“Ze gaven ons een vinger omdat ze vreesden dat we de hele arm zouden nemen”

Er is een beweging die al een paar maand regeringen de stuipen op het lijf jaagt en hoop geeft aan mensen die in de zorg werken. De Zorg in Actie is een nog redelijk onbekende militante beweging. Om ze beter te leren kennen, spraken we met twee leden.

De zorgsector heeft niet op de pandemie gewacht om aan de alarmbel te trekken. Al meer dan anderhalf jaar klaagt de Witte Woede (ziekenhuispersoneel) de slechte toestand in de zorgsector aan. Die is het gevolg van besparingen en het chronische personeelstekort. 

Iets minder lang geleden heeft het collectief De Zorg in Actie zich aangesloten bij een strijd die de ziekenhuissector en de gewestgrenzen overstijgt. Om een beeld te krijgen van die strijd vroegen we huisarts bij Geneeskunde voor het Volk en PVDA-parlementslid Sofie Merckx om te praten met twee vrijgestelden van de vakbond: Carine Rosteleur (ACOD) uit de publieke sector en Naïma Amakran (BBTK) uit de privé. Voor één dag journaliste worden, is een uitdaging die Sofie Merckx met alle plezier wil aangaan. 

De twee afgevaardigden zijn niet echt in topvorm. Carine Rosteleur, gewestelijk secretaris van het ACOD, dacht dat ze Covid had en mocht samen met haar 17-jarige zoon eindeloos aanschuiven om zich te laten testen. Gelukkig testten ze allebei negatief. Naïma Amakran, vakbondsvrijgestelde van BBTK, heeft het aan haar rug, lumbago. Maar dat houdt hen niet tegen om ons via digitale weg uit te leggen wat het collectief De Zorg in Actie precies is en met welke problemen de gezondheidsdiensten te kampen hebben. 

(Lees verder onder de foto)

Sofie Merckx: Carine, tijdens de eerste golf van de pandemie heeft u opnieuw uw witte uniform aangetrokken. Waarom?

Carine Rosteleur. Van opleiding ben ik verpleegster, gespecialiseerd in intensieve zorg en spoedgevallen. Ik heb gevraagd of ik mijn uurrooster zo mocht aanpassen dat ik op de intensieve zorg van een Covid-19-afdeling kon werken en tegelijk mijn werk als vakbondsvertegenwoordiger kon blijven doen. Tijdens de week konden de vakbondsleden overdag bij mij terecht en in het weekend of ’s nachts werkte ik in het ziekenhuis. 

Ik was van harte welkom in het Brugmannziekenhuis, ik ben er uitstekend begeleid. Ik heb meer dan 20 jaar in een ziekenhuis gewerkt en had het werk vlug weer in de vingers. Ik heb wel problemen gehad met de apparatuur. Met het hypermoderne materiaal kon ik wel overweg, maar op een bepaald moment lukte het me niet om het zijhek van een bed naar omlaag te krijgen. (Gelach)

Sofie: Hoe is de beweging De Zorg in Actie ontstaan?

Naïma Amakran. De zorgsector had al verschillende keren gemobiliseerd, zowel de publieke sector als de privé, maar altijd apart. Langzaam maar zeker hebben we elkaar gevonden en hebben we de handen in elkaar geslagen.

Carine. In juni 2018, toen de Witte Woede op gang kwam, hebben de openbare ziekenhuizen een grote actie gevoerd voor de hoofdzetel van IRIS, de koepelorganisatie van de openbare ziekenhuizen in Brussel. Er nam veel zorgpersoneel aan deel, ook veel mensen die niet bij een vakbond waren aangesloten. Sommigen zeiden zelfs dat ze anti-vakbond waren, omdat ze zich niet terugvonden in de manier waarop de vakbonden werken. Maar ze waren er toch van overtuigd dat ze aan de mobilisatie moesten deelnemen. Door hun aanwezigheid maakte de actie nog meer indruk. Ondanks alles hadden ze toch wel vertrouwen in de vakbonden. Afgevaardigden van het zorgpersoneel, al dan niet lid van een vakbond, maar stuk voor stuk uitgekozen door het voltallige personeel, wilden de directie een duidelijk signaal geven. 

Samen met ons wilden ze een antwoord op het eisenpakket dat we die dag in gezamenlijk front op de hoofdzetel van IRIS hadden overhandigd. De voorzitter kwam naar beneden, sprak het zorgpersoneel toe en werd uitgejouwd. Het ging er heel fel aan toe.

Op hetzelfde moment hield het zorgpersoneel voor het Justitiepaleis een spontane algemene vergadering om een antwoord te formuleren op twee vragen: “Wat gaan we doen en wat wordt onze volgende stap?” Op het plein voor het Justitiepaleis stonden vakbondsleden, vakbondsafgevaardigden, vrijgestelden en niet-vakbondsleden, mensen van alle diensten. Dat is het moment waarop De Zorg in Actie is ontstaan. 

(Lees verder onder de foto)

Sofie: Het is nieuw dat het zorgpersoneel samen met andere werknemers (mensen uit de administratie, de onderhoudsdiensten, enz.) op straat mobiliseert. Dat is een interessante evolutie.

Carine. De reden waarom wij als vakbond deze beweging van bij het begin hebben gesteund, is dat we beseften dat ze opkomt voor de waarden die wij verdedigen. Een vakbond is alleen sterk als hij opkomt voor de eisen van de werknemers en de werknemers bereid zijn te mobiliseren om die eisen te verdedigen. 
Naïma. Als je de geschiedenis bekijkt, merk je dat we de voorbije dertig jaar niet echt naar elkaar toe zijn gegroeid, afgezien van individuele solidariteitsacties. In juni 2019 voelde ik dat er iets aan het bewegen was. Iedereen was het zat. Daarom diende ik een stakingsaanzegging in, zodat de werknemers die actie wilden voeren ingedekt zouden zijn. De tekst van de aanzegging luidde als volgt: “Motivering: vanwege het onmenselijke werkritme en de ondraaglijke werklast. Door besparingen, personeelstekorten, achterhaalde omkaderingsnormen en het inkrimpen van de verblijfsduur neemt het aantal piekmomenten toe. Dat heeft gevolgen voor de kwaliteit van de zorg en verhoogt de psychosociale belasting. Die aspecten maken het werk ondraaglijk.”  Dat was de motivering van de stakingsaanzegging. 

Sofie: En de mensen hebben actie gevoerd?

Naïma. Jazeker,er kwamen werkonderbrekingen en personeelsvergaderingen. In de zomer zwakte het een beetje af, niet omdat de werknemers minder wilden mobiliseren, maar omdat tijdens de vakantieperiode het personeelsgebrek nog erger is. In één ziekenhuis heb ik zelfs gezegd: “Ik ga voor jullie een stakingsaanzegging indienen voor alle dagen vanaf nu, want vanwege de minimale dienstverlening is er op stakingsdagen meer personeel dan op gewone dagen.” 

Sofie: De zomer heeft de mobilisatiebereidheid van het personeel dus niet ondermijnd?

Naïma. Absoluut niet. In september is het weer op gang gekomen. We zijn beginnen deelnemen aan de vergaderingen van De Zorg in Actie om elkaar beter te leren kennen. Op 13 september 2020 hebben we dan actie gevoerd (een betoging in Brussel die 5000 mensen op de been bracht, n.v.d.r.). In de privé hadden we al eens een grote actie opgezet, op 24 oktober 2019. Sindsdien hebben we ons hard ingezet voor de Witte Woede. 

In 2019 kwam er het Zorgfonds en in 2020, in het zomerakkoord van 2 juli, werd het Zorgfonds bestendigd. Werknemers vragen vaak of dat pure aankondigingspolitiek is of dat er toch concrete maatregelen komen die een impact hebben op hun werk. De werknemers zeggen niet langer: “Tof, er komen extra banen bij in juli 2021.” Het moet nu gebeuren, het is nu dat er te weinig personeel is. De hele zorgketen heeft nood aan extra handen. In de privé is 45% van het personeel geen verzorgend personeel. Dat zijn de werkmieren rond het verzorgend personeel. Dat is het administratief personeel, de mensen die instaan voor onderhoud, technici, enz. Die worden vandaag grandioos vergeten. 

(Lees verder onder de foto)

Sofie: Een andere actie, die zelfs in de internationale pers enorm veel aandacht heeft gekregen, was de actie waarbij het personeel van het Brusselse Sint-Pietersziekenhuis Sophie Wilmès de rug toekeerde. Kunt u ons vertellen hoe jullie op dat idee zijn gekomen?

Carine. De werknemers die er die dag bij waren, waren mensen van De Zorg in Actie, vakbondsafgevaardigden, enz. Echt iedereen die in de zorg werkt, was vertegenwoordigd. 
Naïma. Ik heb de indruk dat wij in de privé met golven werken. Elke 15 à 20 jaar is er een golf: de werknemers komen recht van school, zijn gemotiveerd en dan, beetje bij beetje, verliezen ze alle moed. Eerst zeggen ze: “Alles in het belang van de patiënt, dit moet beter, dat moet beter,…”  Twintig jaar later zeggen ze: “Wat kunnen we nog voor de patiënt doen als dit zo doorgaat?”  Dan komt er een mobilisatie. Sommige mensen lezen ons bijna 15 jaar lang de les en dan mobiliseren ze samen met ons, of ze gaan eronderdoor.
De regionalisering maakt de problemen nog groter.

Sofie: Hoezo?

Naïma. De ziekenhuizen zijn nog niet geregionaliseerd, maar er zijn mensen die het liefst alles zouden regionaliseren. Je moet beseffen dat dat gevaarlijk is. De landen die meer gecentraliseerd werken, hebben de Covid-crisis beter doorstaan. Bij ons zijn er zoveel dingen opgesplitst en tijdens de crisis was er een schrijnend gebrek aan coördinatie.
Toen de coronacrisis uitbrak, was de overgangsfase voor de regionalisering van de rusthuizen pas achter de rug (de zesde staatshervorming heeft het beheer over de rusthuizen overgedragen aan de gewesten, n.v.d.r.). Iedereen heeft gezien welke rampen zich daar hebben afgespeeld. 

Sofie: De regionalisering heeft nog een ander negatief effect, ze ondermijnt de solidariteit tussen de werknemers. Merken jullie dat op het terrein? 

Naima. Absoluut. In de jaren 1990 nam Vlaanderen het voortouw in de mobilisatie, de Witte Woede. Nu onderhandelt elk gewest apart. 
Een ander gevaar van de regionalisering is de uittocht. Ik neem ontslag in het ziekenhuis in Brussel om in een rusthuis in Vlaanderen of de Brusselse rand te gaan werken, want daar krijg ik een goed loon, goede arbeidsvoorwaarden. Er ontstaat concurrentie tussen de gewesten en dat leidt dan zogezegd tot een “tekort”. Maar er is geen tekort in dit land, alleen lukt het niet de mensen in de zorg te houden. Als men goede arbeidsomstandigheden zou geven, zouden de werknemers in de sector blijven werken. Als een verpleegster tegen mij zegt: “Ik ben gescheiden en heb twee kinderen. Ik ga in de farma-industrie werken, want daar betalen ze me 20% meer”, dan heb ik zin om samen met haar een potje te huilen. Ze zet die stap niet uit liefde voor de farma-industrie. Ze zet die om meer te verdienen en om iets vastere werkuren te hebben. Er is geen tekort. Het probleem is dat de mensen de zorgsector verlaten en daar wordt al 30 jaar niets aan gedaan. Er wordt niets gedaan om die mensen op lange termijn in de zorg te houden, er wordt niet in werknemers en patiënten geïnvesteerd.

(Lees verder onder de foto)

Sofie: Er zijn twee grote overwinningen geboekt die ook hun weerslag hebben in het nieuwe regeerakkoord. Het Zorgfonds, dus meer mensen aanwerven, en herwaardering van de lonen. Waarom heeft de nieuwe regering hier tegemoetkomingen gedaan?

Carine. Het was een politieke strategie naar een sector die heel nadrukkelijk kritiek heeft geuit op de slechte werking van de vorige regering. Met het vooruitzicht van nieuwe verkiezingen, waar die politici doodsbang voor waren, hebben ze gezegd: “We moeten ons blazoen zo vlug mogelijk oppoetsen. En als we niet verkozen worden, hoeven wij dat geld toch niet te gaan zoeken.”  Tijdens een vergadering hebben ze ons dat vlakaf gezegd: “Waar denken jullie dat wij elke euro die jullie vragen zullen gaan zoeken? In jullie portemonnee.”
Om terug te komen op het regeerakkoord en wat dat voor de zorgsector betekent, het bestendigen van het Zorgfonds en de IFIC-barema’s (barema’s voor loonsverhoging, n.v.d.r.), we waren tevreden dat die in het regeerakkoord zijn opgenomen. Maar nu moeten die zaken ook uitgevoerd worden. En dat is slechts een heel klein deeltje van ons eisenpakket. 

Sofie: Denken jullie dat de mobilisaties ervoor hebben gezorgd dat de nieuwe regering aan die twee eisen heeft moeten toegeven?

Carine. We hebben inderdaad actie gevoerd. Ik denk dat ze ons een vinger hebben gegeven omdat ze bang waren dat we anders de hele arm zouden nemen. De werknemers willen dat de barema’s worden herzien, maar ze willen vooral betere arbeidsomstandigheden, om het werk hun hele carrière lang vol te kunnen houden. Aangezien de kwestie van de zware beroepen uit het regeerakkoord is verdwenen, moeten we over voldoende personeel kunnen beschikken. De hele ziekenhuisomgeving moet herbekeken en geherfinancierd worden, men moet ervoor zorgen dat er voldoende personeel is. Dat is echt een enorme taak en daar moet nu werk van worden gemaakt. 

Sofie: Dankzij de mobilisatie is er een akkoord uit de bus gekomen dat 1 miljard euro voorziet. Maar volgens jullie is dat niet genoeg?

Carine. Ik zeg tegen mijn kameraden, vrienden en vakbondsleden dat we niet tevreden mogen zijn met een akkoord dat een miljard belooft als er veel meer nodig is. Ja, het is waarschijnlijk het beste akkoord van de voorbije 40 jaar, maar het is niet genoeg. Het zal het probleem van het helse werkritme niet oplossen, of de burn-outs, het gebrek aan zingeving, het gebrek aan personeel, enz. Er komt nu een herziening van de barema’s, maar er moet ook een herziening van de omkaderingsnormen komen. Dat is de grootste uitdaging. We kunnen niet tegen de werknemers zeggen: “We hebben een miljard gekregen, nu zwijgen we weer.” 

Naïma. Dat miljard dat we krijgen, is nog geen derde van de besparingen die Wilmès heeft doorgedrukt toen zij minister van Begroting was. Ik heb een huis met twee verdiepingen en ze pakken een verdieping af. Daarna geven ze me aan de achterkant een extra kamer. Maar mijn verdieping ben ik wel kwijt. 
Ooit moeten we alles terughalen wat ze ons de voorbije jaren hebben afgepakt.