Werken op maat, geknipt voor patroon

Wie droomt er niet van vakantie te kunnen nemen wanneer hij dat wil, thuis te kunnen werken als de loodgieter langskomt of zijn overuren van dit jaar te bewaren voor een latere datum? Dat is de manier waarop de regering haar “werk op maat” verkoopt. Maar op maat van wie?

Eind februari presenteerde minister van Werk Kris Peeters (CD&V) het resultaat van zijn onderhandelingen met werkgevers en vakbonden over “werkbaar” werk. Zijn bewoordingen zijn spitsvondig. Hij wil het arbeidsrecht “moderniseren”. Hij belooft “rekening te houden met het individuele parcours van elk individu”. En werk zou “op maat gesneden” worden. Maar de maat van de loontrekkenden stemt niet altijd overeen met die van de werkgevers.

Kris Peeters wil omstandigheden creëren waarin ondernemingen kunnen experimenteren en daar dan een wettelijk kader uit distilleren. Dat zou de interprofessionele akkoorden en de nationale collectieve arbeidsovereenkomsten overbodig maken, zoals de Europese Unie al sinds 2011 vraagt. En als werkgevers en vakbonden niet tot een akkoord komen, zal de regering de knopen doorhakken. In feite zal deze hervorming de collectieve rechten van de werknemers vernietigen en een systeem invoeren waarin elke werknemer alleen tegenover zijn baas komt te staan en eventueel super-flexibel zal moeten zijn.

Flexi-jobs en nulurencontracten

Extreem flexibele werkuren die pas een dag tevoren meegedeeld worden, werkroosters die niet in het contract vastgelegd worden... Dat is de manier waarop minister Peeters deeltijdse arbeid wil hervormen.

Hoe kun je je beroepsleven en je privéleven dan nog op elkaar afstemmen? Hoe kun je bij de tandarts een afspraak voor de kinderen vastleggen, hen van school halen, een verjaardagsfeestje organiseren of avondlessen volgen, als je werkgever je kan verplichten ’s anderendaags te komen werken?

De belangen van werknemer, baas én klant tegelijk behartigen, is onmogelijk. Als handelsondernemingen beslissen hun winkels zeven dagen per week open te houden en/of hun bestellingen binnen de 24 uur bij hun klanten af te leveren om hun winst te verhogen, dan verplichten ze hun werknemers tot zondagswerk en nachtwerk. Vrouwen, die oververtegenwoordigd zijn in het deeltijdse circuit, lopen het risico dat ze hun werk moeten opgeven. Dat leidt onvermijdelijk tot de terugkeer van de vrouw aan de haard. Er schort echt wel iets aan het sociale gevoel van de minister, wiens partij zich onlangs uitriep tot “de meest feministische partij”.

De loopbaan in een rugzak

Elke werknemer kan op zijn loopbaanrekening tijd (buitenwettelijke vakantiedagen, recuperatiedagen ...) en geld (eindejaarspremie enzovoorts) opsparen om op het moment dat het hem uitkomt een loopbaanonderbreking in te lassen en te financieren. Een verleidelijk voorstel, maar tegelijk wil minister Peeters ook de verschillende soorten vakantiedagen naast de jaarlijkse vakantie en de wettelijke feestdagen reorganiseren. De werknemer zou zelf zijn loopbaanonderbrekingen moeten financieren en mag ze niet langer als een collectief recht beschouwen. Dat betekent dat je alleen tegenover je baas staat als je je vakantie wil plannen. En als hem dat niet uitkomt, dan zal die vakantie voor een andere keer zijn.

Wat telt is het resultaat, niet de uren

Wanneer een Europese top langer duurt dan gepland, wisselt de ploeg van de Vlaamse openbare omroep VRT na 8 uur, terwijl die van de VTM (privé) ter plaatse blijft. Voor de minister moet de manier van werken van VTM algemeen worden: “Wat telt, is het resultaat en niet het moment waarop de prestatie geleverd wordt.” Leg dat maar eens uit aan de werknemers die ook wat tijd met hun kinderen willen doorbrengen. Het gevolg: gedaan met vastgelegde uurroosters, gedaan met recuperatietijd, met overuren ...

Hetzelfde geldt voor telewerk, dat de minister wil legaliseren. In theorie, om geen tijd te verliezen in files, om het mogelijk te maken voor je zieke kind te zorgen en dat soort dingen. Maar dat betekent ook dat de werknemer thuis helemaal alleen is, hij ontvangt een lijst met uit te voeren taken en de tijd die hij daaraan besteedt, is niet belangrijk.

Na de Win for life, de Interim for life

Interimwerk is voor de meeste jongeren de enige manier om in het beroepsleven te stappen. Maar als interim kun je onmogelijk een lening voor een auto of een huis afsluiten. Kris Peeters meent daar een oplossing voor te hebben: het interimcontract voor onbepaalde duur. Is dat een oplossing? Dit is hoe Koen, een polyvalente arbeider van 31 jaar, interimwerk ervaart: “Telkens wanneer ik te horen krijg dat ik de volgende week niet moet terugkeren, krijg ik de indruk dat dit mijn schuld is. Telkens opnieuw moet ik een nieuwe werkprocedure leren, me aanpassen aan de collega’s, de verplaatsing naar de nieuwe werkplaats regelen, mijn gezinsleven reorganiseren … Je wordt er uiteindelijk fysiek ziek van. Ik ben mijn haar verloren en heb steeds vaker last van maagpijn. Een mens verliest er zijn waardigheid bij.”

Trouwens, de werknemer die een werk weigert, omdat het uurrooster of de plaats niet te combineren zijn met zijn gezinsleven, kan voortaan verantwoordelijk gesteld worden voor de contractbreuk. Hoe zit het dan met zijn rechten op een werkloosheidsuitkering? Normaal wordt de uitzendkracht betaald volgens het barema en de extralegale voordelen die van kracht zijn bij de werkgever voor wie hij werkt. Wat gebeurt er als het interimkantoor de werkgever is van het contract voor onbepaalde duur?

De 30-urenweek, een antwoord op de permanente onzekeeid

In zijn voorstel heeft Peeters ook een formule zitten om de arbeidstijd per jaar en niet per week te rekenen, een statuut van autonoom medewerker in te voeren om de schijnzelfstandigen te legaliseren, hervormingen voor ontslagvergoedingen, enz. Niet meteen geruststellend voor wie echt werkbaar werk wil.

Maar het kan ook anders: voer de 30-urenweek voor iedereen in. Op die manier vallen het beroepsleven en het privéleven beter te combineren, kan men gemotiveerd gaan werken, moet men zich niet langer doodwerken en worden er nieuwe jobs gecreëerd. Bestaat er iets moderner dan iedereen werk te geven en een beter leven?

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van april 2016. Abonnement.