ten eerste is er de ongegeneerde militarisering van de coronacrisis tegen met name Iran, Cuba en Venezuela. Dit ondanks een oproep van de secretaris-generaal van de VN, Antonio Gutteres1, om alle unilaterale economische sancties op te schorten tijdens de pandemie. Tegen Iran, dat als een van de eerste landen na China hard getroffen wordt en door de sancties veel moeite heeft om broodnodig medisch materiaal te kunnen invoeren, stellen de VS integendeel extra sancties in. Binnen de regering Trump werd zelfs besproken of dit geen ideaal moment zou zijn om tegen Iran opnieuw een militaire actie te ondernemen… Een noodlening van het IMF van 5 miljard dollar aan Venezuela botste op een veto van de VS – dit ondanks de eerdere plechtige belofte van het IMF om landen in nood financieel te steunen bij hun bestrijding van het virus. Daarnaast vindt buitenlandminister Mike Pompeo zelfs de tijd om de Venezolaanse president Maduro aan te klagen voor ‘drugshandel’. De karige humanitaire hulp die de VS aan Jemen gaven – terwijl ze Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten steunen in hun oorlog tegen en blokkade van dat land – werd op 27 maart eveneens stopgezet. De blokkade van de ondertussen ook door corona getroffen Gazastrook (Palestina) gaat gewoon verder. Wat grote rivaal China betreft, produceerde de Trump-administratie een nota met het precieze propagandadiscours dat alle federale ambtenaren bij elke gelegenheid moeten hanteren om de – nochtans kordate en succesvolle – aanpak van het coronavirus in China onderuit te halen.
De VS gebruiken de macht van de dollar om overal ter wereld medische stocks op te kopen en naar de VS over te vliegen, ook als dat ten koste gaat van westerse bondgenoten. De Trump-administratie probeerde het Duits farmaceutisch bedrijf CureVac, dat aan een coronavaccin werkt, uit te kopen, met de expliciete bedoeling om het patent op het vaccin in VS-handen te hebben. Landen als Italië worden onder druk gezet om de productie van F-35’s en de hele defensiesector open te houden in volle pandemie. De grootscheepse militaire ‘oefeningen’ van de VS en de NAVO onder de noemer Defender 2020 werden slechts met grote tegenzin en na hevige protesten stopgezet. Pas op 25 maart kondigde het Pentagon een moratorium van 60 dagen aan op wereldwijde militaire bewegingen en oefeningen. Ondertussen blijven de VS in alle talen zwijgen over de oproep van de secretaris-generaal van de VN, Antonio Gutteres, voor een globale wapenstilstand tijdens de coronacrisis.
Het is duidelijk dat de Verenigde Staten – de “leider van de vrije wereld” – in deze globale pandemie niet het minste leiderschap aan de dag leggen voor wat de volksgezondheid betreft – in eigen land en elders. Regeringen en bevolkingen overal ter wereld nemen akte hoe de verschillende grootmachten op deze crisis reageren, wie er doeltreffende maatregelen neemt en wie niet, wie hulp biedt en wie niet. In tegenstelling tot de VS sturen bijvoorbeeld China, Cuba en zelfs Rusland hulp naar elk land dat daarom vraagt - inclusief hun strategische en/of ideologische rivalen. Het plaatje van de wereldverhoudingen zou er na deze pandemie wel eens heel anders kunnen uitzien.
Reageren op dit artikel? Mail naar redactie@solidair.org.
