Ryanair | Het verzet van Lissabon tot Dublin

Yves Lambot is vakbondssecretaris van de bediendecentrale CNE in Charleroi en engageert zich al jaren voor de werknemers van Ryanair. We spraken hem op 9 augustus op de vooravond van een staking die het bedrijf voor de tweede keer dit jaar zal dooreenschudden in heel Europa. Hij had op reis moeten zijn ... “Maar het is zo’n belangrijke strijd!”

Wanneer begon uw vakbondsactiviteit bij Ryanair?

Yves Lambot. Wij voeren al sinds 2004 acties bij Ryanair. We zijn toen gestart met een procedure voor iemand die problemen had in het bedrijf, maar dat is mislukt. We wilden een uitspraak van het Europees Hof van Justitie, maar daarvoor moesten we eerst alle gerechtelijke stappen in België doorlopen. In 2004 konden we om technische redenen dat traject niet afwerken, maar in 2011 deden we het opnieuw met andere mensen. De rechtbank van Charleroi verklaarde zich als Belgische instantie onbevoegd. Het hof van beroep van Bergen stelde een rechtstreekse vraag aan het Europees Hof van Justitie. Dat kostte tijd, maar het was een goede zaak, want daardoor kregen we een Europees antwoord en konden we vermijden dat Ryanair afkwam met het antwoord dat het gewoonlijk gaf: “Als u niet tevreden bent, dan gaan we naar een ander land.”

En begin 2017 konden we een belangrijke overwinning boeken. Het Europees Hof bevestigde dat de rechtbank van het land waar men aangeworven is, bevoegd is. Het gaf ons dus gelijk over de grond van onze zaak. Ryanair past telkens het Iers recht toe, dat veel soepeler is, in plaats van het recht van België, Duitsland, enzovoort.

Nu moet ook nog de politieke macht de toepassing van de wet eisen en op Europa steunen zodat de beslissingen van het Europees Hof van Justitie worden nageleefd.

Het is al een hele tijd dat het personeel zijn mening heeft over het management van Ryanair en over de werkomstandigheden.

Yves Lambot. Ja. Vooral met het cabinepersoneel zijn er contacten gelegd om tot actie over te gaan. Bij hen is er een groot verschil tussen de oude contracten van voor 2012 en de nieuwe, die slechter zijn. Het “variabele” gedeelte van het loon, dat afhangt van de verkoop in het vliegtuig, is sterk verhoogd. Dat dwingt het cabinepersoneel om in eender welke omstandigheden te werken. Het is mogelijk dat iemand de ene maand 1.800 euro verdient en de volgende maand maar 800 euro.

Bovendien moeten de nieuwe collega’s alles uit eigen zak betalen. Velen leggen overigens het traject naar hun werk te voet af of ze nemen de gratis pendelbus als ze kunnen. Sommigen willen een auto kopen maar hebben daar het geld niet voor en de banken weigeren hun een lening omdat hun loon op een Ierse rekening wordt gestort. En dat is nog niet alles: pas na hun opleiding krijgen ze te horen waar ze moeten werken, ze krijgen geen loon voor de tijd dat ze niet vliegen, hebben geen gewaarborgd loon bij een werkongeval ...   

Bij de stakers zijn er veel die nog maar pas bij Ryanair werken: het verschil tussen wat hun werd beloofd en de realiteit is verschrikkelijk.

Hoe is die beweging opgebouwd op Europese niveau?

Yves Lambot. In april was er een eerste vergadering in Lissabon op uitnodiging van een Portugese vakbond, met Belgische, Italiaanse en Spaanse delegaties. Een eerste staking vond toen plaats in Portugal, maar die werd gebroken omdat de directie mensen uit andere landen had aangeworven. Het is toen dat bij de vakbonden het idee ontstond van een Europese staking.

We zijn er ons heel snel van bewust geworden dat de omstandigheden niet meer leefbaar waren, vooral voor de nieuwe werknemers van na 2012. Nochtans trokken vooral de anciens aan de alarmbel. Terwijl ze in hetzelfde vliegtuig werkten, op dezelfde post, zagen ze dat hun nieuwe collega’s niet genoeg geld hadden om te eten. De anciens kennen ook het Ryanairsysteem. De directie had hen voorgespiegeld dat ze binnen de zes maanden een goed contract zouden krijgen, dan binnen de 12 maanden, dan dat ze zouden gedelokaliseerd worden naar een plaats dichter bij huis ... Uiteindelijk komt daar nooit iets van. 
Wij konden het eens worden over drie concrete eisen: we willen als vakbonden erkend worden, de wetgeving van het land waar je wordt aangeworven moet van toepassing zijn en de werkomstandigheden moeten overal dezelfde zijn, ook bij Crewling en Workforce. Dat zijn onderaannemers die alleen Ryanair als klant hebben. Want momenteel hebben werknemers die in hetzelfde vliegtuig dezelfde taken uitvoeren, soms contracten bij verschillende bedrijven.

En tot voor kort leek protesteren geen optie ...

Yves Lambot. In België nam de CNE het initiatief van de acties tegen Ryanair. Als een lid een probleem had, nodigden we hem uit en keken we samen wat we konden doen, of het nu ging om een werkongeval of problemen met de belastingen die ze hier betalen. De ‘wraakmachine’ van Ryanair kwam al snel in actie. Bij het begin van de stakingen, werden de stakers door de directie geregistreerd als “no-shows” (als onwettig afwezig, n.v.d.r.), wat verboden is door het stakingsrecht. Dat is zeer gevaarlijk, want na twee “no shows” ben je ontslagen, ook al is dat een inbreuk op het Europees en zelfs het Iers recht.

Zo was er een steward in Dublin die overging tot een honger- en dorststaking, met een eisenpakket. Het enige antwoord dat hij kreeg was dat hij ontslagen was.

Dat is een zeer belangrijk punt, want naast het feit dat de werknemers eisen dat het Belgisch sociaal recht wordt toegepast, eisen ze ook het recht om hun werknemersrechten te verdedigen, dus het stakingsrecht.

Hoe hebben de werknemers het aangepakt om toch actie te voeren?

Yves Lambot. Dat is zeer ingewikkeld, want zodra ze een contract hebben ondertekend bij Ryanair, durven ze dikwijls niet te staken. Het vraagt veel moed om de verboden te trotseren en te reageren. Onze kracht is dat het hier jonge werknemers zijn die elkaar goed kennen, want ze komen uit dezelfde opleidingscentra, wonen vaak in dezelfde flatgebouwen, spreken allemaal Engels. Als hun vakbondssecretaris heb ik zelf Engels moeten leren. En zo zijn ze begonnen met discussiegroepen op WhatsApp waar ze hun ervaringen uitwisselen.

Er is veel sympathie van de reizigers. Die hebben veel begrip voor de strijd van de werknemers van Ryanair.

Yves Lambot. Wij hebben er tijd voor genomen om alles uit te leggen en de mensen te sensibiliseren via de media. De mensen begonnen te beseffen dat er aan de goedkope tickets van Ryanair een heel asociaal prijskaartje vastzat. Dat is zoals met goedkope kleren. Hier zien we de werknemers die onderbetaald zijn. We willen natuurlijk dat Ryanair blijft, maar de werkomstandigheden moeten verbeteren. Het is daarom dat we zeggen “Ryanair must change”. Want ondertussen heeft CEO Michael O’Leary anderhalf miljard euro verdiend in 2017 ...

Welke les trekt u als syndicalist uit deze strijd?

Yves Lambot. Ik ben zeer tevreden over deze beweging, het doet deugd de revolte en de solidariteit te zien tussen de generaties werknemers, de anciens en de nieuwe, alsook tussen de verschillende landen. Het sociaal netwerk WhatsApp heeft ons daar veel bij geholpen, wat ik wil leren aan mijn collega’s van de vakbond. Bijvoorbeeld in de strijd voor de  verbetering van de werkomstandigheden van de gezinshulp, waar de werknemers ook weinig of geen onderling contact hebben.

We hebben nu gratis communicatiemiddelen, zodat we onmiddellijk weten wat er hier en in andere landen gebeurt. Hier kan Ryanair geen leugens verspreiden in de andere luchthavens, zoals het vroeger wel deed.

Ik ben lid van verschillende Whats-App-groepen, waaronder een met de andere secretarissen, met wie we beslisten om in staking te gaan. De eerste stakingsdag had ik al om 5 u ’s morgens foto’s van de stakingspiketten in Italië en Spanje ... In Italië ging O’Leary er prat op dat hij een akkoord had met de vakbonden, maar we zagen dat alle vliegtuigen aan de grond bleven. Dat was bepalend voor de motivatie van de werknemers hier.

Hoe gaat het nu verder?

Yves Lambot. Op 7 september komen de delegaties van het cabinepersoneel samen en we zullen zien of de piloten zich bij de beweging aansluiten. Het doel is ook de beweging te verbreden naar andere basissen.

De PVDA lanceerde een actie on line om de werknemers van Ryanair te steunen. Teken op www.supportryanaironstrike.be .

Dit artikel komt uit het magazine Solidair van september-oktober 2018. Abonnement.