“Hallo, meneer de minister? Met de kleine zelfstandige... ”

Amin Brikci is boos en hij laat het weten. In volle lockdown hing deze cafébaas uit Bergen een spandoek aan de gevel van zijn café om belastingontduiking en het gebrek aan overheidssteun voor kleine, door de crisis getroffen zelfstandigen aan de kaak te stellen. We hadden een gesprek met hem.

Je café  is al 87 dagen gesloten. Hoe zijn de eerste paar dagen van de sluiting verlopen? Was je bang?

Amin Brikci. Dat viel nog mee. In het begin zeiden ze ons dat de sluiting drie weken zou duren. Ze vertelden ons ook dat we een compenserende vergoeding van 5.000 euro zouden krijgen, en we dachten: "Het wordt moeilijk, maar we slaan er ons wel door.  " Maar het bleek dat niet iedereen van ons die vergoeding kon krijgen.

Was dat bij jou het geval?

Amin Brikci. Ja. Bij het begin van de lockdown had de Waalse regering een lijst opgesteld met criteria om de vergoeding te krijgen. Ze was zo beperkend dat de helft van de zelfstandigen niet in aanmerking kwam. Dat was bij mij zo. Ik heb Willy Borsus, Waals minister van Economie, geschreven om te waarschuwen voor de situatie. Dankzij de tussenkomsten van de commerçanten werden de voorwaarden voor de vergoeding versoepeld. Tot nu toe heeft nog maar de helft van ons de vergoeding ontvangen.

5.000 euro ter compensatie van drie maanden sluiting, dat lijkt niet genoeg...

Amin Brikci. Absoluut niet. Dat komt overeen met een maand huur voor het pand. Als men in Wallonië denkt dat een eenmalige premie van 5.000 euro voldoende is, verliest men uit het oog dat een groot deel van de commerçanten hun bedrijf al met verlies runden. Hoe kan je onmiddellijk de huur en niet-aftrekbare kosten (leveranciers, verzekeringen, water, gas, elektriciteit, internet, telefoon, televisie, Sabam, ...) en de voorafbetaling van de belastingen (btw, sociale bijdragen, lokale en regionale belastingen, onroerende voorheffing, ...) betalen met zo'n belachelijk klein bedrag? Dat betekent het faillissement voor velen van ons. Op de grote markt van Mons zijn er van de ongeveer twintig vestigingen al acht gestopt (sommige zijn nog niet heropend en andere zijn overgenomen). Het is een echte ramp!

Heb je nog andere hulp gekregen om je er doorheen te slaan?

Amin Brikci. Ik heb een beroep kunnen doen op het overbruggingsrecht. Dat is een vervangingsinkomen voor zelfstandigen die te maken hebben met een onvrijwillige werkonderbreking. We dragen daarvoor bij. Het probleem is dat het recht beperkt is tot twaalf maanden over de hele loopbaan. Dus als ik de komende jaren nog meer problemen heb, is mijn overbruggingsrecht al met drie maanden ingekort. Dit is echt oneerlijk. Op dit moment hebben we geen informatie over de mogelijke uitbreiding van dit recht.

Op 25 mei, de 75ste sluitingsdag, hing je een spandoek op de gevel van je café om de situatie aan de kaak te stellen. Wat was je drijfveer?

Amin Brikci. Wekenlang verkeerden kleine handelaars zoals ikzelf in totale onzekerheid. We kregen niet alleen onsamenhangende informatie, we voelden in de communicatie van de overheid ook minachting. We hadden echt de indruk dat ze op een andere planeet leefde, dat ze totaal losgekoppeld was van wat er "daar beneden" gebeurde. In werkelijkheid ondervindt zij deze crisis niet aan den lijve zoals wij, omdat zij geen enkele euro heeft verloren. We zijn echt de dupe. Financieel en psychologisch. Dit spandoek drukt de woede en het leed uit dat veel van mijn collega’s voelen.

De regeringspartijen beweren dat ze de grootste verdedigers van de kleine zelfstandigen zijn.  Als ik je spandoek lees, lijk je het er niet mee eens te zijn... 

Amin Brikci. 250 miljoen euro: dat is het budget dat het Waals Gewest uittrekt om kleine zelfstandigen en hun werknemers, 600.000 werknemers in totaal, in het kader van covid-19 te helpen. Tegelijkertijd "verdwijnt", met de zegen van onze leiders, jaarlijks bijna 200 miljard euro naar belastingparadijzen. In 2019 meldden alleen al voor België zo'n 790 bedrijven of rechtspersonen betalingen van meer dan 100.000 euro buiten ons land (belastingparadijzen zoals de Verenigde Arabische Emiraten, Oezbekistan, de Kaaimaneilanden, Bermuda, Turkmenistan, ...). Als zelfstandigen moeten worden geholpen, spreken we over miljoenen, terwijl belastingontwijking honderden miljarden bedraagt! En het is legaal... we kunnen niet anders dan het verband leggen.

Je actie is niet ongemerkt gebleven... 

Amin Brikci. De pers contacteerde mij en ik kreeg honderden steunbetuigingen via de sociale netwerken. Handelaars die mijn gevoelens deelden, maar ook studenten, werklozen, ambtenaren, werknemers ... De coronacrisis deed ons beseffen dat we uit onze respectievelijke "bedrijfsbubbels" moeten stappen omdat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten. Ik heb ook onverwachte solidariteitsacties gezien: zo bood een ober me aan om me geld te lenen (wat ik weigerde). Een verpleegster kwam ons vrijwillig uitleggen hoe we de door de overheid vastgelegde gezondheids- en veiligheidsmaatregelen kunnen toepassen. Klanten hebben, om ons van liquiditeiten te voorzien, vouchers gekocht die bij de heropening kunnen worden ingewisseld. Kortom, de burgers waren daar waar de overheid afwezig bleef.

Solidaire burgers waren daar waar de overheid afwezig bleef

Welke maatregelen zouden nodig zijn om kleine zelfstandigen weer op de been te krijgen?

Amin Brikci. Om te beginnen denk ik dat het verstandig is om een einde te maken aan de inconsistenties tussen de gewesten. Het is niet normaal dat de vergoeding voor Waalse zelfstandigen hoger is dan die van de Brusselaars (4.000 euro) en lager dan die van de Vlamingen (5.000 euro voor de eerste 21 dagen en een vergoeding van 160 euro per bijkomende sluitingsdag). Dergelijke beslissingen moeten op federaal vlak worden genomen en aan de reële behoeften van de zelfstandigen beantwoorden. Vervolgens is er concrete actie nodig: toegang tot renteloze overheidsleningen, gedeeltelijke of volledige dekking van de huurprijzen (zoals in Italië), bijvoorbeeld. Ze helpen de multinationals met miljarden, ze kunnen ook de kleintjes helpen. Dat is een kwestie van politieke keuzes.

Hoe ziet je de toekomst?

Amin Brikci. Ik denk dat het goed komt, maar we moeten blijven samenwerken. Zodra deze crisis achter de rug is, zullen alle sectoren zich moeten verenigen om radicale veranderingen te eisen, zodat de prioriteiten van degenen die ons leiden volledig veranderen. We moeten van deze ramp een kans maken om een eerlijkere, meer gelijke en meer menselijke samenleving op te bouwen. Laten we ons niet weer laten misleiden door hun mooie woorden. Laten we ze eindelijk dwingen om de rijkdom die we produceren te verdelen voor het algemeen belang en niet ten gunste van enkelen.