"67 is te veel!" Hoe de Kroaten hun regering deden plooien voor de pensioenen

Werken tot 67, binnenkort 70? Overal in Europa proberen regeringen het op te leggen. Maar het botst ook overal op veel sociaal verzet. In Kroatië slaagde een massale mobilisatie erin om de pensioenleeftijd op 67 jaar te begraven. Een overwinning die ons een essentiële les bijbrengt: hier of daar, als we ons organiseren, kunnen we winnen.

Tussen januari en december vorig jaar hadden we dertien nationale mobilisaties, waaronder twee algemene stakingen. Voor het eerst in 25 jaar. Naast de vele andere redenen voor de woede, komt er één steeds weer terug: mensen accepteren niet dat de regering hen wil dwingen om tot 67 te werken. Deze diefstal van pensioenen en van hun beste jaren is onaanvaardbaar.

Een paar jaar geleden was er in een ander land sprake van groot sociaal verzet rond de pensioenen. Een landje aan de kust van de Adriatische Zee: Kroatië. Net geen vier miljoen inwoners telt het.

Lees meer over het 55-60-65 pensioenplan van de PVDA

Voor ons verhaal moeten we terug naar 1 januari 2019. Die dag wordt in Kroatië, op aanmaning van de Europese Commissie in Brussel, een nieuwe pensioenwet van kracht: de pensioenleeftijd gaat tegen 2033 omhoog naar 67 jaar en er komt een pensioenmalus voor wie vervroegd met pensioen wil. Wie op zijn 60ste met pensioen gaat, zou dan 18 procent van zijn pensioen verliezen. Een plan dat erg lijkt op het plan dat de regering De Wever-Rousseau hier wil opleggen.

De drie Kroatische vakbondsfederaties reageren bliksemsnel op maatregelen die vrijwel alle werknemers in alle sectoren zullen treffen. Mladen Novosel van de SSSH-vakbondsfederatie formuleert het zo: “We verschillen soms van mening, maar dit is té belangrijk. We hebben gekozen voor samenwerking, omdat we allemaal hetzelfde doel nastreven." Nu de vakbonden aan een zeel trekken, steunen ook veel burgerbewegingen, sociale organisaties en lokale verenigingen het protest. Het land staat in rep en roer.

"67 is te veel!"

In het voorjaar van 2019 lanceert een brede alliantie van vakbonden en middenveldorganisaties de campagne "67 je previše" ("67 is te veel"). Het front schuift drie eisen naar voor: de wettelijke pensioenleeftijd moet terug naar 65 jaar, de pensioenmalus moet weg en het vervroegd pensioen op 60 jaar moet hersteld. Alle drie zo simpel als wat: kort, helder en krachtig geformuleerd. Iedereen kan ze in een zin uitleggen, zonder technische kunde of juridische voorkennis. De eenvoud versterkt de democratische geloofwaardigheid ervan: mensen weten exact wat ze steunen en de regering kan dit niet naast zich neerleggen. Al snel verspreidt de boodschap zich overal, zowel op straat als op sociale media.

De alliantie voelt zich sterk en beslist een referendum af te dwingen over de drie eisen. In Kroatië zijn hiervoor de handtekeningen van 10% van de kiesgerechtigde burgers nodig. Die moeten wel op 15 dagen tijd worden ingezameld. Binnen die vijftien dagen moet de alliantie van vakbonden en het maatschappelijk middenveld dan ook 370.000 handtekeningen bij elkaar krijgen. Een race tegen de klok.

Wat volgt is een sterk staaltje van sociale oppositie. Personeelsvergaderingen in het gros van de grote bedrijven zorgen voor een eerste doorbraak. Tussen 27 april en 11 mei 2019 komen er ook in werkelijk alle steden en gemeenten standjes en kraampjes voor de petitie. In havens, op wandelpaden, voor supermarkten en fabrieken, op het postkantoor of in het ziekenhuis, op stations, op pleinen ... overal. Zelfs in het kleinste stadje – dat eigenlijk maar een gehuchtje is, het telt amper twaalf huizen – staat een kraampje.

Lees verder onder de foto

750.000 handtekeningen verzameld op 15 dagen

Duizenden activisten bemannen de standjes. Overal kunnen de mensen informatie krijgen en hun handtekening zetten. In die twee mooie lenteweken zijn er ‘s avonds ook open massameetings in allerlei steden. Van Split tot Šibenik, van Zadar tot Dubrovnik: overal tekenen mensen. Er worden op die vijftien dagen niet 370.000 maar wel 750.000 handtekeningen opgehaald. Meer dan het dubbele van wat nodig is! Bijna een kwart van de volwassen bevolking heeft op twee weken tijd de petitie getekend. Een uniek voorbeeld van wat volksmobilisatie en tienduizenden uren vrijwilligerswerk kunnen verwezenlijken.

Vier maanden later, op 16 september, staan de leiders van de drie vakbondsfederaties en de kopstukken van het Kroatische middenveld aan de poorten van het parlement in Zagreb. Ze geven een persconferentie in open lucht. Mladen Novosel van de SSSH neemt het woord: “Meer dan vier maanden geleden hebben wij 750.000 handtekeningen voor een referendum ingediend. Het ministerie van Binnenlandse Zaken bevestigde dat het aantal handtekeningen voldoende was. Toch heeft noch de regering noch het parlement daarna enige informatie gegeven over de follow-up ervan. Er moet een referendum komen, de wil van het volk moet gerespecteerd worden! De parlementsleden in de Sabor zijn verkozen door het volk. Als die wil niet gerespecteerd wordt, is het onze plicht om de mensen de straat op te roepen, zodat ze kunnen zeggen wat ze van deze regering en dit parlement vinden.”

Krešimir Sever van de vakbondsfederatie NHS voegt eraan toe: “Op dit eigenste moment zijn bepaalde analisten de media aan het gebruiken om rond te bazuinen dat de pensioenstelsels van Europa op instorten staan en dat sommige landen daarom de pensioenleeftijd verhogen. Maar ik zeg u: een kledingstuk past niet zomaar voor iedereen. Wat misschien toevallig mogelijk is voor het ene land, is daarom nog niet geschikt voor Kroatië. Nee, het referendum moet er zo snel mogelijk komen. Een regering die de wil van het volk niet erkent, verdient het niet om te regeren.”

Totale overwinning

Tegenover een verenigd vakbondsfront en een brede alliantie die haar eenheid bewaart en met nog breder straatprotest dreigt, moet de regering wijken. Een maand later, in oktober, kondigt premier Andrej Plenković aan dat de regering de drie eisen van “67 je previše" zal overnemen. Een referendum is nu niet meer nodig, want de aangepaste wet bevestigt het recht op pensioen op 65 jaar en schrapt de pensioenverhoging naar 67 jaar volledig. De malus bij vervroegd pensioen wordt sterk verlaagd en het vervroegd pensioen vanaf 60 jaar met 35 dienstjaren hersteld. De overwinning is totaal.

Eind 2024 formuleert de Europese Commissie een “aanbeveling” aan Kroatië waarin ze het land nog maar eens aanmaant het vervroegd pensioen te ontmoedigen. Maar dat valt daar op een koude steen. Ook vandaag nog, zes jaar na het “67 je previše" geldt het recht op pensioen op 65 jaar en op vervroegd pensioen vanaf 60 jaar in Kroatië net als voorheen. Jazeker, 67 is te veel. Zowel in Kroatië als in België

In ons land werd de pensioenhervorming dit jaar onder sociale druk met minstens een jaar uitgesteld, de pensioenmalus werd verder afgezwakt en de aanscherping van het vervroegd pensioen werd teruggeschroefd. We zijn sterker dan we denken. Als we zoals de Kroaten samen front vormen, kunnen we ons recht op pensioen heroveren. Laten we in 2026 het sociale verzet dus versterken en de regering definitief doen terugkrabbelen.

Deze tekst is een bewerking van een hoofdstuk uit het boek "Werk, zwijg en sterf" van Kim De Witte.