Staf Henderickx: “Ik wil dat onze gezondheid en die van onze kinderen beter wordt beschermd”

Lekker en gezond eten, wie wil dat niet? Maar de voedingsindustrie maakt het ons niet bepaald makkelijk. Integendeel, ze lijkt eerder alles te doen om ons zoveel mogelijk ongezonde dingen in de maag te splitsen. Dokter Staf Henderickx schreef er een verhelderend boek over. Dit slik ik niet meer analyseert de huidige voedingsindustrie en wijst de weg naar alternatieven.

Nee, dokter Staf wil ons niet met geheven vinger de les lezen. Hij wil niemand terecht wijzen of beschuldigen. “Als arts weet ik dat je niemand tot andere inzichten brengt door belerend en betweterig te zijn. Ik ben zeker ook geen fundamentalist als het over gezonde voeding gaat. Soms kan ik zelf ook niet anders dan ongezonde dingen eten. En als mensen me uitnodigen voor een etentje, ga ik daar niet de wijsneus uithangen.”

Maar Staf Henderickx is nu eenmaal arts. Het is zijn taak om mensen gezond te maken, én om te voorkomen dat mensen ziek worden, wat hij nog veel belangrijker vindt. De wetenschap is glashelder: de tsunami aan zogeheten welvaartsziektes die we vandaag zien, is grotendeels gerelateerd aan wat we eten. Obesitas, kanker, tandbederf, maag- en darmklachten, hart- en vaatziekten, allergieën, schade aan zenuwen en hersenen, … een schrikbarende waslijst van vaak levensbedreigende kwalen waarbij onze voeding een aanwijsbare rol speelt, meer bepaald dan ultrabewerkte voeding. In zijn wetenschappelijk sterk onderbouwde boek Dit slik ik niet meer legt Henderickx uitvoerig uit waarom die ultrabewerkte voeding zo schadelijk is. “Ik wil dat onze gezondheid en die van onze kinderen beter wordt beschermd.”

Rommelmateriaal

“Mensen hebben altijd al voedsel bewerkt”, legt Henderickx uit. “Maar vroeger ging het daarbij om natuurlijke processen. Vandaag spreken we over ultrabewerkt voedsel. Dat betekent dat het originele product chemisch bewerkt wordt, door toevoeging van bewaarmiddelen, kleur- en smaakstoffen. Ultrabewerkt voedsel is doorgaans te zoet, te vet en te zout. Het staat ver af van wat we als gezonde voeding beschouwen.”

Lees verder onder de foto

Tussen 70 en 75% van wat we in de supermarkt kunnen kopen, valt onder de noemer ultrabewerkt voedsel. “Dat is een groot probleem. Je blijft dus best lange tijd hangen in de afdeling groenten en fruit. Door al de andere rayons loop je beter snel door. Voeding is een essentiële bouwsteen voor ons lichaam. Dat lichaam zou ons het meest dierbaar moeten zijn, we krijgen er maar één van. Ik maak graag de vergelijking met de renovatie van een huis. We vinden het vanzelfsprekend om daar de beste materialen voor te gebruiken. Wel, ons lichaam wordt ook voortdurend gerenoveerd: ons bloed, onze huid, al onze organen, ... we vernieuwen dat allemaal voortdurend. Ultrabewerkte voeding is voor die renovatie rommelmateriaal. Waarom zouden we dat dan overdadig gebruiken?”

Voedingdealers

Maar als die ultrabewerkte voeding zo slecht voor ons is, hoe komt het dan dat de supermarkten er van uitpuilen? Daar zijn meerder redenen voor, weet Henderickx. Er is om te beginnen een biologisch element. “We zijn als mensen al sinds het ontstaan van onze soort verlekkerd op zoet, vet en zout. Dat zit in ons DNA. Als we een van deze drie dingen proeven, gaat ons gelukshormoon pieken. De voedingsindustrie maakt daar misbruik van. In alles wordt bijvoorbeeld suiker gestopt. Daardoor vinden we het lekker en gaan we het ook kopen. Maar het werkt verslavend. Dat zie je natuurlijk het best bij kinderen. Geef ze snoep en ze zijn happy. Maar voor hun gezondheid is dat nefast. In de VS, waar er geen enkele rem staat op de voedingsindustrie, zie je de gemiddelde leeftijd vandaag achteruit gaan.”

Maïka De Keyzer: “We hebben een groot publiek debat nodig over onze landbouw”

Dan is er ook het feit dat onze landbouw en de voedingsindustrie grotendeels in handen zijn van grote multinationals. In de voedingsindustrie is de monopolisering fel doorgedreven, waardoor er in de supermarkt een overaanbod van ultrabewerkte producten is. “Er is lange tijd een fout beleid gevoerd, waarbij gefocust werd op een uitbreidende agribusiness. Alles moest altijd groter en groter worden. Kleine, gemengde landbouwbedrijven - die veel duurzamer waren – gingen op de schop. De industrialisatie van de landbouw en de chemische industrie hebben wereldwijd het landbouwmodel drastisch veranderd. Denk maar aan het invoeren van monoculturen en het gebruik van kunstmest en pesticiden. Daar begint het dus al, want gezonde producten moeten uit gezonde grond komen.”

Het maakt dat Henderickx niet meer over voedselproducenten spreekt, maar over voedseldealers. “In het monopoliekapitalisme is het een altijd terugkerende regel. Men probeert altijd het best verkopende product te realiseren, het product dat de grootste winstmarges belooft.” Waarmee hij zeker niet iedereen die in de voedselindustrie werkt als crimineel wil brandmerken. “Die mensen zijn immers niet individueel verantwoordelijk voor het hele mechanisme.”

Geen doemdenker

“Een moeilijk van koers te veranderen Titanic”, zo omschrijft Staf Henderickx de wereldwijd vertakte voedselindustrie. Verandering zal niet vanzelf komen en zal stap voor stap ontwikkeld moeten worden. Henderickx formuleert alvast een aantal maatregelen die onze overheden kunnen nemen. “Om te beginnen zou ik alle schoolgaande kinderen op school een gezonde, warme maaltijd bieden, zoals in Finland en Zweden. Ouders worden daar ook bij betrokken. De kosten daarvan worden vlot gecompenseerd door wat je bespaart in de gezondheidszorg. Je verdient dat dubbel en dik terug. Ik denk ook aan een verbod op alle reclame voor ongezonde voeding die gericht is op kinderen. Zo kan er gewerkt worden aan een ander bewustzijn. Je kan kinderen vandaag immers niet verwijten dat ze al dat ultrabewerkt voedsel normaal vinden, het wordt hen langs alle kanten opgedrongen.”

Lees verder onder de foto

Ook het landbouwmodel moet grondig herzien worden. Een goed voorbeeld vindt Henderickx in Denemarken. “Daar wordt een groot deel van de landbouwsubsidies gebruikt om kleinschalige agro-ecologische landbouw te ondersteunen. Dat is de weg die we moeten volgen, want de industriële landbouw zal steeds meer crisissen veroorzaken.”

"Eet de rijken": smakelijk!

“Elke maatschappij maakt zijn eigen ziektes”, zegt dokter Staf. Daarmee onderstreept hij dat we hier te maken hebben met een maatschappelijk en geen individueel probleem. Mensen die gezondheidsproblemen hebben als gevolg van ultrabewerkt voedsel, beschouwt hij eerder als slachtoffers. En ook hier speelt het klassenaspect. “Rijke mensen eten gezonder, dat blijkt uit onderzoek. Het is opnieuw de werkende klasse - de mensen die moeten rennen en ploeteren om rond te komen en geen tijd hebben om een gezonde maaltijd klaar te maken - die getroffen wordt.”

Regelmatig krijgt Staf Henderickx de vraag of zijn strijd tegen die logge Titanic niet zinloos is. Een vraag die hij steevast ontkennend beantwoord. “Ik wil geen doemdenker zijn. De strijd voor een juist alternatief is een deel van de realisatie ervan. Het kapitalistische model van voedingsindustrie graaft zijn eigen graf. Daar moeten wij bij helpen door klaar te staan met goede alternatieven.”