Libanon: een explosie die de helft van Beiroet en de liberale illusies wegvaagt

Op 4 augustus verwoestte een dubbele explosie de haven en een groot deel van de Libanese hoofdstad. Het volk, dat reeds voor deze tragedie gemobiliseerd was tegen het liberale beleid van de regering, schreeuwt zijn woede uit in de straten van Beiroet. Ontmoeting met Marie Nassif-Debs (Libanese Communistische Partij, PCL).

Wat gebeurde er op 4 augustus?

Marie Nassif-Debs. Honderden tonnen ammoniumnitraat, die zes jaar lang zonder enige veiligheidsmaatregel opgeslagen lagen in een pakhuis met vuurwerk en mogelijk zelfs wapens, verwoestten behalve de haven ook een groot deel van de stad Beiroet.

We kunnen nog geen volledige balans opmaken, behalve over het verlies aan mensenlevens: 180 mensen kwamen om, tientallen zijn vermist, 6.000 mensen raakten gewond, waarvan meer dan 1.000 ernstig, 300.000 mensen werden dakloos.

Als de internationale en Libanese deskundigen het bij het rechte eind hebben, kan de schade worden geschat op vier miljard euro. De explosie legde pakhuizen, gebouwen en ziekenhuizen binnen een straal van 10 kilometer in puin. In de hele stad werden auto's, meubels en ramen vernield. 

De explosie dreef duizenden Libanezen naar de getroffen wijken, ze ruimden puin, zochten naar overlevenden en hielpen bij het vervoer van de gewonden naar ziekenhuizen.

Dat in een stad die al gebukt ging onder de sociaal-economische crisis en waar ondervoeding en zelfs hongersnood dreigde.

Marie Nassif-Debs. De dubbele explosie verscherpte de zorgwekkende economische en sociale toestand. Die kwam voort uit financiële problemen, waaronder de val van het Libanese pond ten opzichte van de dollar. Maar hij was ook het gevolg van corruptie, die in 2019 geleid heeft tot de sluiting van zo'n 10.000 KMO's (kleine en middelgrote ondernemingen). De Covid-19-pandemie maakte het allemaal niet makkelijker. Totale of gedeeltelijke werkloosheid treft 1,2 miljoen mensen, meer dan een derde van de beroepsbevolking. Daar komt bij dat momenteel één op de twee Libanezen op de rand van de armoedegrens leeft.
Door de sluiting van een deel van de haven en het feit dat heel wat bedrijven vernield zijn, komen er weer nieuwe werklozen bij. Dan spreken we nog niet over de kosten van de wederopbouw en het feit dat een groot deel van onze invoer via de haven binnenkomt.

Hoe is de sfeer in Libanon bij de bevolking?

Marie Nassif-Debs. De explosie dreef meteen duizenden Libanezen, vooral jongeren, naar de getroffen wijken. Ze ruimden het puin op, hielpen bij de zoektocht naar overlevenden en bij het vervoer van gewonden naar de nog functionerende ziekenhuizen. Vier grote ziekenhuizen in het gebied bij de haven werden volledig verwoest.

In een tweede fase organiseerden ngo's en politieke partijen de eerste noodopvang. Ze zorgden voor voeding (brood, fruit, groenten of broodjes, maar vooral melk voor zuigelingen) en kleding.

Daarna nam de woede toe. Bedenk dat de administratieve en militaire verantwoordelijken zich niet eens de moeite hadden getroost om naar de haven te komen, hoewel ze werden ingelicht over een brand die uitgebroken was in een pakhuis. Erger nog, ze riepen brandweer en civiele bescherming op zonder hen te waarschuwen dat er ammoniumnitraat aanwezig was. Bij de explosie kwamen zeven brandweerlieden en negen agenten van de civiele bescherming om. Het klopt dat de woede soms tot uitbarstingen leidde, maar die excessen bleven uitzonderlijk.

Wat is de rol van de LCP in dit verband?

Marie Nassif-Debs. De LCP, evenals de andere politieke formaties van de democratische oppositie die verenigd is in het platform "Ontmoeting voor de Verandering", riep op tot voortzetting van de volksopstand via een breed front. 

Onder druk van de straatprotesten nam de hele Libanese regering ontslag. Wat zijn de huidige vooruitzichten?

Marie Nassif-Debs. Tegenover de Amerikaanse en Franse pogingen om een zogeheten “regering van nationale eenheid" te vormen, zou de eerste doelstelling van het front de oprichting moeten zijn van een commissie van (eerlijke) rechters, die zich uitspreken over de verantwoordelijkheden voor de ramp van 4  augustus. Dan moet er een regering komen met uitzonderlijke bevoegdheden om de nodige economische, sociale en financiële hervormingen op gang te brengen. Deze regering zou ook moeten werken aan een nieuwe kieswet, beginnend met de opheffing van het confessionalisme (een sektarisch systeem waarin de macht wordt verdeeld tussen verschillende religieuze gemeenschappen, n.v.d.r.).

Volgens de LCP moet de economische hervorming gericht zijn op de ontwikkeling van landbouw en industrie, twee sectoren die dertig jaar geleden ten voordele van de banken werden verwaarloosd. Tot 30 jaar geleden waren er in Libanon zeer competitieve industriële sectoren: voeding, schoonmaakproducten, lederwaren, aluminium, glasnijverheid, ... De LCP is tegen de privatisering van de openbare diensten: water, elektriciteit, sociale en medische zekerheid, openbaar basisonderwijs en universitair onderwijs.

De dubbele explosie verscherpte de zeer moeilijke economische en sociale situatie, veroorzaakt door financiële problemen, corruptie, en gevolgd door de Covid-19-pandemie

Eind vorig jaar gingen de Libanezen al massaal de straat op. De LCP had opgeroepen om het regime omver te werpen. Waarom?

Marie Nassif-Debs. De Libanezen hebben niet gewacht tot eind 2019 om het Libanese regime aan de kaak te stellen, omdat het gekenmerkt werd door confessionele quota's en daarbij het volk in ministaten verdeelde, elk met zijn eigen infrastructuur. Bij het einde van de burgeroorlog in 1989 heeft het Verdrag van Taëf het regime heringericht op godsdienstige basis, met deelname van het politieke "sjiisme" (de sjiitische islamitische partijen Hezbollah en Amal) naast de maronitische christelijke leiders (een oosterse katholieke kerk, n.v.d.r.) en de soennitische moslimleiders. Die verzuchting van de Libanese bourgeoisie om altijd de godsdienstige weg op te gaan, vormde altijd al een bron van spanning en oorlogsdreiging tussen de verschillende religieuze groepen, wat betekent dat de burgeroorlog nooit is gestopt en nog steeds latent aanwezig is.

Waar komt deze machtsverdeling vandaan? 

Marie Nassif-Debs. Het politieke systeem in Libanon, vóór de onafhankelijkheid in 1943 ontwikkeld door het "Franse Mandaat", is de belangrijkste oorzaak van de inmenging van buitenlandse politici in ons land. De Libanese bevolking is verdeeld op basis van geloofsovertuigingen, los van de sociale strijd. Het is erg moeilijk om de vertegenwoordigers van de verschillende religieuze groepen verantwoordelijkheid te laten opnemen. Ze leggen de schuld altijd bij de ander en gaan ongestoord door met corruptie, nepotisme (machtsoverdracht tussen familie en vrienden, n.v.d.r.) en cliëntelisme.

Vanwege het cliëntelisme maar ook dankzij de strijd van de communisten en andere democraten, hebben de jongeren de noodzaak van verandering ingezien, niet alleen bij de machthebbers maar ook in de instellingen. Daarom waren zij de eersten die op 17 oktober 2019 de straat op gingen en zijn zij de eersten die zeggen dat diegenen die het land de afgelopen 30 jaar hebben geregeerd, moeten vertrekken.

Wat vindt u van het bezoek en de verklaringen van de Franse president Emmanuel Macron, die beweert de internationale hulp voor Libanon te willen organiseren?

Marie Nassif-Debs. Onder de voormalige Franse presidenten Jacques Chirac en François Hollande hebben drie internationale conferenties in Parijs richtlijnen opgelegd die indruisten tegen de belangen van de arbeidersklasse. Het idee om in Parijs internationale conferenties voor Libanon bijeen te roepen, ging uit van Rafiq Hariri, voorzitter van de raad (equivalent van premier, n.v.d.r.) tussen 1992 en 2005, en zijn vriend Jacques Chirac. In principe hadden zij tot doel de Libanese overheidsfinanciën te saneren en projecten voor elektriciteit, water, wegen, enz. te laten uitvoeren.

"Donoren", van de Verenigde Staten tot Saoedi-Arabië, hebben altijd eisen gesteld als tegenprestatie voor hun "donaties" via het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank: de privatisering van de overheidssector, loonsverlagingen en afbraak van de sociale zekerheid, een verhoging van de BTW en van indirecte belastingen, ...

Dat beleid, dat eerder aan bijvoorbeeld Jordanië werd opgelegd, lag aan de basis van de inflatie (algemene prijsstijgingen), om nog maar te zwijgen van de schade die de privatisering van essentiële diensten in veel landen had aangericht.

De voorwaarden die Emmanuel Macron naar voren schuift, gaan dezelfde kant op, vooral omdat hij overleg heeft gepleegd met de leiding van het IMF.

Marie Nassif-Debs. Officieel gaat het erom een einde te maken aan de corruptie en de verkwisting van overheidsgeld, maar de realiteit is heel anders. De Franse president heeft uiteraard "geluisterd" naar de vox populi (stem van het volk), die weigert ook maar het geringste vertrouwen te geven aan de Libanese leiders. Hij bevestigt dat hij deze leiders niet zal helpen zolang zij de nodige hervormingen niet in gang gezet hebben. Maar als hij het over een regering van nationale eenheid heeft, richt hij zich niet tot mensen die eerlijk zijn en weten hoe ze met crisissituaties moeten omgaan, maar tot de mensen die de oorzaak zijn van alle crises, inclusief die welke verband houden met de explosie die de hoofdstad heeft verwoest. 

Vanzelfsprekend legt Macron sterk de nadruk op de noodzaak te gehoorzamen aan de dictaten van het IMF. Dat heeft een aantal hervormingen voorgesteld in ruil voor grote omwentelingen in de economie: buitensporige privatiseringen, lagere lonen en pensioenen. Toch staat het Libanese pond op dit moment bijzonder zwak (het importeren van goederen is duurder, n.v.d.r.) en internationale instanties zoals de VN hebben het over een vrije val in het leven van het Libanese vol.

Het is inderdaad zo dat enkele Libanese stemmen Frankrijk hebben opgeroepen zich te bemoeien met de interne aangelegenheden van het land. Maar de meerderheid van de Libanezen begrijpt zeer goed de echte redenen voor dit bezoek.

Het eerste doel van het front, waartoe de CPL oproept, is de oprichting van een commissie van (eerlijke) rechters om te oordelen over de verantwoordelijkheid voor de ramp van 4 augustus

Hoe beoordeelt u de rol van buurman Israël in de huidige situatie?

Marie Nassif-Debs. De grote mogendheden, met name de Verenigde Staten, steunen met alle middelen de Israëlische machthebbers en hun koloniale politiek. Aangezien Israël de resoluties van de VN-Veiligheidsraad over het recht op terugkeer van de Palestijnen weigert uit te voeren, zal de situatie in ons land op het vlak van veiligheid precair blijven. Ook in Syrië overigens, met de raids en invallen van de Israëlische luchtmacht, maar ook daar weigert men de VN-resoluties aangaande de nog steeds bezette en uitgebuite Libanese en Syrische gebieden toe te passen. En dan hebben we het niet eens over het gestolen drinkwater en het binnendringen van Libanese territoriale wateren om enkele nieuwe oliebronnen in te palmen.

Het verzet tegen de Israëlische bezetting en het Israëlische beleid blijft in de huidige omstandigheden een noodzaak. En ook al was er op een gegeven moment een poging om de communisten, grondleggers en drijvende kracht achter dit verzet, buiten te sluiten en het verzet een religieus kleurtje te geven, toch blijft de huidige situatie in Palestina en Libanon een nieuwe strategie vereisen.

Interview afgenomen op 12 augustus 2020