Chili staat aan het begin van een nieuw politiek tijdperk
9 november 2021
De zoektocht naar een nieuw tijdperk in Chili verloopt langs twee belangrijke wegen: een nieuwe grondwet schrijven, waarmee de 155 leden van de Constitutionele Conventie bezig zijn, en de presidentsverkiezingen die van 21 november 2021.
“Het voelt als het einde van een tijdperk," vertelt Bárbara Sepúlveda mij op 12 oktober 2021. Sepúlveda is lid van de Chileense Constitutionele Conventie en van de Communistische Partij van Chili. Het tijdperk waarnaar Sepúlveda verwijst is dat van generaal Augusto Pinochet, die in 1973 de door de VS gesteunde staatsgreep leidde die de door het volk verkozen regering van president Salvador Allende omver wierp.
Gedurende het tijdperk van Pinochet handelden de militairen straffeloos en werden vertegenwoordigers van links vermoord of in ballingschap gestuurd, terwijl het grootkapitaal (zowel Chileens als buitenlands) alle zegeningen van de dictatuur ontving. Dit tijdperk komt langzaam tot stilstand sinds de afzetting van Pinochet in 1990 en sinds het Chileense volk stemde om de grondwet van de dictatuur van 1980 te verwerpen en een nieuwe grondwet te schrijven.
Lees verder onder de foto
“Het neoliberalisme werd geboren in Chili, het zal daar ook sterven”, zoals men zegt. Deze leus lijkt waarheid te zijn geworden met het einde van het Pinochet-tijdperk. Maar Sepúlveda is niet zeker over wat Chili nu te wachten staat. "Iedereen weet dat alles onzeker is", zegt ze eerlijk. "Dit is een kans om een nieuw tijdperk in te luiden."
De Pinguïnrevolutie
De eerste vijftien jaar na de afzetting van Pinochet voorspelden weinig goeds. Maar in 2006 schudde een golf van studentenprotesten het land wakker. Ze werden geleid door jonge studenten, wier zwart-witte schooluniformen de protesten een naam gaven : La Revolución Pingüina, de Pinguïnrevolutie. De jongeren eisten een nieuw nationaal leerplan en een verlaging van de tarieven voor het openbaar vervoer en de examengelden. Toen de regering deze eisen niet inwilligde, kwam er in 2011-2013 een tweede golf van protesten op gang, met dezelfde eisen. De leiders - onder wie Camila Vallejo van de Communistische Partij en Giorgio Jackson van de Democratische Revolutie - zijn nu belangrijke figuren van Chileens links. In 2011-2013 stuitten de studenten opnieuw op een impasse, waarbij de grondwet van 1980 een barricade vormde voor hun ambities.
Chilenen schakelen versnelling hoger in hun strijd tegen het neoliberalisme
Begin oktober 2019 barstte een derde golf van studentenprotesten los, na een verhoging van de tarieven voor het openbaar vervoer. De "pinguïns" leidden een campagne van zwartrijden (onder de slogan ¡Evade!). De betogers werden geconfronteerd met een harde onderdrukkingscampagne, waaronder gewelddadige botsingen met de Chileense politie. Op 18 oktober kondigde de rechtse regering onder leiding van president Sebastián Piñera voor twee weken de noodtoestand af en gaf het Chileense leger toestemming om tegen de betogingen op te treden. Die namen vervolgens alleen maar toe. Het geweld waarmee het protest te onderdrukt werd, leidde onder de betogers en hun aanhangers tot de slogan Piñera Asesino (Piñera de moordenaar).
Overweldigende ongelijkheid
Sepúlveda zegt over de mobilisatie van 2019 dat het breekpunt “op 18 oktober de as [van de Chileense politiek] verder naar links deed opschuiven". Hoewel de derde golf van protesten aanvankelijk een reactie was op de verhoging van de vervoerstarieven, maakte de reactie van de regering duidelijk dat het land te kampen had met veel diepere onderliggende structurele problemen, waaronder, aldus Sepúlveda, "overweldigende ongelijkheid" en corruptie.
De kookpottenrevolutie in Chili
Sepúlveda, een advocate die Chili's vereniging van feministische advocaten (ABOFEM) in 2018 mee oprichtte en uitvoerend directeur was tijdens de protesten van 2019, zag dat het aanpakken van deze structurele kwesties niet vanuit het bestaande systeem kon worden gedaan. Het land had op zijn minst een nieuwe grondwet en een meer progressieve regering nodig. Zo breidde het protest zich uit tot de eisen van de feministische beweging en de inheemse beweging, die aandrongen op bredere economische en sociale veranderingen om de ongelijkheid bij de wortel aan te pakken.
Twee wegen
De zoektocht naar een nieuw tijdperk in Chili verloopt langs twee belangrijke wegen: een nieuwe grondwet schrijven, waarmee de 155 leden van de Constitutionele Conventie bezig zijn, en de presidentsverkiezingen die op 21 november 2021 worden gehouden.
Lees verder onder de foto
De conventie begon haar werkzaamheden in juli 2021 met de verkiezing van haar voorzitster (Elisa Loncón) en vicevoorzitter (Jaime Bassa). Zowel Loncón als Bassa neigen naar links. Tot dusver heeft de conventie haar regels opgesteld, wat volgens Sepúlveda meer dan de helft van het werk is. De discussie over substantiële kwesties begon op de symbolische datum van 18 oktober 2021, twee jaar na het keerpunt van de derde golf van protesten. Sepúlveda heeft er alle vertrouwen in dat de nodige overeenstemming wat betreft sociale rechten - voor gendergelijkheid en voor het milieu - er zal komen. Zij zegt dat "sociale veranderingen onvermijdelijk zijn", ook al zal de verkalkte rechtervleugel vechten om ze tegen te houden. Het echte geschil zal zich afspelen rond een nieuw ontwikkelingsmodel. Zal de nieuwe grondwet het structurele bezuinigingsprogramma terugdraaien dat de post-Pinochet-periode tot dusver niet heeft kunnen ondermijnen?
Nieuw ontwikkelingsmodel
Op 14 oktober bracht ik een paar uur door met Giorgio Jackson, een van de studentenleiders van de protesten van 2011-2013, die lid is van de Kamer van Volksvertegenwoordigers van Chili en een naaste adviseur is van de presidentiële campagne van Gabriel Boric. Boric, een leider van de partij Frente Amplio (Breed Front) en de coalitie Apruebo Dignidad (Ik Keur Waardigheid Goed), is de linkse kandidaat voor de presidentsverkiezingen van november. Jackson deelde enkele elementen van een nieuw ontwikkelingsmodel dat een regering-Boric zou aannemen, als Boric de presidentsverkiezingen wint.
Lees verder onder de foto
In het eerste jaar van het volgende presidentschap zou de begroting van Piñera moeten worden gevolgd, waardoor slechts kleine wijzigingen kunnen worden aangebracht. Jackson vertelde me dat een regering-Boric van meet af aan prioriteit zou geven aan de hervorming van de gezondheidszorg en het pensioenstelsel, twee gebieden waar de Chileense bevolking zich veel zorgen om maakt. Voor de opbouw van robuuste volksgezondheid- en pensioenstelsels zijn middelen nodig, die een linkse regering zou bijeenbrengen uit royalty's op de koperwinning en door te zorgen voor een betere preventie van belastingontduiking. Een dergelijke agenda zou het debat over een nieuw ontwikkelingsmodel verdiepen, aldus Jackson. Maar, geeft Jackson toe, de mensen voelen zich niet op hun gemak bij het idee van een openbare voorziening van goederen.
Daniel Jadue, de communistische leider en burgemeester van Recoleta, is het ermee eens dat het echte geschil zal gaan over het economische en sociale beleid. Hij vertelt me dat de antwoorden op Chili's problemen zouden kunnen voortkomen uit nauwe samenwerking tussen gemeenten. Als de mensen positieve ervaringen hebben met de plaatselijke openbare sociale voorzieningen, zou dat het algemene wantrouwen tegenover de uitbreiding van de openbare stelsels voor gezondheidszorg en pensioenen in het land kunnen doen afnemen, merkte hij op. Het werk van burgemeesters als Jadue is van cruciaal belang voor het algemene project rond de opbouw van een nieuw ontwikkelingsmodel.
Daniel Jadue: “We moeten de brede bevolking meetrekken in de strijd voor sociale rechten”
Wat de komende presidentsverkiezingen betreft, kan Piñera zich niet herverkiesbaar stellen. Bovendien is hij uiterst impopulair. De openlijke fascist in de race - José Antonio Kast - valt wel in de smaak, maar hij wordt door de centrumrechtse kandidaat Yasna Provoste uitgedaagd voor de rechtse stem. Intussen is het kapitaal Chili beginnen te ontvluchten in afwachting van de invoering van een progressievere grondwet en het mogelijke inluiden van een Boric-presidentschap na de verkiezingen van november.
Lees verder onder de foto
In een hoek van Bárbara Sepúlveda's woonkamer staat haar verzameling Rubiks-kubussen van verschillende moeilijkheidsgraad. Ze is er een kei in. Sepúlveda pakt er een op en speelt ermee. "Deze is makkelijker," zegt ze over een kubus die onmogelijk op te lossen lijkt. De kubus is een mooi symbool voor Chili. Als mensen als Sepúlveda, Jadue, Jackson en Boric een manier kunnen vinden om de puzzels die voor hen liggen op te lossen, dan zal er misschien meer duidelijkheid komen over Chili's nieuwe tijdperk.
Reageren op dit artikel? Mail naar redactie@solidair.org.
