Duitse verkiezingen: welke richting uit na Merkel?

Volgens de peilingen verliezen de christendemocraten van Angela Merkel straks de Duitse verkiezingen. De sociaaldemocratische SPD zou onder leiding van Olaf Scholz de grootste partij worden. Ook de Groenen winnen. Maar volgens Sahra Wagenknecht, boegbeeld van Die Linke, betekent dat niet dat Duitsland straks socialer wordt.

Meer dan 40% van de Duitsers weet nog niet op wie ze willen stemmen. Dat is veel. De sociaaldemocratische SPD leidt in de peilingen maar haalt daarin niet meer dan 25%. Meer dan bij de vorige verkiezingen, maar het blijft historisch laag. In 1998 haalde de partij nog meer dan 40%. Ook de conservatieve CDU haalde tien jaar geleden nog meer dan 40% en lijkt het nu volgens de peilingen met iets meer dan de helft te moeten stellen. De recepten van de traditionele partijen enthousiasmeren duidelijk niet.

De sociale balans van zestien jaar Merkel is slecht. Van een Duits sprookje is geen sprake. Meer dan 3 miljoen ouderen leven in armoede. De ongelijkheid is enorm. Zo bezitten de 45 rijkste families evenveel rijkdom als de helft van de bevolking. Openbare diensten zijn kapot bespaard. Ziekenhuizen werden geprivatiseerd of gesloten. Het land heeft dringend 100.000 mensen zorgpersoneel nodig. In scholen werken vaak de toiletten niet eens. Miljoenen mensen wachten tevergeefs op betaalbare woningen. Maar dat alles krijgt in deze campagne relatief weinig aandacht.

Drie kandidaten voor hetzelfde beleid?

De media schuiven drie kandidaat-opvolgers voor Angela Merkel naar voren. Armin Laschet is de kandidaat van de conservatieve CDU, de partij van Merkel. Hij verloor snel terrein in de peilingen nadat hij tijdens een herdenkingsceremonie voor de bijna 200 slachtoffers van de overstromingen hardop lachend en grappend gefilmd werd. Verder van de realiteit van de werkende mens kan een politicus niet staan. Naast de groene Annalena Baerbock is sindsdien vooral de sociaaldemocraat Olaf Scholz favoriet om Merkel op te volgen.

Een nieuwkomer is Scholz hoegenaamd niet. Hij was reeds minister in twee Merkel-regeringen. Eerst minister van Arbeid en momenteel minister van Financiën. Scholz hoopt te kunnen profiteren van een kleine relance van de economie na de coronacrisis. Het Europese herstelpakket - dat hij mee onderhandelde - moet daarbij helpen. Via massale investeringen, en met name subsidies aan het grootbedrijf, hoopt Scholz op korte termijn de Duitse groei een boost te geven.

Maar dat Europese herstelpakket gaar, met name op vraag van Duitsland, samen met strikte voorwaarden, zoals structurele hervormingen waaronder de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Het strikte respect voor de Europese begrotingsregels betekent dat de werkende klasse uiteindelijk de rekening zal betalen. Duitse werkgevers denken reeds aan een herhaling van de ervaring uit 1998. Toen kwam de sociaaldemocraat Gerhard Schröder aan de macht. Samen met zijn groene coalitiepartner zette Schröder toen een nooit geziene aanval op de lonen en pensioenen in. De Duitse sociaaldemocratie creëerde zo de grootste lagelonensector in Europa. Het financiële dagblad Handelsblatt hoopt expliciet dat Scholz, in een coalitie met groenen en liberalen, de Schröder van 2021 kan worden.

Een kiescampagne die voorbij gaat aan de echte bezorgdheden van de mensen

In haar politiek YouTube-programma Bessere Zeiten windt Sahra Wagenknecht, één van de boegbeelden van Die Linke, er geen doekjes om. Volgens haar biedt geen van de drie kandidaten in de campagne een duidelijk antwoord op de bezorgdheden van de mensen. De kiescampagne gaat grotendeels voorbij aan hun echte bezorgdheden. De kwestie van de pensioenen bijvoorbeeld speelt een ondergeschikte rol in de verkiezingscampagne, terwijl het volgens de peilingen een van de onderwerpen is die de mensen het meest zorgen baren. Armin Laschet durfde insinueren dat de pensioenen verder naar beneden zouden moeten. Dat maakt Sahra Wagenknecht boos: “Waarom wijst niemand erop dat wij in Duitsland onze gepensioneerden slechter behandelen dan enig ander Europees land? Het Duitse pensioenniveau bedraagt momenteel ongeveer 50 procent van het laatste netto-inkomen. In Oostenrijk is dat 89 procent. In Frankrijk, Italië of Spanje ligt het ook aanzienlijk hoger dan in Duitsland. Maar laten we eens kijken naar Oostenrijk: 800 euro meer per maand voor een gemiddelde gepensioneerde, terwijl we hier toenemende ouderdomsarmoede hebben.”

In deze noodsituatie belooft sociaaldemocraat Scholz dan weer “stabiele” pensioenen. “Stabiele pensioenen betekent stabiele armoede voor miljoenen ouderen”, stelt Wagenknecht duidelijk. “Dat moet toch een thema zijn van deze verkiezingscampagne? Dat zoveel mensen hun hele leven hebben gezwoegd en daar op hun oude dag niet van kunnen leven, en wat er moet gedaan worden om hier verandering in te brengen? We hebben geen stabiliteit nodig. Het moet gaan over verbetering. Of laten we het zo zeggen: het terugdraaien van de vele pensioenbesparingen die ons in de huidige situatie hebben gebracht. Dat begon trouwens allemaal onder een sociaaldemocratische en groene coalitieregering. Dat mogen we ook niet vergeten.”

Wie draait op voor de klimaatverandering?

Gezien de sociale noodsituatie is de vraag wie gaat betalen voor de klimaattransitie ook in Duitsland bijzonder relevant. Volgens Wagenknecht lijken de drie kandidaten van respectievelijk de groenen, de sociaaldemocraten en de conservatieven het eens dat “de beste manier om klimaatverandering tegen te gaan is om stookolie, brandstof en andere primaire levensmiddelen steeds duurder te maken. Alsof dat er uiteindelijk toe zou leiden dat de gemiddelde werknemer een slimme Tesla koopt of niet-bestaande bussen en trams gaat nemen op het platteland. Is dat niet absurd?”

Volgens de populaire linkse politica toont dit “dat het debat een totaal verkeerde richting uitgaat. Het enige verschil tussen de drie kandidaten ligt in hoe snel alles duurder zal worden. De Groenen willen het heel snel en extreem duurder maken. De CDU iets langzamer. Op die manier zullen we de vernietiging van het milieu en de klimaatverandering zeker niet effectief kunnen tegengaan. We hebben andere concepten en veel betere ideeën nodig, bijvoorbeeld dat we anders moeten produceren met andere technologieën.”

De nood aan een sociaal alternatief

Het gebrek aan enthousiasme voor de traditionele partijen toont de dringende nood aan een authentiek sociaal alternatief. Dat sociaal alternatief komt zeker niet van de extreemrechtse partij Alternative für Deutschland (AfD), merkt Wagenknecht terecht op: “Wie daaraan twijfelt, hoeft alleen maar naar het verkiezingsprogramma van de AfD te kijken, waarin nog meer privatisering en nog meer marktradicalisme duidelijk het programma voor de toekomst zijn.”

In een debat, georganiseerd door de Duitse krant Die Welt, geeft Wagenknecht echter ook toe dat hoewel sociale rechtvaardigheid hoog op de agenda van de mensen staat, Die Linke er nog niet voldoende in slaagt populaire eisen zoals een verhoging van het minimumloon met de linkse partij te verbinden. Dat is de uitdaging voor de komende verkiezingen, anders worden mensen straks verplicht te kiezen voor het minste kwaad. “Maar dat is niet de manier om de echte problemen die we hebben aan te pakken. In een land dat sociaal uit elkaar drijft, waar de ongelijkheid toeneemt, waar het aantal lage lonen niet afneemt, waar het aantal arme gepensioneerden toeneemt, in zo'n land moeten de problemen aangepakt worden,” aldus nog Wagenknecht.