Zwitserland | Gelijkheid. Punt !

14 juni kwamen er in Zwitserland 500.000 vrouwen en mannen op straat om gelijkheid tussen vrouwen en mannen te eisen. We blikken terug op de grootste sociale beweging in dit land sinds 1918.

13 juni 2019, het is avond. Gewapend met kinderwagens trekken meer dan 5.000 vrouwen en mannen door de straten van Bern, de hoofdstad van Zwitserland. In andere steden worden vreugdevuren ontstoken. Het is het startsein van een historische staking. De dag erna, vanaf 11 uur ’s ochtends, worden er in bedrijven en op openbare plaatsen met luide stem verschillende eisenpakketten voorgelezen. Om 15.24 u, dat tijdstip staat symbool voor het begin van de niet-betaalde arbeid van vrouwen (hun lonen liggen ongeveer 20 % lager dan die van mannen), beginnen de werkneemsters te staken. Om 18 u gaan in tal van steden betogingen van start: in Zürich trekken 160.000 mensen door de straten, in Genève 75.000, in Lausanne 60.000 en in Bazel 40.000. Op die dag kleurt een grote feministische golf Zwitserland zachtpaars.

“Gelijkheid. Einde discussie!”, deze slogan vat de vele eisen van deze bijzondere sociale beweging goed samen: loongelijkheid, het geweld tegen vrouwen aanpakken, meer moederschaps- en vaderschapsverlof, meer openbare dienstverlening, weg met gedwongen deeltijds werken enz.

Op het eerste gezicht lijkt die mobilisatie vreemd voor een land dat geen grote traditie heeft als het op sociale bewegingen aankomt. En toch, als je een beetje aandachtiger kijkt, komt de strijd van de Zwitserse vrouwen niet uit het niets opduiken. Solidair sprak met Talissa Rodriguez, journaliste bij Gauchebdo en sociaal werkster, en Marine Ehemann, een vakbondsvrouw.

De feministische beweging: een Zwitserse traditie

Zwitserland is een conservatief land. Vrouwen hebben er lang moeten vechten voor het stemrecht. Dat kwam er pas in… 1971. Op 14 juni 1991 wordt op initiatief van syndicalisten een eerste feministische staking georganiseerd. Die wordt een succes. Honderdduizenden mensen geven gevolg aan de stakingsoproep. In 1994 wordt een wet gestemd die ervoor moet zorgen dat er loongelijkheid komt. Desondanks is de loonongelijkheid 20 jaar later nog altijd schrijnend.

Het federaal parlement in Zwitserland wordt al 4 jaar lang gedomineerd door de extreemrechtse Zwitserse volkspartij (SVP/UDC). Het gevolg is dat het parlement en de regering weigeren controlemaatregelen en straffen op te leggen aan bedrijven die zich schuldig maken aan discriminatie.

In januari 2018 op een bijeenkomst van een aantal vakbondsvrouwen ontkiemt het idee voor een nieuwe feministische staking. De vrouwen beseffen dat ze een veel bredere beweging moeten uitbouwen, in juni 2018 organiseren de pioniers “feministische fundamenten”: bijeenkomsten waarop ze vrouwen samenbrengen die actief zijn in feministische bewegingen, vakbonden en verenigingen. “We wilden niet langer wachten tot het parlement zich niet langer te goed voelt om onze rechten te verdedigen. Wij wilden ons organiseren, staken om zo gehoord te worden,” vertelt Talissa Rodriguez. “Het voorbeeld van de Spaanse feministes die voor de staking van 8 maart 2018 bijna 5 miljoen mensen hebben kunnen overtuigen was een enorme bron van enthousiasme en inspiratie!” voegt Marine Ehemann daaraan toe. Dus besluiten ze op 14 juni 2019 een feministische staking te organiseren. Drie maanden na die eerste bijeenkomst, voor een nationale betoging in Bern, zijn ze al met 20.000 en ze zijn vastbesloten de beweging uit te breiden naar het hele land en naar alle taalregio’s.

Heel uiteenlopende eisen en een soepele structuur

De beweging riep op tot staken, maar koos ervoor heel soepel te zijn in haar structuur en eisen. “Het was de bedoeling zoveel mogelijk mensen warm te maken om zich te organiseren, eisen te formuleren die hen rechtstreeks aanbelangen en op die dag samen actie te voeren. Er zijn collectieven ontstaan in bedrijven, steden en dorpen. Er werden coördinatiecentra opgezet op kantonnaal niveau, per taalgroep en op nationaal niveau,” vertelt Talissa Rodriguez.

Zo heeft “de vakbond van het overheidspersoneel zijn leden geraadpleegd en bij tal van instanties algemene vergaderingen belegd. Het doel daarvan: heel precieze eisenbundels opstellen en die aan de werkgevers voorleggen. Dat heeft er ook voor gezorgd dat er per instelling comités werden opgericht. In het Centre Hospitalier Universitaire Vaudois, het universitair ziekenhuis in Lausanne, zijn de artsen en de arbeidsters voor het eerst samengekomen,” vertelt de vakbondsvrouw.

Beetje bij beetje hebben ze het thema op de kaart gezet, in de pers en op de politieke agenda. Er waren veel politieke aanvallen en intimidatiepogingen, maar die zorgden ervoor dat er een debat kon ontstaan en de beweging verder kon uitbreiden.

De belemmeringen in het stakingsrecht omzeilen

De verschillende comités dachten na hoe ze zoveel mogelijk verschillende acties konden organiseren, zodat iedereen kon deelnemen. Ze lieten zich inspireren door de Spaanse vrouwen en de “stakingsoproep” werd bewust heel breed geformuleerd. Het was de bedoeling niet alleen op de werkplek te staken. Mensen konden ook ophouden met les te volgen, met voor kinderen of ouders te zorgen, stoppen met consumeren…

Er was heel veel creativiteit nodig om de vele beperkingen die in het stakingsrecht zijn ingebouwd op een originele manier te omzeilen, zeker in de privésector. “Veel vrouwen hebben vakantie moeten opnemen om aan de acties te kunnen deelnemen. Mannelijke collega’s werden overgehaald om hun vrouwelijke collega’s te vervangen. In de kinderdagverblijven hebben de kinderverzorgsters heel veel gesprekken gevoerd om de ouders uit te leggen waarom ze gingen staken. En met succes: de vaders hebben zich georganiseerd en die dag voor de kinderen gezorgd. Sommige winkelketens hebben hun medewerksters enorm onder druk gezet om niet aan de acties deel te nemen. Er is opgeroepen om die te boycotten en enkele comités hebben voor verschillende winkels blokkades georganiseerd zodat de werkneemsters technisch werkeloos waren,” vertelt de vakbondsvrouw.

De staking was een enorm succes en de Zwitserse vakbonden zullen hun eisen blijven herhalen. Verschillende kantoncomités hebben al aangekondigd dat ze een feministische staking willen organiseren op 8 maart 2020, de Internationale Vrouwendag.

Van Zwitserland via België en Spanje tot in Argentinië en ook dankzij #metoo groeit de feministische beweging. Miljoenen vrouwen verheffen hun stem en strijden voor het recht om zelf over hun lichaam te kunnen beschikken, om het geweld aan te klagen dat zij te verduren krijgen en ze strijden ook voor loongelijkheid. De historische staking van 500.000 mensen in Zwitserland is daar het levende bewijs van. Vrouwen bewijzen eens te meer dat ze door zich te organiseren, ze opnieuw geschiedenis kunnen schrijven. De volgende afspraak staat al genoteerd: 8 maart 2020.

Dit artikel komt uit het magazine Solidair van november-december 2019. Abonnement.