Campagne Zero Covid: "Het virus stopt niet bij kantoren en fabriekspoorten"

Bini Adamczak is een Berlijnse theoretica en kunstenares. Haar onderzoeksterrein behelst de kritische sociale theorie en de geschiedenis van revoluties. Als linkse militant behoort ze tot de activisten die aan de basis liggen van het project Zero Covid. Deze internationale campagne pleit voor een solidaire lockdown die het virus op Europees niveau compleet uitroeit. Een week na de start verzamelde de petitie Zero Covid al bijna 90.000 handtekeningen.

U bent een van de initiatiefnemers van de campagne Zero Covid. Die roept op tot een strengere lockdown. Waarom is dat nodig?

Bini Adamczak. Europa is nu in de tiende maand van de pandemie. De Europese regeringen zijn er duidelijk niet in geslaagd het virus te laten verdwijnen of zelfs maar onder controle te krijgen. De "flatten the curve"-strategie, de besmettingscurve afvlakken, was van bij het begin verkeerd. Ze heeft het leven van de mensen langdurig begrensd maar kon niet voorkomen dat tienduizenden mensen stierven en nog veel meer mensen ziek werden. Op lange termijn zijn de gevolgen onvoorspelbaar.

Is het mogelijk om de besmettingen tot nul te reduceren?

Bini Adamczak. Er wordt vaak beweerd dat Zero Covid een utopisch doel is. Toch is dat in ongeveer een derde van de wereld realiteit. Het zou ook economisch niet haalbaar zijn. In China heeft de economie in elk geval veel minder onder de coronacrisis te lijden gehad dan in de EU of de VS. Het lijkt er sterk op dat we getuige zijn van een historisch verval van het Westen. De westerse landen voeren een beleid dat wordt bepaald door winstbelangen op korte termijn.

In landen die de besmettingen onder controle hebben gebracht, wordt bijvoorbeeld heel anders gedacht over gegevensbescherming. Hoe kan dat in Europa worden doorgevoerd?

Bini Adamczak. Het verbazingwekkende is dat net die landen die als eerste door het nieuwe virus werden getroffen er nu het beste voor staan. Ze hebben uiteenlopende maatregelen getroffen maar hebben vooral snel gehandeld, dat was doorslaggevend. Westerse regeringen lopen achter de pandemie aan. In januari en februari hadden ze de kans om de verspreiding in de kiem te smoren, aan het begin van de zomer konden ze een eind maken aan de pandemie, en in de nazomer hadden ze de tweede golf kunnen voorkomen. Ze hebben het allemaal niet gedaan.

Zelfs in Spanje, met zijn strengere lockdown, zijn de besmettingen niet tot nul gedaald.

Bini Adamczak. In Spanje mochten mensen tijdens de lockdown geen begrafenis bijwonen, maar ze werden wel verplicht om naar het werk te gaan. Het virus stopt niet bij kantoren en fabriekspoorten. Diezelfde logica zien we ook nu weer aan het werk. Er gelden strenge beperkingen voor de vrije tijd, maar aan ondernemers wordt meestal alleen een beleefde oproep gericht. Daar komt bij dat de hygiënische omstandigheden op de werkvloer vaak ellendig zijn. Het virus kan zich daar zonder problemen verspreiden.

Een totale lockdown kan autoritarisme in de hand werken, is dat geen gevaar?

Bini Adamczak. We hebben geen totale lockdown nodig. In Duitsland is 60 tot 80 procent van de mensen voorstander van maatregelen om het virus in te dammen. Ze houden zich daar ook aan. Maar die bereidheid neemt af als ze zien dat de maatregelen alleen maar versoepeld worden, om vervolgens snel weer te worden aangescherpt. Veel maatregelen zijn er alleen om de indruk te wekken dat er iets gedaan wordt, om zo te verbloemen dat de economie blijft draaien alsof er niets aan de hand is. Een avondklok, zoals die in Spanje deels van kracht was, heeft epidemiologisch weinig zin, omdat mensen bijna nooit tijdens het wandelen besmet raken. Dergelijke maatregelen beperken het leven maar niet noodzakelijk de besmettingen.

Een striktere lockdown zou ook betekenen dat de grenzen meer gecontroleerd moeten worden. Zijn linkse mensen daar niet tegen gekant?

Bini Adamczak. Ik ben helemaal voor het openen van de grenzen, net als voor het openen van cafés en onze menselijke relaties. In een pandemie liggen al die dingen moeilijk. Als het nodig is om de grens over te gaan, bijvoorbeeld om een gevaarlijke situatie te ontvluchten, dan moeten quarantaineregels vastgelegd worden.

Dus meer vrijheidsbeperking?

Bini Adamczak. De vraag is of we niet eerder korte en consequente beperkingen kunnen aanvaarden dan lang aanslepende beperkingen die weinig effect hebben. Het is neoliberale waanzin te denken dat vrijheid erin bestaat andere mensen verplicht naar het ziekenhuis te sturen. Vanuit een emancipatorisch oogpunt sluiten vrijheid en veiligheid elkaar niet uit. Integendeel, vrijheid veronderstelt veiligheid. Zodra we verlost zijn van covid, kunnen we vrijer leven.

Er wordt een golf van faillissementen verwacht, er is een hoge schuldenlast. Hoe moet een extra pauze gefinancierd worden?

Bini Adamczak. In een crisis moet elke samenleving terugvallen op reserves uit betere tijden. In kapitalistische samenlevingen zijn die reserves grotendeels in particuliere handen.

Dit artikel verscheen op 21 januari bij Junge Welt. Titel en intro Solidair.