“Grote bedrijven boeken recordwinsten, wij hebben recht op ons deel van de koek”

Benjamin Pestieau. De man die de relaties tussen de PVDA en de vakbonden onderhoudt. Een veertiger die de voorbije jaren de meeste sociale bewegingen meemaakte (en eraan deelnam). De opkomst van de strijd voor onze koopkracht is hét moment om hem te ontmoeten om de specifieke inzet van deze strijd te doorgronden.

We spreken af in een lokaaltje op de hoofdzetel van de PVDA. Op de muren prijken posters van Jan Cap. De Antwerpse vakbondsman van de haven van Temse drukte zijn stempel op tientallen jaren van sociale strijd in België. Het spreekt voor zich dat hij er nu ook bij is ...

Op 20 juni betoogden meer dan 80.000 mensen in Brussel voor betere lonen. Was dit cijfer, het hoogste sinds jaren, een verrassing voor u?

Benjamin Pestieau. Niet echt. Ten eerste kwam deze betoging niet uit de lucht vallen. Ze kwam voort uit een brede beweging voor hogere lonen die ontstond rond het interprofessioneel akkoord (IPA) 2021-2022. De beweging was uiteraard gekant tegen de beruchte "0,4%" van maximaal toegestane loonstijging die de regering had opgelegd. Maar de beweging betekende heel wat meer. Sinds de coronacrisis is het klassenbewustzijn in het land toegenomen. Een steeds groter deel van de werkende klasse eist respect en een billijke vergoeding voor de rijkdom die zij zelf produceert.

Lees verder onder de foto

Daarbovenop komt nog die explosie van dividenden, die opeenstapeling van winsten voor een handvol grote bedrijven terwijl de lonen van de meerderheid van de bevolking bevroren blijven. Dat alles speelt zich af in een ontvlambare context van prijzen die de pan uit rijzen (brandstof, energie, enz.) waardoor de koopkracht van ontzettend veel mensen daalt.
Ten slotte mogen we het werk van de vakbonden niet vergeten. Zij lanceerden al in januari een petitie om de loonnormwet (ook bekend als de "wet van 1996", n.v.d.r.) te herzien. Op het moment van de betoging had die al bijna 90.000 handtekeningen verzameld. Al deze elementen verklaren het succes van de mobilisatie van 20 juni.

Oorspronkelijk draaiden de eisen om de lonen, daarna volgde een verbreding naar de koopkracht in het algemeen.

Benjamin Pestieau. Ja, maar de loonstrijd bleef centraal. Op dat niveau lijkt er een kentering plaats te vinden in België, waar de loonstrijd sinds de wet van 1996 eerder defensief van aard was. Men wilde aantonen dat de Belgische lonen niet hoger lagen dan die in de buurlanden (deze wet wordt gerechtvaardigd in naam van de verdediging van het "concurrentievermogen" van de bedrijven, de Belgische lonen mogen niet hoger zijn dan die van Nederland, Frankrijk en Duitsland, n.v.d.r.). Als ze erin slagen de werkende klasse van verschillende landen zo tegen elkaar uit te spelen, betekent dat een grote ideologische overwinning voor de werkgevers. Maar sinds de beweging rond het IPA 2021-2022 en de coronacrisis, lijkt het tij te keren. We keren terug naar de oorsprong van de loonstrijd, de strijd tussen kapitaal en arbeid, voor de herverdeling van de geproduceerde rijkdommen en de toename van de rijkdom. Het debat krijgt een andere wending, er bestaat weer een wil om in het offensief te gaan in de loonstrijd. En waar een wil is, is een weg.

U hebt het over de pandemie als keerpunt. Welke verandering bracht het coronavirus teweeg in dit debat?

Benjamin Pestieau. De helden van de coronacrisis zeiden: "Het waren niet de aandeelhouders die alles draaiende hielden, wij deden dat. Wij hielden de productie draaiende, de diensten ..." Of, anders gezegd: als een aandeelhouder niet komt opdagen in zijn bedrijven, blijft de boel wel draaien. Als de mensen die er werken niet komen opdagen, dan staat het bedrijf stil. Dat klassenbewustzijn maakt dat we de stap maakten van een vergelijking tussen lonen naar een offensief gevecht voor ieders deel van de koek.

Lees verder onder de foto

Is de huidige beweging te vergelijken met die van de winter 2014 tegen de regering-Michel-De Wever?

Benjamin Pestieau. De politieke context is uiteraard anders. De toenmalige beweging was nog breder. De strijd tegen de regering-Michel-De Wever was defensief (tegen het pensioen op 67 jaar en de indexsprong, n.v.d.r.). Nu zijn we in het offensief. Maar er zijn ook overeenkomsten: de eenheid tussen Noord en Zuid, tussen de privé- en openbare sector, tussen de vakbonden en de steun van de bevolking.

Toch gaat de wet van 1996 "slechts" over de werknemers in de privésector. Waarom krijgen ze steun van de openbare sector?

Benjamin Pestieau. De wet van 1996 werd aanzienlijk uitgebreid onder de regering-Michel en treft nu in principe ook de overheidssector. Maar nog belangrijker is het feit dat loonsverhogingen in de openbare sector nauw verbonden zijn met die in de privésector. Alleen als er reële loonsverhogingen zijn in de privé, zullen de nodige middelen vrijkomen voor loonsverhogingen en een herfinanciering van de openbare diensten.

Tegelijkertijd leggen de werkgevers en de rechtse partijen hun oude eis tot afschaffing van de index weer op tafel. Verrast de timing u?

Benjamin Pestieau. Nee. De werkgevers zullen elke crisis gebruiken om onze sociale rechten terug te draaien. Ik denk dat de werkgevers nu juist voor een verrassing stonden: in plaats van tegenover een defensieve werkende klasse te staan, die de bescherming van de index voorop stelt, zijn ze nu geconfronteerd met een werkende klasse die zegt: "Jullie boeken recordwinsten, die tot de hoogste van Europa behoren. Wij willen ons deel van de koek!"

“Enough is enough”, de sociale beweging waar het Britse establishment schrik van heeft

Deze offensieve houding van de werkende klasse blijkt ook in andere landen te bestaan.

Benjamin Pestieau. Ja, in Groot-Brittannië is er sinds het begin van de zomer een krachtige beweging voor loonsverhogingen. Maar ook in Spanje, Portugal, Frankrijk, Nederland ... De situatie is overal hetzelfde: een explosie van de kosten van het leven, recordwinsten voor een paar grote bedrijven en bevroren lonen - of lonen die de daling van de koopkracht lang niet bijbenen. Kijk maar naar de stakingsacties bij de Britse spoorwegen: deze beweging heeft de loonstrijd in veel andere sectoren in het land in gang gestoken. Die strijd geniet brede steun van de bevolking ondanks een felle campagne in de media en een politieke hetze om de bevolking op te zetten tegen de stakers. Dankzij het bewustmakingswerk van de Britse vakbonden pakt dat niet langer. Hoedje af voor hen.

Lees verder onder de foto

We horen vaak dat de prijzenexplosie het gevolg is van de Russische invasie in Oekraïne. Klopt dat?

Benjamin Pestieau. Nee, de hoofdoorzaak is speculatie. Bedrijven profiteren van de oorlog om hun winsten te verhogen. Energiebedrijven hebben bijvoorbeeld geen last van inflatie. De kosten voor de winning van grondstoffen zijn niet gestegen. De prijs van olie stijgt, de prijs van gas stijgt, maar de productiekosten zijn niet gestegen. Pure winst dus. De meeste andere multinationals rekenen deze kosten door. En rijven een extra winstmarge binnen. De huidige inflatie is hoofdzakelijk te wijten aan de explosie van de winstmarges.

Reeds vóór de Russische invasie sloeg de PVDA alarm over de daling van de koopkracht. Welke maatregelen nam de overheid inmiddels?

Benjamin Pestieau. De inflatie begon dus lang voor het begin van de oorlog. Toen de grote bedrijven aan grondstoffenspeculatie probeerden te verdienen en zo de prijzen - met name de energieprijzen - de hoogte in joegen, moest de federale regering wel ingrijpen. Onder druk van de vakbonden en de PVDA verlaagde Vivaldi tijdelijk de btw op gas en elektriciteit. Maar voor ons moet deze verlaging permanent zijn. Het mag daar ook niet bij blijven, er is meer nodig.

Lees verder onder de video

Er kwamen ook enkele cheques om de inflatie op te vangen. Is dat genoeg?

Benjamin Pestieau. Nee, totaal niet. Een paar magere eenmalige cheques veranderen niets aan de essentie van het probleem. Hiermee gaan ze het echte debat uit de weg, namelijk dat we het geld moeten halen bij degenen die profiteren van de crisis. Deze eenmalige maatregelen worden betaald door de gemeenschap. Uiteindelijk betalen wij hier dus zelf voor. Terwijl het juist de oorlogsprofiteurs zijn - die profiteren van de huidige situatie - die moeten betalen. Als het erom gaat om hun overwinsten aan te spreken, zwijgt de regering in alle talen. De PVDA stelt voor om drie hefbomen in te zetten: de lonen verhogen, de prijzen bevriezen en de overwinsten belasten.

Andere Europese landen, zoals het VK en Spanje, belasten deze overwinsten wel. Waarom België niet?

Benjamin Pestieau. De partijen verschuilen zich achter ingewikkelde verklaringen die nergens op slaan. Als de werkende klasse moet betalen, worden nogal indrukwekkende creatieve technieken bedacht. Als de prijzen bevroren moeten worden, of de lonen verhoogd of overwinsten belast, wringen ze zich in allerlei scherpe bochten om het niet te doen. De parlementaire fractie van de PVDA heeft wetsvoorstellen ingediend om de lonen te bevrijden, de prijzen te bevriezen en overwinsten te belasten. Hier kan op elk moment over gestemd worden. Het is een kwestie van politieke wil.

Worden deze voorstellen tenminste gesteund door de zogenaamde progressieve partijen van de Vivaldi-regering?

Benjamin Pestieau. Soms in woorden. Maar niet in de praktijk. De liberale logica heeft bij deze partijen de overhand. Behalve voor de lonen, die gereguleerd en bevroren worden. Zo wordt het de vakbonden onmogelijk gemaakt vrij over de lonen te onderhandelen … Om het tij te keren, moet er een politieke en culturele strijd gewonnen worden. Een strijd om van een liberale hegemonie over te stappen naar een hegemonie gebaseerd op de belangen van de werkende klasse. Dit is een strijd van lange adem met de loonstrijd als hoeksteen.

Wat is de rol van de PVDA in deze strijd?

Benjamin Pestieau. Deze strijd politiek voeden. We deden dat bijvoorbeeld door de winsten te laten zien van multinationals, wat het bewijs levert dat er ruimte is voor loonsverhogingen. De PVDA vervult een politiek ondersteunende rol voor de vakbonden. We steunden uiteraard de vakbondspetitie om de wet van ‘96 te wijzigen. We steunden de mobilisatie voor de betoging van 20 juni. Ook lanceerden we onze petitie om de prijzen te bevriezen en mobiliseerden we op straat tijdens onze "Basta"-betoging. We doen dus aan bewustmaking en mobilisatie. We hebben natuurlijk ook een rol te spelen in het parlement. Het debat voeren en onze verschillende wetsvoorstellen indienen, of het nu gaat om de loonwet herzien, de prijzen bevriezen of de overwinsten van de oorlogsprofiteurs belasten. Maar natuurlijk legt dit parlementaire werk pas gewicht in de schaal wanneer het in verbinding staat met een ruime sociale mobilisatie. Om te winnen heb je een onwrikbare krachtsverhouding nodig: vakbonden, verenigingsleven, politiek, academisch, cultureel ...

Bent u optimistisch?

Benjamin Pestieau. Ja. Er heerst een groeiend gevoel van klassefierheid. De uitdaging zal erin bestaan die verder te laten groeien. In België en in Europa. En in deze dynamiek speelt ManiFiesta volwaardig mee. Amerikaanse vakbondsmensen,  Zuid-Afrikaanse staalarbeiders, Franse, Britse en Nederlandse syndicalisten enz. Het Feest van de Solidariteit zal een belangrijk moment zijn om die klassefierheid uit te dragen.

Steun de algemene staking van 9 november

Op 9 november houden de vakbonden een algemene staking. De koopkrachtcrisis hakt er hard in bij de werkende bevolking. De regering moet met maatregelen komen om de koopkracht van de mensen te versterken. De PVDA steunt de staking van de vakbonden. De boodschap zal duidelijk zijn: blokkeer de prijzen, niet de lonen.