Leïla Belkhir: "De toename van ziekenhuisopnames komt op een moment waarop de ziekenhuizen al vol liggen.”

De coronapandemie wint terrein. De ziekte kan vandaag beter behandeld worden, ze is beter gekend en er werden maatregelen getroffen. Er vallen dus minder doden. Maar dat betekent niet dat het virus weg is. Voor Leïla Belkhir vormt de toename van ziekenhuisopnames nu de grote uitdaging, want die zet de ziekenhuizen nog meer onder druk.

Leïla Belkhir is een bekend gezicht. Ze is infectiologe aan het Universitair ziekenhuis Sint-Lukas (UCL) in Brussel en wordt regelmatig uitgenodigd in de televisiestudio's. Voor Solidair ging ze in op de actuele uitdagingen met betrekking tot de coronapandemie, waarover we helaas nog niet het laatste hebben gehoord.

“Vandaag zien we in België inderdaad een toenemend aantal positieve gevallen", zegt Leïla Belkhir. “Het gaat om terugkerende reizigers, mensen die worden getest omdat ze in contact zijn geweest met zieke mensen maar niet noodzakelijk symptomen hebben (of weinig), en mensen die echt ziek zijn. In maart en april werden alleen zeer zieke mensen, die in het ziekenhuis moesten worden opgenomen, getest. Vandaag testen we veel meer. Het is dus logisch dat we meer gevallen opsporen."  

Toch trekt Belkhir aan de alarmbel, omdat ze net als in juli en augustus (maar dan in grotere mate) merkt dat de ziekenhuisopnames stijgen. “De stijging is reëel en zorgwekkend."

Wat is het verschil met de eerste fase die we in maart en april hebben meegemaakt?

Leïla Belkhir. De eerste fase van de epidemie, in maart-april, was iets heel uitzonderlijks. Vandaag is de inzet anders. De ziekenhuisopnames nemen toe, terwijl de ziekenhuizen vol liggen. In maart-april hebben we de ziekenhuizen leeggemaakt om covidpatiënten op te vangen. Nu zijn onze ziekenhuizen al bezet door andere patiënten die bijvoorbeeld in april-mei chirurgische ingrepen moesten uitstellen. Dit alles verhoogt de druk op ziekenhuizen die al onder spanning staan. Bovendien kampen ze met een chronisch en structureel personeelstekort en stapelt de vermoeidheid zich op.

De druk op de ziekenhuizen verhoogt, ze kampen met een tekort aan personeel en de vermoeidheid neemt toe.

Aan de andere kant is een covidpatiënt een patiënt die lang blijft en voor wie meer middelen moeten worden ingezet. Toen mijn eenheid volledig covid werd, hebben we ons verplegend personeel verdubbeld. Zo gaat de ene verpleegster de kamer binnen terwijl buiten een andere de parameters noteert, de medicatie voorbereidt, enz. Het is ingewikkeld. De uitdaging is nu echt het evenwicht en de verzadiging van de ziekenhuizen.

Als u vandaag een verzoek zou doen aan de regering, wat zou dat dan zijn?

Leïla Belkhir. We hebben een richtsnoer nodig, wat we op dit moment niet hebben. We vragen dat al sinds het begin. Dat zou ook goed zijn voor de eerste lijn. Sommige artsen worden volledig overspoeld... en de winter staat voor de deur. Er komen veel mensen met griepsyndromen. Omdat ze covid moeten diagnosticeren, verzuipen de artsen in aanvragen voor testen en doktersbriefjes voor quarantaine en isolatie. De zorgteams moeten overigens worden versterkt, en niet alleen tijdens deze crisis. Zelfs al beseffen we dat het niet gemakkelijk zal zijn om snel beschikbaar personeel te vinden.

Op de sociale media wordt veel in twijfel getrokken. Sommigen zeggen dat de epidemie voorbij is, dat het virus niet bestaat (of nooit heeft bestaan), dat het een samenzwering is, … Wat antwoordt u daarop?

Leïla Belkhir. Ik denk dat er sinds maart voortdurend te veel informatie is verspreid, die niet altijd correct was of niet goed werd uitgelegd. De laatste tijd ligt de nadruk op het aantal gevallen, zonder dat wordt uitgelegd wat die gevallen eigenlijk inhouden (asymptomatisch, contacten, symptomatisch, enz.). Dat heeft bij de mensen tot een zekere moeheid geleid en uitspraken als: "Zie je wel, de cijfers bewijzen helemaal niets."

Dan heb je nog de mensen die al tegen vaccinatie of wetenschap waren - die zijn er altijd al geweest - en nu anti-covidbeleid zijn geworden. Het is waar dat het soms een beetje beangstigend is om te zien wat er op de sociale media allemaal de ronde doet. Degenen die het bestaan van covid ontkennen tonen een gebrek aan respect voor de mensen die aan de ziekte zijn gestorven, hun families, al die patiënten die momenteel in het ziekenhuis liggen of nog altijd aan het herstellen zijn.

De patiënten in de ziekenhuizen zijn echt, hun verzorgers zijn ook echt.

Het is al helemaal onbegrijpelijk dat sommigen beweren dat er geen ziekenhuispatiënten meer zijn. De feiten zijn er. Ik zie elke dag covidpatiënten. De zieken die nu in het ziekenhuis liggen, zijn echte mensen. De vermoeide verzorgers die deze patiënten behandelen, zijn ook echte verzorgers. Zeker, er zijn minder doden, daar kunnen we ons alleen maar over verheugen. Dat hangt samen met een betere aanpak van de ziekte. Maar sommige mensen denken dat, omdat er minder doden vallen, de ziekte niet meer ernstig of relevant is. De ernst van een ziekte wordt echter niet alleen beoordeeld aan de hand van het sterftecijfer. Neem bijvoorbeeld borstkanker. Je vertelt aan een vrouw die erachter komt dat ze borstkanker heeft niet: "Dat is niet erg, want we kunnen dat nu beter behandelen." Het zou bij niemand opkomen dat te zeggen.

Is er een verband tussen deze afwijzing van officiële informatie door een deel van de bevolking en de manier waarop de autoriteiten over de crisis hebben gecommuniceerd?

Leïla Belkhir. Dat heeft wellicht meegespeeld. Het feit dat men maandenlang en zonder uitzondering dagelijks het aantal sterfgevallen, positieve gevallen en ziekenhuisopnames bekend maakte - zelfs als het beter ging en er minder gevallen waren - heeft voor een zekere moeheid gezorgd. Het heeft ertoe bijgedragen dat mensen zeggen: "Die cijfers zeggen niets. Waarom blijven ze ons die geven?" Er was misschien te veel informatie en te weinig uitleg.

De ziekenhuizen zijn de onderbezetting beu, maar toch hebben we niet ineen veel mensen aangeworven.

Ik wil er nog eens op wijzen dat het er nu echt om gaat dat de ziekenhuisopnames stijgen, terwijl de ziekenhuizen al vol liggen met alle andere patiënten. We herinneren ons allemaal de beelden van de verzorgers die Sophie Wilmès de rug toekeerden. Ze wilden zo tonen dat ze die grote onderbezetting beu zijn. Toch hebben we niet ineens veel verpleeg- en zorgkundigen aangeworven. Het evenwicht blijft dus nog altijd erg broos.

Dankzij de mobilisatie van de werknemers van de sector en de vakbonden werd in juni een "zorgfonds" van 400 miljoen euro vrijgemaakt.

Leïla Belkhir. Dat klopt, maar je moet de mensen ook vinden. Tegenwoordig zitten veel mensen met een burn-out, een ziektebriefje, … Psychologische studies hebben aangetoond dat heel wat zorgverleners het niet goed stellen. Er is nog altijd te weinig personeel. In Sint-Lukas bijvoorbeeld zijn we onderbezet. We hebben een tekort aan verpleegkundigen. Als men door bijkomende, zeer zware behandelingen de druk nog opvoert, zal men noodzakelijkerwijze de rest destabiliseren. Het risico bestaat dus dat ingrepen en ziekenhuisopnames (van andere patiënten, n.v.d.r.) opnieuw moeten worden geannuleerd om ervoor te zorgen dat er verplegend personeel beschikbaar is (voor de zorg voor patiënten met corona, n.v.d.r.).

Aan het eind van de zomer heeft u het wanbeleid van de regering in de crisis aan de kaak gesteld. Constateert u vandaag nog hetzelfde?

Leïla Belkhir. Men heeft mij gevraagd verslag uit te brengen aan de bijzondere commissie, om alle disfuncties tijdens de eerste fase van de epidemie in kaart te brengen. Het doel is om oplossingen voor te stellen en de procedures te verbeteren in het kader van een volgende epidemie. Op basis van mijn eigen ervaring als infectiologe die patiënten in Brussel heeft verzorgd, en de ervaringen van mijn collega's, heb ik geprobeerd om punt voor punt aan te geven wat niet goed heeft gewerkt.

Ondertussen zijn sommige dingen verbeterd. Bijvoorbeeld de communicatie met de artsen, de communicatie over het algemeen ook, hoewel het nog steeds beter kan. Vroeger ontdekten we het min of meer toevallig als Sciensano (het Belgisch Gezondheidsinstituut dat gegevens over het coronavirus verzamelt en analyseert, n.v.d.r.) een nieuwe aanbeveling had gegeven, dat is nu niet meer zo. Ook het testen is verbeterd, ook al is het nog niet perfect. Dus er is enige verbetering. Maar de weg is lang en het werk van de commissie is nog maar net begonnen.

In de media zien we spanningen tussen beleid en wetenschappers. Sommige deskundigen hebben zelfs een "stiltestaking" gehouden om aan te klagen dat de verkozenen zich te veel achter hen verschuilen om hun beslissingen niet te hoeven verantwoorden. Hebben deze misverstanden gevolgen voor het crisisbeheer?

Leïla Belkhir. Waarschijnlijk waren de beleidskeuzes uiteindelijk niet wat sommige deskundigen hadden verwacht. Maar ieder zijn rol. Een wetenschapper is geen politicus. Wetenschappers kunnen op hun niveau advies geven, analyses maken, hun visie op de situatie geven, met betrekking tot de gezondheid. Maar nadien spelen er nog veel andere factoren mee. Er zijn verschillende sectoren, mensen die moeten werken, het is aan de politiek om de keuze te maken.

Veel dingen zouden beter verlopen als er een bijbehorende verklaring was.

De verantwoordelijkheden zijn niet voor iedereen gelijk, ieder heeft zijn rol. Als een politicus op een bepaald moment een beslissing neemt die ingaat tegen wat een wetenschapper heeft bepleit, moet hij of zij dit zeggen en verantwoorden. Durf te zeggen: "Ja, de wetenschappers hebben dit of dat voorgesteld, maar in het licht van die of die factor hebben we de beslissing genomen om …" Je moet het kunnen uitleggen. Dat ontbrak vanaf het begin, denk ik. Veel dingen zouden beter verlopen als er een bijbehorende verklaring was.

Vandaag testen we veel meer, maar de resultaten laten op zich wachten, soms verschillende dagen. Is dat een groot probleem? Hoe lossen we het op?

Leïla Belkhir. Het verschilt sterk van het ene testcentrum tot het andere. Hier in Sint-Lukas, net als in andere laboratoria, hebben we de resultaten binnen 24 uur. Maar in andere centra kan het 48 of zelfs 72 uur duren. Er zijn veel factoren in het spel: het beschikbare personeel, de mededeling van het resultaat aan de behandelende arts, de verschillende coderingen, enz. Alle laboratoria hebben sinds maart uitzonderlijk werk verricht. Ze staan onder grote druk. Maar ik hoor dat ook zij onderbemand zijn. Idealiter zijn de resultaten binnen 24 uur beschikbaar, zodat passende maatregelen kunnen worden genomen: isolatie, contactopsporing, enz.

Er zijn enkele uitbraken vastgesteld in bedrijven. Hoe ga je hiermee om op de werkvloer?

Leïla Belkhir. Ik kan het voorbeeld van ons ziekenhuis geven. Wanneer medewerkers positief testen, worden ze opnieuw gecontacteerd door onze hygiënist. Zo kunnen we snel vaststellen in welke diensten of sectoren er een probleem is. Ik denk dat er in de bedrijven, met de medewerking van de arbeidsgeneeskunde, een manier moet zijn om, als er meerdere positieve gevallen zijn, elkaar te vertellen dat er een probleem is..

Hoe ziet u het verloop in de komende weken?

Leïla Belkhir. Wat er nu gebeurt, deze toename van vooral ziekenhuisopnames, zal alleen stabiliseren en afnemen als alle burgers zich gezamenlijk inspannen. Ter herinnering: dit virus wordt overgedragen door nauw contact. Dus zelfs als het moeilijk is, en dat is het voor iedereen, moeten we de komende weken nog inspanningen leveren. Het betekent niet dat je moet stoppen met leven. Maar we moeten voorzichtig zijn en de risicosituaties die de overdracht van het virus kunnen vergemakkelijken, beperken. Ik wil eraan herinneren dat de uitdaging er vandaag in bestaat om in de ziekenhuizen een evenwicht te bereiken, zodat we iedereen kunnen behandelen: covidpatiënten en andere. Er zijn minder patiënten, des te beter, maar er mogen er niet meer zijn, want dat zou ons hele ziekenhuissysteem kunnen doen wankelen.