Het recept dat Jupiler doet schuimen

De rijkste families van België controleren de multinational AB Inbev. Het is de grootste bierbrouwer ter wereld, met tientallen merken waaronder Jupiler en Stella. De miljardenwinsten zijn onder meer te danken aan connecties met de politiek en belastingontwijking.

De ene is Vlaams, de andere Waals, maar ze delen dezelfde dorst naar winst, terwijl ze doen alsof ze concurrenten zijn. Officieel wordt de Leuvense brouwerij Artois, producent van Stella, geleid door de families de Spoelberch en Mevius. Aan het hoofd van de brouwerij Piedboeuf in Jupille (Luik), die Jupiler produceert, zou de familie Van Damme staan.

In realiteit gingen de aandeelhouders van de twee bedrijven al in 1971 een geheime alliantie aan door een kapitaalsdeelname aan elkaars bedrijven. Door deze overeenkomst wordt de concurrentie vervalst. Dat stellen de auteurs van een recent gepubliceerd boek over de geschiedenis van AB Inbev: Becoming the World’s Biggest Brewer (‘s Werelds grootste brouwer worden).

De toenmalige socialistische minister van Economie en latere premier Edmond Leburton was echter op de hoogte van dit kartel. De deal voorzag eveneens de overname van de failliete brouwerij van Ghlin aan zeer aantrekkelijke voorwaarden. Door het akkoord verkregen Artois en Piedbœuf van de overheid verschillende belastingvoordelen, een verhoging van de officiële bierprijs en een verlaging van de gemeentebelastingen ten gunste van de fabrieken van Ghlin en Piedbœuf. De rekening van deze constructie wordt betaald door de gewone arbeiders, de belastingbetalers. Bedankt, Edmond.

De geheime alliantie kwam uiteindelijk aan het licht in 1986, na een inval bij Artois in een zaak van belastingfraude. De twee brouwers smolten daarop officieel samen en vormden de Interbrew-groep. In 2004 fusioneerde de groep met het Braziliaanse AmBev tot Inbev. Na de overname van het Amerikaanse Anheuser--Busch in 2008 werd ze omgedoopt tot AB Inbev, ’s werelds grootste brouwer.

De brouwers nemen politici in dienst

Het fortuin van de historische aandeelhouders kent een duizelingwekkende evolutie: volgens de schattingen van journalist Ludwig Verduyn hebben de families Van Damme, de Spoelberch en de Mevius vandaag een abonnement op het podium van de rijkste Belgische families met een gecumuleerd fortuin van 34 miljard euro.¹ Dat is genoeg om een beroep te kunnen doen op de diensten van politici. Daarbij is wettelijk toegelaten corruptie een aanzienlijk betere keuze dan de envelop onder de tafel: een politicus in de raad van bestuur van een onderneming wordt openlijk betaald en krijgt de officiële opdracht om de belangen van het bedrijf te behartigen.

De eerste was Paul De Keersmaeker (CD&V), in de jaren 1980 nog de gebeitelde staatssecretaris voor Europese Zaken en Landbouw van de regeringen Martens V, VI, VII, VIII en IX. In 1992 werd hij lid van de Raad van Bestuur van Interbrew en van 1994 tot 2001 was hij voorzitter. De brouwerijgroep stak nog een tandje bij door hem te vervangen door oud-premier Jean-Luc Dehaene (CD&V), die tot 2011 aanbleef. In 2011 verzuimde hij in zijn belangenverklaring als lid van het Europees Parlement een bonus van 77.000 opties op AB Inbev-aandelen te vermelden, die hem uiteindelijk 5,3 miljoen euro zou opleveren.

Meer bier produceren, minder belasting betalen

De multinational wil meer. In 2004 dreigde hij zelfs zijn hoofdkwartier naar het buitenland te verhuizen. We weten niet of Dehaene als politicus of als bestuurder van de groep spreekt wanneer hij zegt de bekommernissen te begrijpen. De zeer liberale minister van Financiën Didier Reynders gaat een stap verder: “Ik geef een rondje voor wie een land kan vinden waar Interbrew minder moet betalen dan hier.” ²

Inbev is inderdaad een kampioen in zijn categorie. In1986 al richtte de multinational de financiële dochteronderneming Cobrew op, om gebruik te kunnen maken van het belastingstelsel voor coördinatiecentra, onderworpen aan een tarief van ongeveer 1%. Twintig jaar later, wanneer deze Belgische belastingtruc eindelijk verdwijnt, kan het bedrijf profiteren van de plaatsvervangende notionele interesten. Ampar, een andere dochteronderneming, is dan weer samen met een dertigtal andere ”slachtoffer” van een andere wreedheid van het Belgisch fiscaal systeem: de Excess Profit Rulings.

Maar AB Inbev is niet bang om andere genereuze oorden te verkennen. De jaarrekeningen vermelden tientallen dochterondernemingen in belastingparadijzen als de Bahamas, Belize, Bermuda, de Kaaimaneilanden, Jersey, Luxemburg, Panama, de Dominicaanse Republiek, Singapore... Wat de familiale aandeelhouders betreft, zij zijn eigenaar van de multinational via een Nederlandse stichting die wordt gecontroleerd door verschillende Luxemburgse holdingvennootschappen.

De de Spoelberchs zijn trouwens via hun bedrijf Agemar betrokken bij het LuxLeaks schandaal. Met de hulp van het auditbedrijf PwC laten ze hun fiscale constructies legaliseren door middel van drie zeer voordelige rulings met de fiscus en rechtstreeks met de Luxemburgse overheid.

Hun naam komt ook voor in de SwissLeaks-affaire: Burggraaf Nicolas de Spoelberch en zijn zoon Alexis zijn betrokken bij een offshore constructie op de Britse Maagdeneilanden. Zijn andere zoon, Grégoire, die in het bestuur van AB Inbev zit, duikt op in een bedrijf in Tortola, ook een Maagdeneiland.

Het hoeft niet te verrassen dat ze ook voorkomen in de Panama Papers. Het gigantische lek bij het advocatenkantoor Mossack Fonseca geeft veel details over de stromannen en dekmantelbedrijven, die in opdracht van burggraaf Rodolphe de Spoelberch en de broers Alexis en Patrice Bailo de Spoelberch worden ingezet.

Kortom, het is moeilijk om een fiscale vrijstellingsprocedure of een belastingschandaal te vinden waarbij AB Inbev of haar vermogende familiale aandeelhouders niet betrokken zijn. Als de winst tot in de miljarden oploopt, is het veel goedkoper om een premier te kopen dan om belastingen te betalen.

1. Volgens journalist Ludwig Verduyn  – https://derijkstebelgen.be/de-lijst. • 2. Le Soir, 3 april 2004.

Dit artikel komt uit het magazine Solidair van maart-april 2020. Abonnement.