Betaalstaking: minder simpel dan het lijkt

De NMBS heeft 32 treinbegeleiders “terechtgewezen”, omdat ze op eigen houtje een betaalstaking hielden. Groen lanceert nu een voorstel om de betaalstaking wettelijk te maken. De spoorbonden reageren genuanceerd, maar toch sceptisch.

De NMBS heeft de 32 treinbegeleiders terechtgewezen, omdat ze een sociale actie voerden die niet was aangekondigd volgens de regels van het protocolakkoord tussen de NMBS en de vakbonden. De spoorwegmaatschappij voegt eraan toe dat ze zelfs naar de rechtbank had kunnen stappen, wegens het inkomstenverlies dat de spoorwegmaatschappij had geleden. Groen reageerde al met een tegenvoorstel: als een betaalstaking vandaag onwettig is, dan moeten we de wet aanpassen, “zodat er ook actie kan gevoerd worden zonder het werk neer te leggen”. 

Bij een betaalstaking blijven de werknemers alle taken uitvoeren die bij hun job horen – zorgen voor veiligheid, stiptheid en informatie – behalve tickets verspreiden en controleren. In het voorstel van Groen zou de NMBS voor elke betaalstaking die conform het stakingsprotocol is aangekondigd, tickets met de vermelding ‘betaalstaking’ ter beschikking moeten stellen aan de loketten en de automaten. 

Alle gewicht bij treinbgeleiders

Serge Piteljon, in een vorig leven treinbegeleider en vandaag algemeen secretaris bij ACOD Spoor, kan begrijpen dat veel treinreizigers dit een aantrekkelijk idee vinden, maar heeft toch vooral veel bedenkingen. “Ik heb de indruk dat ze bij Groen een staking te weinig zien als een daad van solidariteit van het hele NMBS-personeel en niet alleen van de treinbegeleiders en de loketbedienden. Van de bijna 34.000 werknemers van de NMBS werken er maar een 2.500 à 2.600 als treinbegeleider. Daarnaast werken er bij de NMBS nog een heleboel andere beroepen: seingevers, spoorleggers, machinisten, de mensen in de ateliers … Als ik het goed begrijp, ligt in het voorstel van Groen alle gewicht van een betaalstaking op de schouders van de relatief kleine groep van treinbegeleiders. Dat zou zeker bij de acties die wij op dit ogenblik voeren, niet correct zijn.” 

Toch wil hij het idee van een betaalstaking niet helemaal verwerpen. “Als de treinbegeleiders actie voeren voor een probleem dat specifiek is voor hun groep, dan zie ik een betaalstaking wel mogelijk, maar daarmee stimuleer je toch corporatistische reacties bij de treinbegeleiders en dat is iets dat we als vakbond liever niet doen.”

Niet meer staken?

Overigens ziet hij nog andere risico’s. “We weten dat sommige krachten van de NMBS een commercieel bedrijf willen maken, dat ook met veel minder of zonder loketbedienden en treinbegeleiders kan werken en die het principe one man, one car willen invoeren. Ik vrees dat we met een betaalstaking die mensen alleen maar in de kaart spelen.”

Helemaal sceptisch wordt hij als we hem de motieven van Groen van hun voorstel toelichten: ze willen de klassieke staking zoveel mogelijk vermijden, “omdat de reizigers de eerste bondgenoten zijn van het openbaar vervoer” en het “niet logisch is dat zij de eerste slachtoffers zijn van een staking”. 

Die redenering kan vakbondsman Piteljon helemaal niet volgen: “Komt dat er niet op neer dat de openbare diensten niet mogen reageren met een staking, ook al krijgen ze de ene aanval na de andere te verduren? Ze vallen ons aan op ons werk, ons loon, onze pensioenen … Ik zou liever hebben dat het debat dáárover gaat in plaats van over betaalstaking, minimumdienst en dat soort dingen.” 

“Reizigers en werknemers hebben elkaar nodig”

Helemaal akkoord dat de reizigers de eerste bondgenoten zijn van het openbaar vervoer, vindt hij: ”Reizigers en werknemers hebben elkaar gewoon nodig en wij beseffen heel sterk dat wij als openbare dienst een correcte dienst moeten verlenen aan de reizigers. Daarom hebben wij als vakbond geaarzeld om een stakingsaanzegging in te dienen. Misschien te lang en is de basis uit colère zelf beginnen staken. Wij, als vakbond, hadden liever 24-urenstakingen gehad in plaats van stakingen van een week, maar als de mensen echt kwaad worden en zelf een actie beginnen, kunnen we dat als vakbond niet tegenhouden.” 

Serge Piteljon beseft dat stakingen niet aangenaam zijn, zeker niet voor studenten in examentijd, maar dat de reizigers het slachtoffer zijn van de staking, wil hij toch nuanceren. De spoorbonden komen ook op voor een goedkoop en degelijk openbaar vervoer, stelt hij: “Wij zien ook dat de reizigers geen kwalitatieve dienstverlening krijgen: treinen komen te laat, ze zijn dikwijls verouderd. En de NMBS investeert alsmaar minder, ook in de veiligheid – denk maar aan het dodelijke ongeval in Saint-Georges-sur-Meuse op 5 juni – ze verhoogt de tarieven … allemaal zaken waar wij als vakbond tegen reageren, maar dat krijgen de treinreizigers bijna niet te horen. NMBS-CEO Jo Cornu eist ook dat zijn werknemers twintig procent productiever worden en ook daar zullen ook de reizigers het slachtoffer van worden. De voorbije decennia hebben we al duizenden jobs verloren, waardoor we minder diensten kunnen verlenen, bijvoorbeeld aan ouderen of mensen met een handicap. Dat is allemaal geschrapt wegens te duur. Maar sommige reizigers willen dat niet horen. We worden tegen elkaar uitgespeeld.” 

Aanvallen in examenperiode

Hij voegt eraan toe dat hij gelukkig ook veel aanmoedigingen krijgt van werkende mensen van andere sectoren, zij het meestal van vakbondsmilitanten “die dezelfde strijd voeren als wij. Op de betogingen zien de mensen de ‘cheminots’ altijd graag opstappen”.

Die solidariteit hoopt hij nog meer te krijgen van de studenten, ook al valt een staking in volle examenperiode voor hen bijzonder moeilijk. “We hebben naar hen geluisterd, want we zouden niet liever hebben dan dat ze aan onze kant mee vechten in plaats van ons te bekritiseren. Dat zou de regering pas schrik aanjagen. We hebben de studenten nodig om samen te vechten bijvoorbeeld tegen de fiscale onrechtvaardigheid van de Panama Papers, tegen de fiscale fraude … Zij moeten toch ook begrijpen dat deze regering er alleen is voor het grote geld en niet voor de kleine man. We komen ook op voor hun jobs bij de NMBS, we willen ook voor hen goede en stipte treinen … Aan de andere kant mogen we van hen ook verwachten dat ze zelf nadenken en dat ze zich gaan afvragen waarom de directie of de regering altijd in examenperiodes met aanvallen tegen de NMBS komt.”

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van juli 2016. Abonnement.