Boeren vs. landbouwindustrie

Het is niet omdat ze geen gehoor krijgen bij de politiek dat de landbouwers de strijd zouden staken. Al maanden voeren ze steeds krachtdadiger actie voor een regulering van de markt. In reactie op de problemen in hun sector krijgen de Europese boeren alleen wat kruimels toegeschoven. 

Zondag 6 september was het Schumanplein gesloten voor alle verkeer en bezetten landbouwers en burgers een deel van het Jubelpark. Hun doel: mensen bewustmaken van de problemen in de landbouw. De dag nadien verzamelden meer dan vijfduizend mensen in de Europese wijk in Brussel naar aanleiding van de Europese top van de ministers van Landbouw. Met 1.500 tractoren trokken ze naar Brussel. En op 14 september blokkeerden boeren een informele vergadering van de Europese ministers van Landbouw in Luxemburg. Zolang de politici geen adequater antwoord verzinnen, zullen ze actie blijven voeren.

Waarover zijn ze zo boos? Over de melkprijs, bijvoorbeeld. In België moeten melkproducenten hun melk verkopen voor 30 eurocent per liter, terwijl de totale productiekosten 45 eurocent bedragen. Het aantal melkveehouders daalde van 47.053 in 1984 naar 12.056 in 2009.¹ In 2012 bedroeg dit aantal 10.000.²  In april 2015 zakte het tot 8.126.³

Hoe is het zover kunnen komen?

De laatste mechanismen om de markt te reguleren zijn verdwenen. In 1984 kwamen er melkquota om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen. Maar door de liberale ontwikkelingen in de Europese Unie is dat mechanisme dit jaar weggevallen. Is de huidige mobilisatie dan het gevolg van het verdwijnen van die quota? Neen. “Dat quotasysteem moet niet opnieuw ingevoerd worden, want in 2009 – toen de quota er nog waren – was het toch crisis”, vertelde ons Pierre André, voorzitter van de Federatie van Jonge Landbouwers (FJA), in juli. 

Boerenorganisaties pleiten al langer voor een echte regulering van de landbouwmarkt. Want de huidige crisis is veel erger dan de crisis van 2009, toen de boeren ten einde raad spectaculaire acties voerden. “De woede zit nu veel dieper dan in 2009, vooral bij jonge boeren”, meent Luc Hollands, van de MIG (Belgische vereniging van melkproducenten) en lid van het platform D19-20. Toen draaide alles om de quota die de EU had ingesteld, maar daar gaat het volgens hem vandaag helemaal niet meer over: “We willen geen quota meer. We willen een flexibele productie: soms moeten we de productie verminderen. Dit is een gevecht op leven en dood. Bij elke crisis zijn er boeren die hun bedrijf moeten sluiten. Aangezien er minder landbouwers zijn, zal de agro-industrie het monopolie krijgen, als we hen laten doen.”

Multinationals halen hier (heel) veel voordeel uit

Als je kijkt naar de grote multinationals in de agro-industrie, stel je inderdaad vast dat het niet voor iedereen crisis is. Nestlé, bijvoorbeeld, het grootste voedingsbedrijf ter wereld, zag zijn nettowinst in 2014 stijgen tot 13,3 miljard euro. Voor datzelfde jaar steeg de omzet (het totaal van verkoop en exploitatie over een belastingjaar) met 4%.⁴ 

Nog in 2014 liep de nettowinst van die andere voedinggigant Danone op tot 1,11 miljard euro, met een stijging van de omzet met 4,7% ten opzichte van het jaar ervoor.5 

Lactalis, de grootste speler op de melkmarkt, realiseerde in 2010 dan weer een omzet van 9,4 miljard euro.⁶ Kortom, terwijl de kleine producenten er een na een het bijltje bij neerleggen, gaat het bijzonder goed met de grootste spelers in de agrovoedingsindustrie.

Regulering als enige oplossing

Even terug naar de woede van de Europese landbouwers. De European Milk Board (EMB, de koepelorganisatie van Europese melkproducenten) heeft al sinds de crisis van 2009 een concreet voorstel op de tafel van de Europese onderhandelaars gelegd: het Programma voor responsabilisering ten opzichte van de markt (PRM). Kort gezegd gaat het over een regulering van de melkproductie door in geval van crisis de productie te verminderen. De landbouworganisaties die op 7 september in Brussel betoogden, vragen dat de Europese ministers van Landbouw structurele maatregelen nemen. En niet een eenmalige hulp van 500 miljoen euro, zoals de ministers voorstelden op hun Europese Top. Dat voorstel werd onmiddellijk van tafel geveegd door de EMB: “Op 7 september hebben we op ons platform een grote solidariteit ondervonden, meer bepaald van een burgerinitiatief en van derdewereldlanden die 100% achter onze visie staan. Het is echt treurig dat de ministers van Landbouw er nog altijd niets van begrepen hebben. Als je kijkt naar het pakket maatregelen dat ze nu weer hebben goedgekeurd, zie je dat de ministers absoluut niet hebben gesnapt wat wij vragen. De 500 miljoen euro, die onder meer moet worden gebruikt voor subsidies aan de export en een aantal afzetmaatregelen, had blijkbaar als doel de boeren te paaien. Of anders is het de politieke verantwoordelijken bewust om slechte oplossingen te doen. Maar er gebeurt niets om het echte probleem aan te pakken: het overaanbod aan melk. Integendeel, ze blijven bewust productieoverschotten aanmoedigen.”

Een gemeenschappelijke strijd

De boeren gaan het hier niet bij laten. En de burgers evenmin. De strijd voor producten van goede kwaliteit, verkocht voor een fatsoenlijke prijs voor de producenten, is een strijd die hen evenzeer aangaat. Dat wordt nogmaals bewezen door de komende actiedagen van 15, 16 en 17 oktober, georganiseerd door burgerverenigingen zoals het Platform D19-20, Hart boven Hard, Tout Autre Chose, Climate Express, het Waalse Netwerk voor Armoedebestrijding (RWLP) enzovoorts. Ze voeren samen actie onder het ordewoord: “OXI! Basta! Enough! Laat ons bouwen aan een ander Europa.” Drie dagen waar de boeren in grote getale aan zullen deelnemen, als we Luc Hollands mogen geloven: “Het is een gemeenschappelijke strijd. Onze strijd kadert trouwens in een globale strijd tegen het ultraliberalisme dat de markt boven alles stelt.” 

1. “Atouts, faiblesses et défis futurs de la filière lait et produits laitiers en Belgique”, ULG • 2. “Actualisering van de studie over de zuivelkolom”, Instituut van de nationale rekeningen, juli 2014 • 3. “Het melkrapport 2015”, geciteerd door Le Soir op 31 juli 2015 • 4. La Tribune de Genève, 19 februari 2015 • 5. Les Echos, 20 februari 2015 • 6. Le Figaro, 16 mei 2011

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van oktober 2015. Abonnement.