Pitcho: "Kunstenaars moeten dingen doen bewegen."

Als zesjarige jongen kwam rapper en acteur Pitcho in ons land terecht. We spreken met hem over de historische figuren die hem inspireren. Patrice Lumumba, de eerste premier van het onafhankelijke Congo, is er een van. Over hem maakte Pitcho een theatervoorstelling.

Laurent Womba Konga, beter bekend onder de naam Pitcho, kwam op zesjarige leeftijd in België aan. Zijn vader was een tegenstander van dictator Mobutu en dus moest het gezin in ballingschap gaan.

De overgang van Kinshasa naar Brussel is niet makkelijk, zoals veel vluchtelingen ervaren die een regime ontvluchten dat bevriend is met de Belgische economische en politieke elite. De familie van Pitcho moet noodgedwongen een tussenstop maken in het Klein Kasteeltje, het vluchtelingencentrum langs het Brusselse kanaal.

Pitcho's interesse gaat eerst uit naar rap, maar begin jaren 2000 richt hij zich op het theater. Zijn "voorbeelden"? Public Enemy, NTM, IAM, maar ook Patrice Lumumba, de eerste premier van de onafhankelijke Republiek Congo, de Amerikaanse activisten Martin Luther King en Malcolm X, of Kwame Nkrumah, een van de leiders van de Ghanese onafhankelijkheidsstrijd, die later premier en ook president werd. "Er is een verband tussen deze mannen: ze kwamen in opstand tegen racisme en, nog belangrijker, tegen een systeem. Ze wilden een alternatief bieden. Daarom werden ze overigens gedood." Het is waar dat behalve Nkrumah, die door de CIA werd omvergeworpen en in ballingschap stierf, deze mannen allemaal een kogel kregen, gesmeed door de machthebbers van de VS of België in het geval van Lumumba.

Lumumba's toespraak, hip-hop in 3 talen

In 2017 creëerde Pitcho zijn eerste theatervoorstelling: "Kuzikiliza". Het onderwerp? De plundering, de slachtpartijen van de Belgische kolonisatoren. Bijzonder is dat het een collectieve show is. Drie kunstenaars delen het podium. Karim Kalonji drukt zich uit in breakdance, Joost Maaskant doet beatbox en Pitcho rapt. Dat alles in drie talen: Frans, Nederlands en Engels.

Hip-hop om de beroemde toespraak die Patrice Lumumba hield op de dag van de onafhankelijkheidsverklaring van zijn land (30 juni 1960) in de schijnwerpers te zetten, is een origineel idee. Bekroond met succes: de show reist en laat mensen reizen.

Waarom die toespraak? "Lumumba droeg een sterke boodschap uit door op te komen voor gelijkheid. Wat in die tijd ondenkbaar was. Zijn dood was ook een represaille, omdat de Belgische leiders zijn woorden en de aanhang die hij had bij het Congolese volk niet op prijs stelden." Was het zijn toespraak die hem veroordeelde? "Als de wereld werkt als een piramide, met enkelen bovenaan en de rest van de bevolking onderaan, wilde Lumumba deze piramide zo veel mogelijk afvlakken. Dat was problematisch voor de top, die deze gelijkheid met de bevolking niet wilde. Hij werd ook vermoord omwille van wat hij vertegenwoordigde, een volk waarvan men zich niet eens kon voorstellen dat het voor zichzelf zou opkomen. Lumumba stoorde al diegenen die hun grote waarheden verkondigden en nu iemand met een donkere huidskleur voor zich zagen die hun dominantie in vraag stelde. Het verlangen naar gelijkheid maakt zijn toespraak vandaag nog steeds relevant."

"Veel breder dan de dekolonisatie"

Voor Pitcho ging de toespraak van Lumumba in het bijzijn van de toenmalige Belgische koning Boudewijn I, die een dergelijke vernedering niet verwachtte, verder dan de Congolese grenzen. "Spreken over gelijkheid zoals Lumumba deed, gaat veel breder dan de dekolonisatie. Er moet nog veel gestreden worden tegen ongelijkheid. Het samenkomen van bijvoorbeeld mannen en vrouwen is noodzakelijk. Ook al heeft elk zijn eigen specifieke kenmerken, we moeten gemeenschappelijke punten vinden. We moeten proberen elkaars problemen te begrijpen, zodat we samen oplossingen kunnen vinden."

Het gesprek wijkt af naar een bekende figuur van de Belgische economische elite: Etienne Davignon. De graaf met nostalgie naar de kolonisatie, "het onvoltooide werk dat we hebben achtergelaten”. Hij is ook het voorwerp van een door de familie van Patrice Lumumba ingediende klacht over oorlogsmisdaden. Vandaag is hij voorzitter van Bozar, het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel. Dat levert ernstige problemen op wanneer kunstenaars als Pitcho daar hun werk willen voorstellen. “Toen ik in 2015 'Congolisation' presenteerde, een festival rond de kolonisatie, wilde hij niet dat er gesproken werd over Lumumba, op geen enkele manier (foto's, teksten, toespraken, …) Het evenement vond plaats op 17 januari, de verjaardag van zijn dood. We hebben t-shirts gemaakt om het probleem op te lossen, te weten de aversie en obsessie van Davignon voor en met figuren van de dekolonisatie.”

"Davignon uit zijn functies ontzetten en onze culturele instellingen herdenken"

Er gaan steeds meer stemmen op om Davignon heel snel uit zijn functies te ontzetten. "Ik ben het er natuurlijk mee eens, Davignon moet ontslag nemen. Dat is prioritair. En we moeten de culturele instellingen van ons land herdenken. Welke plaats moet bijvoorbeeld worden gegeven aan minderheden? Het is een oud debat, het is tijd om het serieus te nemen. De leiders van de culturele instellingen verwaardigen zich om ons wat ruimte te geven en wij nemen die ruimte. Deze structuren zijn er niet om het werk van de kunstenaar te vergemakkelijken, maar om het te controleren, om het in de richting te sturen die zij willen. Als kunstenaar is het onze rol om het spel te veranderen, niet om mecenassen, grote merken of de adel te plezieren."