Après la pluie: Leven na de overstromingen

De film begint 1 jaar na de overstromingen van juli 2021 in Wallonië. Hij getuigt van een aangrijpende ramp en de gevolgen ervan voor duizenden mensen. Hij maakt ook een evaluatie die noodzakelijk is voor de wederopbouw.

Water stroomt over het scherm en sleurt alles met zich mee. Dan verschijnen de ruïnes. Een verwoest landschap bezaaid met de brokstukken van verwoeste levens. Een man loopt langs met zijn hond, raapt puin op om er kunstwerken van te maken. Het lijkt wel het begin van een postapocalyptische film.

Verviers, de Belgische hoofdstad van de solidariteit

Maar deze beelden zijn echt en niet ver van ons bed: we zien de Vesdervallei na de overstromingen van juli 2021. De “gebeurtenis”, zoals sommige getroffen mensen het noemen, eiste 41 onmiddellijke slachtoffers en nog meer in de nasleep ervan.

En nu?

Bij de aanblik van de ruïnes lijkt het alsof de tijd stilstaat. Is de situatie veranderd sinds 2021? De getuigenissen volgen elkaar op. Een gezin zit opgescheept met een huis in puin en onvoltooide werken. Nadat ze alles hadden verloren, werden ze opgelicht door een aannemer, die er met het verzekeringsgeld vandoor ging voordat hij failliet verklaard werd.

“Ik heb genoeg van de werken”, verzucht een slachtoffer dat eindelijk heeft besloten haar huis van de hand te doen. Haar leven lang had ze gewerkt om het te kunnen kopen. Een inwoonster van Pepinster, een buurgemeente van Verviers, krijgt na lang wachten te horen dat het huis waarnaar ze dacht terug te kunnen keren, definitief is opgenomen in de sloopplannen van de gemeente. “Ik heb het gevoel dat ze me vergeten”, zegt een vrouw van 73, die gedwongen op de tweede verdieping van haar huis woont terwijl de werken maar niet opschieten. Veel slachtoffers wachten nog altijd op antwoorden van de overheid en een perspectief.

Een hydroloog legt uit dat de oorzaken van de ramp stroomopwaarts liggen. Slecht landbeheer in hoger gelegen gebieden en monoculturen hebben de bodem waterdicht gemaakt. Water wordt niet langer op natuurlijke wijze vastgehouden en stroomt weg naar de rivieren. Dat maakt de regio bijzonder gevoelig voor de gevolgen van klimaatverandering, die de komende jaren waarschijnlijk nog zullen verergeren. Maar er is ook sprake van politieke nalatigheid. Er zijn geen lessen getrokken uit eerdere rampen en de aanbevelingen van deskundigen worden niet opgevolgd. De plaatselijke bewoners draaien op voor de gevolgen. Hun noden lijken niet gehoord te worden.

Nog altijd geen politiek optreden

Politici veinzen empathie en geven zichzelf schouderklopjes. Een eerbetoon voor de slachtoffers brengt ministers en de koninklijke familie samen in Pepinster. Bij de toeschouwers is de woede voelbaar. “Ze hebben de ceremonie van de slachtoffers afgepakt”, klaagt een vrouw in de menigte. Inderdaad: de slachtoffers van de ramp kijken op een afstand, achter nadarhekken, naar het eerbetoon dat aan hen gericht zou moeten zijn.

Terug naar Verviers, een jaar na de overstromingen

Ondertussen neemt niemand de politieke verantwoordelijkheid op zich. Er verschenen studies en plannen om de vallei te herstellen, zodat de regio toekomstige overstromingen beter aankan en nieuwe rampen voorkomen worden. Maar de uitvoering van die plannen wordt voortdurend uitgesteld. “Ze zeggen in ieder geval niet voor 2024”, betreurt een onderzoekster. “Dus niet voor de verkiezingen. Weer wordt er tijd verspild.” Verspilde tijd voor de noodzakelijke herinrichting van het gebied, maar ook voor de gezinnen die in onzekerheid blijven over hun huis.

Hoe overleven als de staat je in de steek laat?

De vergelijking met post-apocalyptische fictie reikt verder dan de beelden alleen. In die fictie zien we vaak ingestorte staten en moeten de helden het in hun eentje opnemen tegen een vijandig universum. Hoe overleef je als de staat je in de steek laat? Après la pluie werpt ook deze vraag op. De film vertelt het verhaal van de afwezigheid van de overheid, het falen om verantwoordelijkheid te nemen en een antwoord te bieden op de noden van de duizenden slachtoffers. Die afwezigheid maakt de mensen vindingrijk, ze wachten niet om actie te ondernemen.

Maria Alonso is een slachtoffer dat nu optreedt als gids. Ze neemt de camera en de kijker mee om te laten zien wat ze allemaal ondernam om de slachtoffers te verdedigen. Nadat ze zelf alles kwijtraakte, inclusief de auto waarmee ze naar het werk ging, stak ze de handen uit de mouwen om iedereen te helpen die haar pad kruiste. Een jaar later helpt ze de slachtoffers nog steeds met schadeclaims, beheert ze samen met hen de verzekeringsdossiers, bezoekt ze hen, biedt ze een luisterend oor. Ze woont ook alle bijeenkomsten en vergaderingen bij over de herontwikkeling van de vallei, om daar hun stem te laten horen. Dezelfde stem die ze ook in deze documentaire laat klinken.

Er bestaat een alternatief voor de stilstand

Maria is niet de enige. Vanaf 15 juli 2021 trokken duizenden vrijwilligers uit het hele land naar het rampgebied om te helpen. Puin ruimen in de huizen, schoonmaken, luisteren en emotionele steun bieden, soep uitdelen, … Zelfs het opruimen van de rivieren werd gedaan door de burgers, voor de burgers.

“Wat ik bijzonder vond, was de solidariteit tussen alle buren, mensen die we nooit eerder hadden gesproken”, zegt een van de slachtoffers. “Zoiets vergeet je niet.” Sinds 2021, na de regen, is er iets verandert. Dankzij het harde werk en de solidariteit van vrijwilligers en slachtoffers, die samen met het maatschappelijk middenveld, onderzoekers en politiek vertegenwoordigers onvermoeibaar blijven vechten.

Er bestaat een alternatief voor de nalatigheid van de verschillende regeringen. Après la pluie laat zien dat zij die als eersten getroffen worden door de gevolgen van politieke keuzes uit het verleden, ook de macht hebben om samen dingen te veranderen.