“Remgeld, dat is toch een verschrikkelijk woord?”

Ziek zijn, maar niet direct genoeg geld in huis hebben om een bezoek aan de dokter te betalen. Voor 900.000 mensen in ons land is dat realiteit. Zou het niet logischer zijn mocht zoiets essentieels gratis zijn voor de patiënt? Het is alvast een van de acht verrassende ideeën die de PVDA in een nieuw boek voorstelt om de samenleving creatief uit te dagen. “Dokters zonder drempel”.

De patiënten van Geneeskunde voor het Volk weten al hoe het voelt. En ook in de verschillende wijkgezondheidscentra in ons land wordt op die manier gewerkt. Wie ziek is, hoeft daar niet eerst zijn portemonnee te checken vooraleer naar de dokter te stappen. De dokter krijgt zijn geld rechtstreeks via het ziekenfonds. Simpel voor de patiënt, simpel voor de arts, want die kan heel wat administratieve rompslomp achterwege laten.

“Zonder geld naar de huisarts” is dan ook de campagne die Geneeskunde voor het Volk eind maart hierrond lanceerde. Tim Joye en Sofie Merckx weten er alles over. Hij is huisarts in opleiding en jongerenverantwoordelijke bij Geneeskunde voor het Volk. Zij is huisarts in Marcinelle en Franstalig woordvoerder van Geneeskunde voor het Volk. Samen schreven ze het hoofdstuk “Dokters zonder drempel” in het boek “De miljonairstaks en zeven andere briljante ideeën om de samenleving te veranderen”.

“Vanuit het principe dat gezondheid een recht is voor iedereen – voor jong en oud, rijk en arm – proberen wij bij Geneeskunde voor het Volk al veertig jaar de drempel voor de gezondheid zo laag mogelijk te houden. En drempels, dat kan van alles zijn. Al zijn financiële natuurlijk de belangrijkste.”

Geneeskunde voor het Volk, en ook de wijkgezondheidscentra, halen die financiële drempel weg door te werken volgens het forfaitair systeem. Hoe werkt dat?

Tim Joye. Een patiënt schrijft zich vast in bij een dokterspraktijk. Die inschrijving gaat naar het Riziv, het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering, dat de dokterspraktijk via het ziekenfonds elke maand een vast – forfaitair – bedrag betaalt per ingeschreven patiënt. In ruil hoeft de patiënt voor de medische prestaties in de dokterspraktijk niets meer te betalen.

Maar het is niet alleen de bedoeling de toegang tot de dokter te verlagen in geval van ziekte. We willen de dokter ook dichter bij zijn patiënten brengen en stimuleren om actiever aan preventie te doen en ook de gezondheidsproblemen die er in de wijk of de buurt zijn, aan te pakken. De huisarts wordt dan een buurtdokter. Heel veel gezondheidsproblemen zijn een collectief probleem, hebben een context. Ook daar zouden de huisarts en alle andere medewerkers in die eerstelijnszorg een veel grotere bijdrage kunnen leveren. En dat kan inderdaad veel gemakkelijker in een forfaitair systeem dan in het prestatiesysteem.

Leg eens uit.

Tim Joye. In het prestatiesysteem wordt een dokter betaald per prestatie. In een forfaitsysteem krijgt een dokter zijn geld uit het feit dat hij verantwoordelijk is voor de gezondheid van de patiënt.

Sofie Merckx. En niet alles wat je doet voor die patiënt, kun je in een consultatie vastleggen. Je bent ook bezig met onderzoek te doen – je kijkt bijvoorbeeld of er een breder astmaprobleem is onder kinderen in de buurt. Je bent ook bezig met zorgoverleg, waarbij je bijvoorbeeld thuisverpleging, logopedie, school, enzovoort bij elkaar brengt. Je gaat ook eens naar de fabriek om te horen wat de problemen op de werkvloer zijn. Dat zijn allemaal dingen die je gemakkelijker kunt stimuleren met een forfaitair systeem.

Maar nu is er vooral dringend een oplossing nodig voor die 900.000 mensen die om financiële redenen een bezoek aan de huisarts uitstellen.

Sofie Merckx. Daarom voeren we een campagne “Zonder geld naar de huisarts”. Je kunt vandaag al perfect beslissen om met het derdebetalerssysteem een huisartsbezoek gratis te maken voor iedereen. De huisarts krijgt dan zijn geld rechtstreeks van het ziekenfonds. Wij zien dat als een eerste stap om verder werk te maken van het principe van de buurtdokter zonder drempel. Eens je die interactie tussen arts en patiënt voor iedereen loskoppelt van een financiële transactie, dan wordt het ook veel logischer om verder die financiering te hervormen tot een systeem dat de huisarts in staat stelt om zo goed mogelijk voor de patiënt en zijn volledige gezondheid te zorgen.

Er bestaat al veel steun voor dit voorstel, niet?

Tim Joye. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO stelt al dat de eerste lijn zo laagdrempelig mogelijk moet zijn en dat er geen sprake mag zijn van een betaling door de patiënt. Maar ook de vier vakgroepvoorzitters huisartsengeneeskunde van de Vlaamse universiteiten brachten eensgezind het standpunt naar buiten dat remgeld bij de huisarts onnodig is. In een visietekst eind 2014 zeiden ze ook dat ze voor een uitbreiding van het forfaitair systeem zijn en voor de afschaffing van het remgeld om dezelfde reden.

De minister van Volksgezondheid liet weten dat ze vreest dat mensen meer naar de dokter zullen gaan, net omdat het goedkoper zal worden. Is die vrees terecht?

Tim Joye. Ik zou in de eerste plaats zeggen: voor die 900.000 mensen hóóp ik dat ze meer naar de huisarts zullen gaan. Dat is juist de bedoeling.

Maar de minister laat uitschijnen dat patiënten dan zonder reden naar de huisarts zullen gaan. Dat is natuurlijk onzin. Je gaat toch niet voor je plezier in de wachtzaal zitten? Als je naar de dokter gaat, is dat toch omdat je ergens mee zit, omdat je een vraag hebt over je gezondheid en dat willen we toch niet afremmen?

Maar remgeld, dat is toch een verschrikkelijk woord? Je remt mensen af om naar de dokter te gaan! Ik wil geen mensen afremmen om naar de dokter te gaan. Als mensen een dokter nodig hebben, wil ik dat ze naar de dokter kunnen gaan.

Sofie Merckx. Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg schrijft trouwens dat zo’n explosie aan onnodige raadplegingen hoogst onwaarschijnlijk is. Het Kenniscentrum vergelijkt het systeem van gratis wijkgezondheidscentra met het oude systeem en vindt – als je het totale plaatje bekijkt – geen meerkost. Op allerlei vlak bespaart het forfaitstelsel namelijk kosten. De patiënten bezoeken bijvoorbeeld minder vaak een specialist.

Jullie zeggen ook dat die prestatiegerichte geneeskunde juist leidt tot overconsumptie.

Sofie Merckx. Als je betaald wordt per prestatie, is de drang om wat meer prestaties te doen, natuurlijk groot. Ook al is die prestatie niet altijd even nuttig. Het is zeker niet zo dat de huisartsen in het prestatiesysteem daar allemaal misbruik van maken. Verre van. Maar op zich stimuleert zo’n systeem dat wel.

Dat principe van “dokters zonder drempel”, hoeveel gaat dat kosten aan de ziekteverzekering?

Tim Joye. Als je ons forfaitsysteem vergelijkt met dat van de prestatiegeneeskunde, is het ene niet duurder dan het andere. Bij ons gaan patiënten sneller naar de huisarts, waardoor we problemen sneller kunnen onderscheppen voor ze ernstig worden en de patiënt naar het ziekenhuis moet.

Sofie Merckx. Als je nu het prestatiesysteem gratis zou maken door het derdebetalerssysteem te veralgemenen en het remgeld af te schaffen, dan is dat een investering van 200 à 300 miljoen euro. Maar dat is een bedrag dat zich wellicht na een paar jaar terugverdient. Doordat er dus minder een beroep zal worden gedaan op de tweede lijn, de ziekenhuizen.

Tim Joye. Dat is ook wat gezondheidseconoom professor Annemans zegt: investeren in gezondheidszorg kost geen geld, het levert geld op. Mensen zijn gezonder, voelen zich beter, ze geven meer het beste van zichzelf...

“Dokters zonder drempel”, is een van de briljante ideeën die de PVDA voorstelt in De miljonairstaks en zeven andere briljante ideeën om de samenleving te veranderen. Het boek is voor 15 euro te koop via www.pvdashop.be.

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van mei 2015. Abonnement.